«Nα σκέφτεσαι παγκόσμια, να δρας τοπικά»

Χάρης Καμπουρίδης

Πίνακας του Απόστολου Γεωργίου από την έκθεση έργων των υποψηφίων για το βραβείο ΔΕΣΤΕ 2003

Φαίνεται ότι η μοίρα της σύγχρονης τέχνης μας ήταν να ωριμάσει χάρη στους
συλλέκτες από τον εξωελλαδικό Ελληνισμό.

Γύρω στο 1980 η δραστηριότητα των I. Βορρέ, A. Ιόλα και, ιδίως, του Δ. Πιερίδη
έδωσε στις εκθέσεις μια κοσμοπολίτικη λάμψη και έφερε την κοινωνία κοντά στους
«μαζεμένους» έως τότε εικαστικούς καλλιτέχνες. Αμέσως μετά ξεκίνησε και ο
(Κύπριος) Δάκης Ιωάννου, με το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, στην αρχή υποστηρίζοντας την
μοντερνιστική «ομάδα E. Στρούζα» (Δ. Αληθεινός, K. Βαρώτσος, P. Παπασπύρου, Θ.
Τότσικας, κ.ά.) και, αργότερα, τους νεογεωμετρικούς της συλλογής
«Σάατσι-Σάατσι» (Τζ. Κουνς, κ.ά.π.), με καθοδήγηση του τεχνοκριτικού Τζ.
Ντάιτς.

H «Πολιτισμική Γεωμετρία» το 1988, στο «Σπίτι της Κύπρου», ήταν η πρώτη
επίσημη παρουσίαση αυτής της συλλογής. Είχαμε τονίσει από τότε ότι ο ρόλος της
θα είναι αποφασιστικός για τις εξελίξεις. Πράγματι, ο διεθνών προδιαγραφών
επαγγελματισμός του μεγαλοσυλλέκτη έγινε αιτία να ζήσουμε ένα διογκούμενο
ρεύμα από καλλιτέχνες, νέους και παλιότερους, που εγκατέλειψαν ό,τι έκαναν για
να στραφούν στο «στυλ Δάκη Ιωάννου», προσδοκώντας να κερδίσουν την πολυπόθητη
έξοδο στον διεθνή χώρο. Κάτι τέτοιο βέβαια δεν έγινε ακόμη, ωστόσο η
διεθνιστική εκθεσιακή πορεία του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης I. Τούντα, η ίδρυση
του «Εργοστασίου» της ΑΣΚΤ και του Εθν. Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, η ολοένα
και πιο μοντερνιστική «Art Athina», κ.ά., οφείλονται στο κλίμα που δημιούργησε
αυτός ο κορυφαίος παράγοντας της τέχνης μας.

Όμως, στο μόνιμο εκθετήριο του ΔΕΣΤΕ, μετά το 1996 οι εξελίξεις έγιναν
αμήχανες. Βλέποντας κάθε τόσο τα νέα έργα της συλλογής, το κοινό χόρτασε και
το λάιφ-στάιλ γύρω από τα εγκαίνια και το διεθνές άπατρι («τέχνη για την
τέχνη») στυλ και τα εκστασιακά κείμενα των τεχνοκριτικών.

Μετά το 1999, η σειρά εκθέσεων και «βραβείων του ΔΕΣΤΕ για την ελληνική τέχνη»
είναι μια είδηση να την διαβάζουμε ηδονικά. Ώστε λοιπόν τώρα ξαφνικά και
ελληνική τέχνη υπάρχει, και τα ιθαγενή στοιχεία μπορούν να καθορίζουν τους
διεθνείς αισθητικούς προβληματισμούς!

Οφείλεται, άραγε, στο δόγμα: «Να σκέφτεσαι παγκόσμια, αλλά να δρας τοπικά» –
think global, act local – που ακολουθούν οι μάνατζερ; Μήπως στο ότι Λονδίνο
και Νέα Υόρκη έγιναν πρωτεύουσες της έθνικ άποψης και για τη σύγχρονη τέχνη,
όπως άλλωστε και το κανάλι MTV; Το βέβαιο είναι ότι την φετινή έκθεση των
υποψηφίων για το βραβείο ΔΕΣΤΕ την χαρήκαμε όσο λίγες.

Τη Μαρία Παπαδημητρίου, κατ’ αρχάς, που βραβεύτηκε εφέτος, με το βίντεο
όπου ο φανταχτερός μουσικός παίζει στο κλαρίνο δημοτική μουσική σ’ ένα έρημο
λιβάδι. Τις κατασκευές του N. Αλεξίου με τη σχέση τους προς τα καλλιτεχνήματα
των μοναχών. Τις αγχώδεις ανάσες του N. Ναυρίδη που ακούγαμε από μεγάφωνα, τις
καρτ ποστάλ με καθημερινές και μη εικόνες κολλημένες σαν σε ταπετσαρία, από
τον N. Τρανό. Το ευφάνταστο βίντεο του Δ. Κόζαρη που έψαχνε την εικονική
πραγματικότητα στις ρίζες της Αναγέννησης. Και, ιδιαίτερα, τα τελάρα του
Απόστολου Γεωργίου, που μπορούν και ενσωματώνουν σε δύο διαστάσεις όλες της
«εξωσυζυγικές» περιπέτειες της ζωγραφικής (βίντεο, εγκαταστάσεις, κ.λπ.), έτσι
που η βιούμενη πραγματικότητα μοιάζει με ψευδαίσθηση.

Δεν γνωρίζουμε βέβαια γιατί οι επιτροπές προτίμησαν αυτούς από άλλους
καθιερωμένους συνομήλικους (T. Παυλόπουλος, Αι. Παπαφιλίππου, M. Σπηλιόπουλος,
N. Χαραλαμπίδης, κ.ά.) με ανάλογη προβληματική, αλλά η έκθεση είναι πολύ
ενδιαφέρουσα. Καταγράφει ένα εθνικό πολιτισμικό μεταίχμιο: διεθνές,
εργαστηριακό, εκφραστικό στυλ συνδυασμένο με ιθαγενείς ιδιοσυγκρασίες και
επιτόπια βιώματα, σαν να δηλώνει: Σ’ όλο τον πλανήτη φοράμε ίδια μπλου-τζιν,
αλλά οι ιδιαίτερες σωματικές φόρμες και κινήσεις καθενός μετατρέπουν την
τυποποιημένη φορεσιά σε σχήμα με προσωπικότητα.

Τελικά, όσο τριγυρνάνε στις Μπιενάλε οι πειραματικοί καλλιτέχνες μας τόσο
επιστρέφουν στα δικά μας. Όπως άλλωστε και οι συλλέκτες που δημιούργησαν αυτές
τις προϋποθέσεις ή οι νεαροί που ξαναβλέπουν Αυλωνίτη και Σταυρίδη φορώντας
Μπένετον.

ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ

Συμπέρασμα: Πολύ σημαντική, με ευρύτερο ενδιαφέρον – το Νεοϋορκέζικο
εικαστικό στυλ με μια απρόσμενη ανησυχία για ζητήματα ιθαγένειας

* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 6

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 8

* Ξεχωρίζει από άλλες εκθέσεις της εποχής; 9

* Τα έργα είναι τα πιο αντιπροσωπευτικά για το θέμα; 8

8, 9,10= Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7= Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5= Τα συνηθισμένα

INFO

Υποψήφιοι για το βραβείο ΔΕΣΤΕ 2003: N. Αλεξίου, Απ. Γεωργίου, Δ. Κόζαρης, N.
Ναυρίδης, M. Παπαδημητρίου, N. Τρανός. Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, Ομήρου 8, Νέο Ψυχικό,
τηλ. 210-6729.460, έως 1η Νοεμβρίου.