Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Εκείνον τον λένε Μπουγιάρ και είναι από την Αλβανία. Εκείνη την λένε Τατιάνα
και είναι από τη Λευκορωσία. Είναι (ή ήταν…) και οι δύο μετανάστες στην
Ελλάδα. Εδώ γνωρίστηκαν τυχαία και ερωτεύθηκαν… Πριν από δέκα ημέρες,
περίπου, ο Μπουγιάρ είχε την (ατυχή) ιδέα να προτείνει στην Τατιάνα να πάνε
στην Αλβανία για να της δείξει την πόλη όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, τα
Τίρανα. Είχε διαβάσει στον Τύπο ότι στους μετανάστες που δεν έχουν πάρει ακόμα
την άδεια παραμονής – ειρήσθω εν παρόδω, είναι η συντριπτική πλειονότητα – θα
επιτραπεί μόνο μία φορά να πάνε στην πατρίδα τους και να γυρίσουν στην
Ελλάδα…

***

Στα σύνορα όμως, στην Κρυσταλλοπηγή, η Τατιάνα μαθαίνει από το αλβανικό
τελωνείο ότι δεν μπορεί να μπει στην Αλβανία, διότι δεν διαθέτει βίζα από την
αλβανική πρεσβεία. «H χώρα μας δεν είναι ξέφραγο αμπέλι», δήλωσε ο Αλβανός
αστυνομικός, επιβεβαιώνοντας κάπως τον Ερνέστο Σάμπατο, που γράφει ότι «κανείς
δεν νιώθει τόση περιφρόνηση για τους φτωχοδιαβόλους όσο ένας φτωχοδιάβολος εν
στολή». (Πάντως το ζευγάρι είχε ρωτήσει στην αλβανική πρεσβεία εάν χρειάζεται
βίζα για την Τατιάνα και τους είχαν απαντήσει πως όχι). Τότε, απογοητευμένοι ο
Μπουγιάρ και η Τατιάνα αποφάσισαν να γυρίσουν πίσω, στην Ελλάδα. Στο ελληνικό
τελωνείο όμως μαθαίνουν ότι με τα χαρτιά που διαθέτουν δεν μπορούν να
επιστρέψουν στην Ελλάδα. Κάτι ψελλίζει το ζευγάρι για δήλωση υφυπουργού που
διάβασαν στον Τύπο, αλλά η απάντηση είναι: «Εμείς δεν ξέρουμε τίποτε. Σ’ εμάς
δεν έχει φτάσει καμία εντολή».

***

Ύστερα από όλα αυτά, το μόνο μέρος όπου επετράπη στους δυο να υπάρχουν
και να συνυπάρχουν ήταν κάποια γωνία στο τοίχο που χωρίζει τα δύο τελωνεία.
Δηλαδή εκείνο το μέρος των συνόρων το οποίο είναι γνωστό ως «no man’s land» ή
ως «ουδέτερη ζώνη» ή – κατά κυριολεκτική μετάφραση – ως «γη του κανενός».
Εκεί, σαν να επρόκειτο για φορείς της… νόσου του Χάνσεν, πέρασαν τέσσερα
μερόνυχτα. Την τέταρτη ημέρα το θέμα πήρε δημοσιότητα χάρη στην αλβανική
εφημερίδα «Κόχα Γιόνε» και έπειτα από προσπάθειες της UNHCR και της Διεθνούς
Οργάνωσης για τη Μετανάστευση, μόνο την περασμένη Παρασκευή επετράπη στην
Τατιάνα να μπει στην Αλβανία. Όσο για την επιστροφή στην Ελλάδα, το μέλλον και
για τους δύο είναι άγνωστο…

***

Ό,τι περιγράψαμε παραπάνω είναι μια πραγματική ιστορία. Θα μπορούσε
όμως κάλλιστα να είναι και σενάριο ταινίας μικρού μήκους… Μιας ταινίας με
τίτλο: «Οι “no man’s land”». Οι πρωταγωνιστές της είναι άτομα ξεριζωμένα και,
σε όλη τη ζωή τους, τους κυνηγούν τα σύνορα. Όπου και αν πάνε βρίσκονται
περικυκλωμένοι από σύνορα, από αναρίθμητα σύνορα, από εξωτερικά και εσωτερικά
σύνορα, τα οποία τους αντιμετωπίζουν πάντα με καχυποψία και περιφρόνηση…

Δεν είναι καλοδεχούμενοι στη χώρα από την οποία έχουν φύγει, παρ’ όλο που
χωρίς τα εμβάσματά τους η χώρα δεν θα επεβίωνε. Δεν είναι καλοδεχούμενοι ούτε
στη χώρα όπου έχουν φτάσει – παρ’ όλο που προσφέρουν υπερ-φθηνά χέρια
εργασίας, τα οποία παράγουν υψηλή «υπεραξία». Έτσι και αλλιώς, όπως λένε
συνήθως οι ίδιοι, ζούμε σε μια εποχή όπου αποτελεί προνόμιο να σε
εκμεταλλεύονται…

Το διακριτικό τους σημάδι είναι το διαβατήριο που κουβαλούν μαζί τους και τα
χαρτιά της ημι-παραμονής τους. Εξ αιτίας αυτών των διακριτικών και του τρόπου
που τους «φέρονται» στα σύνορα πάσχουν, σχεδόν όλοι τους, από το «σύνδρομο των
συνόρων». Είναι ένα σύνδρομο που στην εποχή μας – όπου όσο μεγαλύτερη
ελευθερία κίνησης έχεις, τόσο πιο ψηλά τοποθετείσαι στην κοινωνική ιεραρχία –
χτυπά αποκλειστικά, όλο και περισσότερο, τους ανθρώπους και σχεδόν καθόλου την
πραμάτεια…