Δρόμοι

Ούτε η λογοκρισία…

… ούτε τα γκουλάγκ μπόρεσαν ποτέ να καταστείλουν ολοκληρωτικά τη ρωσική
διανόηση. Αχμάτοβα, Μάντελσταμ, Σοστακόβιτς, Πάστερνακ και Προκόφιεφ
κατόρθωσαν να δημιουργήσουν μεγάλα έργα ακόμη και μέσα στα σκοτάδια του
σταλινισμού. Οι Ρώσοι ηγέτες ήθελαν πάντα να έχουν τα μέσα ενημέρωσης κάτω από
την μπότα τους, αλλά τους διανοούμενους στο πλευρό τους. «Δεν είμαι κόλακας
όταν εξυμνώ τον τσάρο», είχε δικαιολογηθεί κάποτε ο Πούσκιν. Ακόμη και ο
Μάντελσταμ, έστω θέλοντας και μη, έγραψε μια ωδή στον Στάλιν, που πάντως δεν
τον έσωσε από το γκουλάγκ και τον θάνατο. Λένιν, Χρουστσώφ, Μπρέζνιεφ και
Γκορμπατσώφ, όλοι τους στήριξαν την αρχή τους πάνω στη ρωσική διανόηση.

Μετά την πτώση…

… της ΕΣΣΔ, ο Μπορίς Γιέλτσιν στράφηκε από τη διανόηση στα μέσα ενημέρωσης:
του χρειάζονταν περισσότερο για το ξεπούλημα της κρατικής περιουσίας στους
πλουτοκράτες στο πλαίσιο των «μεταρρυθμίσεων». H «ποιοτική κουλτούρα»
εγκαταλείφθηκε στην τύχη της ως υποχείριο του παλιού Κρεμλίνου. Τώρα, ο Πούτιν
δείχνει να ακολουθεί αντίστροφη πορεία. Αν ένας Σολζενίτσιν και ένας Ζαχάρωφ
βοήθησαν στην πτώση της ΕΣΣΔ, σκέπτεται ίσως ο Πούτιν, άλλοι καλλιτέχνες και
διανοητές θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αναβίωση του ρωσικού μεγαλείου. Όπως
έδειξε η υπόθεση Γκουσίνσκι, από αυτές τις τρυφερές σκέψεις εξαιρούνται τα
μέσα μαζικής ενημέρωσης. Ο Ρώσος πρόεδρος προβάλλει ως υποστηρικτής της
μεγάλης ρωσικής κουλτούρας: κινηματογράφος, λογοτεχνία, μουσική,
αρχιτεκτονική, επιστήμες.

H εξουσία…

… του Πούτιν στα μέσα ενημέρωσης, παρ’ όλα αυτά, είναι μέχρι τώρα λιγότερο
αυταρχική από ό,τι ήταν των σοβιετικών προκατόχων του. Στο κάτω κάτω, ο
Γκουσίνσκι συνελήφθη μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, δεν κλείστηκε σε
γκουλάγκ. Αυτή η «αβρότητα» προδίδει ίσως ένα διαφορετικό στυλ διακυβέρνησης,
κάτι σαν αμάλγαμα καπιταλιστικής και σοβιετικής τεχνικής, έγραφε κάποτε στους
«Λος Άντζελες Τάιμς» η Νίνα Χρούστσεβα του Ινστιτούτου Ανατολής – Δύσης. Οι
φωνές πρέπει να ακούγονται, αλλά έως μια συγκεκριμένη ένταση ­ ιδιαίτερα όταν
επίκεινται βουλευτικές (φέτος) και προεδρικές εκλογές (του χρόνου). Όταν το
Κρεμλίνο πίστεψε πως ο Γκουσίνσκι την ξεπέρασε, πήρε το παλιό μαστίγιο από το
ράφι.

Με άλλο πρόσωπο…

… πολύ γενναιόδωρο, κοιτάζει ο Πούτιν τη ρωσική διανόηση. Και του βγαίνει σε
καλό. Ο Βαλέρι Γκεργκίεφ, διευθυντής της Όπερας Κίροβ (τώρα Μαρίνσκι) της
Πετρούπολης, είχε εκφράσει ανοιχτά την ικανοποίησή του για το προσωπικό
ενδιαφέρον που έδειξε ο πρόεδρος για την όπερα του Προκόφιεφ «Πόλεμος και
Ειρήνη». Άλλο διανόηση και άλλο «βαρόνοι» των μέσων ενημέρωσης. Αποδεικνύεται
πως ο Πούτιν κάνει σωστά τους υπολογισμούς του. Παραλαμβάνοντας το βραβείο
εξαιρετικών πολιτιστικών επιτευγμάτων, ο σκηνοθέτης Νικίτα Μιχαλκόφ είχε
προσφωνήσει τον πρόεδρο «εξοχότατο» και είχε πει πως «δεν υπάρχει μεγάλο
κράτος χωρίς μια ιδέα και η ρωσική ιδέα είναι ένα μεγάλο κράτος». Έναν μήνα
νωρίτερα, είχε υποστηρίξει τη ρωσική στρατηγική στην Τσετσενία. Ο Μιχαλκόφ
έμαθε νωρίς. Ο Μπερεζόβσκι και ο Γκουσίνσκι άργησαν. Τόσο το χειρότερο γι’
αυτούς.