Διαστάσεις Tο παράδειγμα της Nορβηγίας

Μπορεί στο Ιράκ να μη δουλεύει τίποτα, μπορεί δεκάδες άνθρωποι να
σκοτώνονται κάθε τόσο σε βομβιστικές επιθέσεις, αλλά οι Αμερικανοί βλέπουν
μακριά: το καταλληλότερο μοντέλο για την ανάπτυξη της χώρας, λένε, είναι η…
Νορβηγία.

Δύναμη κατοχής. Δύο Ιρακινές κοιτάζουν έναν Αμερικανό στρατιώτη στη διάρκεια έρευνας του σπιτιού τους στο χωριό Τελόγκ Σαμπί, 220 χιλιόμετρα βορείως της Βαγδάτης

Το 1975, η Νορβηγία άρχισε να εκμεταλλεύεται το πετρέλαιο της Βόρειας
Θάλασσας, χρησιμοποιώντας τα κέρδη για την περαιτέρω ανάπτυξη ενός ήδη
γενναιόδωρου κοινωνικού κράτους, που επιτρέπει σήμερα στους Νορβηγούς να
δουλεύουν 26 1/2 ώρες την εβδομάδα και να παίρνουν αναρρωτική άδεια 25 ημερών
τον χρόνο. H συγκέντρωση των επενδύσεων όμως στον πετρελαϊκό τομέα είχε ως
αποτέλεσμα να μείνει πίσω η βιομηχανία, να μην αναπτυχθεί η κινητή τηλεφωνία
όσο στις γειτονικές σκανδιναβικές χώρες και να είναι η χώρα όμηρος των τιμών
του πετρελαίου. Για να γλιτώσει από την παγίδα αυτή, το Όσλο αποφάσισε το 1990
να διαχωρίσει την πετρελαϊκή βιομηχανία από την υπόλοιπη οικονομία. Όλα τα
εισοδήματα από το πετρέλαιο διοχετεύτηκαν σε ένα Ταμείο, το οποίο θα
αξιοποιηθεί κάποια στιγμή για τη χρηματοδότηση των συντάξεων, ενώ για την
εξισορρόπηση του προϋπολογισμού χρησιμοποιούνται μόνο οι τόκοι.

Με τον τρόπο αυτό, η Νορβηγία κατάφερε να είναι μια από τις λίγες
πετρελαιοπαραγωγούς χώρες που παρουσιάζει σταθερή ανάπτυξη τις τρεις
τελευταίες δεκαετίες, ενώ καταλαμβάνει την πρώτη θέση στο Πρόγραμμα των
Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη ως προς το προσδόκιμο ζωής, το επίπεδο σπουδών
και το κατά κεφαλήν εισόδημα. Το ίδιο διάστημα, και παρά την αύξηση της τιμής
του πετρελαίου, το πραγματικό εισόδημα των κατοίκων της Μέσης Ανατολής δεν
έπαψε να μειώνεται. Οι διεφθαρμένοι ηγέτες των χωρών της περιοχής λεηλατούν τα
έσοδα της πετρελαϊκής βιομηχανίας αρνούμενοι να επενδύσουν στην εκπαίδευση
(κυρίως των γυναικών), κλείνοντας τα σύνορά τους στον ανταγωνισμό και
ενισχύοντας αντιπαραγωγικές δημόσιες επιχειρήσεις.

Πολλοί Αμερικανοί οικονομολόγοι σκέπτονται, έτσι, ότι το νορβηγικό μοντέλο θα
ήταν ιδανικό για το Ιράκ, μια χώρα που σπατάλησε τα εισοδήματα από το
πετρέλαιο σε πολέμους και μια σταλινικού τύπου οικονομία. Υπάρχουν βέβαια
πολλές διαφορές: το 1975, η Νορβηγία είχε μια σταθερή δημοκρατία, μια αξιόλογη
μεσαία τάξη και ένα κατά κεφαλήν εισόδημα πολύ μεγαλύτερο από εκείνο του Ιράκ.
Παρά ταύτα, ορισμένα στοιχεία αυτού του μοντέλου μπορούν να αξιοποιηθούν.
Όπως, για παράδειγμα, ο νόμος που ορίζει ότι τα έσοδα από την εκμετάλλευση του
πετρελαίου δεν ανήκουν ούτε σε μια ηγετική κλίκα ούτε σε μια συγκεκριμένη
γεωγραφική ζώνη, αλλά στον λαό. H ιδέα του Ταμείου. Σύμφωνα με τον Άρνε Τζον
Ισάακσεν, καθηγητή στο Norway School of Managemenet, θα μπορούσε να δοθεί στις
ιρακινές οικογένειες ένα μερίδιο από αυτό το Ταμείο – 1.000 δολάρια, για
παράδειγμα – που θα τους βοηθούσε να επενδύσουν στις τοπικές ή ακόμη και στις
ξένες επιχειρήσεις. Με τον τρόπο αυτό θα δημιουργηθεί μια καινούργια τάξη
επιχειρηματιών.

Υπό τον όρο, βέβαια, να εξασφαλίσουν πρώτα οι Ιρακινοί κάποιες εγγυήσεις για
τη ζωή τους.