H άγρια ελευθερία της Bαγδάτης

Το Ιράκ είναι η πιο ελεύθερη χώρα στον κόσμο. Ταυτόχρονα όμως είναι και η
πιο επικίνδυνη, καθότι ελευθερία χωρίς τάξη και νόμους ισοδυναμεί με χάος. Δεν
υπάρχουν ούτε τελωνεία ούτε τελωνειακοί, ενώ τα σύνορα της χώρας είναι τρύπια
κόσκινα από τα οποία μπαίνουν όλα τα πιθανά προϊόντα, εκτός από όπλα.

Ο επίλογος: Σχεδόν δύο εβδομάδες μετά τον θάνατό τους, ο Ουντάι και ο Κουσάι Χουσεΐν θάφτηκαν το Σάββατο κοντά στο Τικρίτ, τη γενέτειρα του πατέρα τους. Οι τάφοι τους καλύφθηκαν με την ιρακινή σημαία από μέλη της φυλής του Σαντάμ

Να γιατί οι δύο μεγάλες λεωφόροι, η Καράντα Ιν και η Καράντα Άουτ, οι οποίες
ελίσσονται μέσα στη Βαγδάτη σαν σιαμαίες αδελφές, προσφέρουν στα αναρίθμητα
καταστήματα που έχουν πλημμυρίσει τα πεζοδρόμια μετατρέποντάς τα σε ένα
τεράστιο παζάρι, μια απίστευτη ποικιλία προϊόντων: από ρούχα και τρόφιμα έως
δίσκους CD, DVD και βιντεοκασέτες. Εκείνο όμως που οι κάτοικοι της πόλης
αγοράζουν με τη μεγαλύτερη απληστία είναι οι παραβολικές κεραίες οι οποίες
τους επιτρέπουν να λαμβάνουν εικόνα από όλους τους τηλεοπτικούς σταθμούς του
κόσμου, μια δυνατότητα την οποία δεν είχαν ποτέ άλλοτε.

Οι Ιρακινοί μπορούν επίσης πλέον να «σερφάρουν» ελεύθερα στο Ίντερνετ, κάτι
που αποτελούσε ποινικό αδίκημα επί Σαντάμ. Είναι απολαυστικό να βλέπει κανείς
στα Ίντερνετ καφέ που έχουν φυτρώσει στη Βαγδάτη σαν μανιτάρια το πάθος με το
οποίο επιδίδονται, κυρίως οι νέοι, σε αυτό το ολοκαίνουργιο σπορ που τους
«ενσωματώνει» στον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό το πυρετώδες εμπόριο του δρόμου,
ωστόσο, έχει πολλές ιδιαιτερότητες.

Καθώς δεν υπάρχουν τράπεζες, ούτε επιταγές ούτε πιστωτικές κάρτες, τα πάντα
αγοράζονται με μετρητά και, δεδομένης της καταρράκωσης του δηναρίου (σχεδόν
1.500 δηνάρια για ένα δολάριο την ημέρα της αναχώρησής μου), ο αγοραστής
πρέπει να φέρει πάντα μαζί του – μερικές φορές μέσα σε βαλίτσες – ογκώδεις
δεσμίδες χαρτονομισμάτων, από τις οποίες μπορεί να τον«ξαλαφρώσει» ανά πάσα
στιγμή η μάστιγα της εποχής: οι πανταχού παρόντες «Αλί Μπαμπά».

Διότι, εκτός από τελωνειακούς, δεν υπάρχουν ούτε αστυνομικοί, ούτε δικαστές
για να καταγγείλεις τις κλοπές και τις επιθέσεις που δέχεσαι. Τα υπουργεία δεν
λειτουργούν, ούτε οι δημόσιες υπηρεσίες. Δεν υπάρχουν νόμοι, ούτε κανονισμοί
να ορίσουν τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται. Όλα επαφίενται στη διαίσθηση,
το θράσος και τη σύνεσή σου. Το αποτέλεσμα είναι μια ελευθερία δίχως όρια που
αφήνει τους ανθρώπους πελαγωμένους και τρομοκρατημένους.

Οι Αμερικανοί

H μοναδική αρχή εκπροσωπείται από τα άρματα μάχης, τα τεθωρακισμένα, τα τζιπ
και τις περιπόλους των Αμερικανών στρατιωτών που οργώνουν τους δρόμους
οπλισμένοι με τουφέκια και πολυβόλα, εξίσου πελαγωμένοι και τρομοκρατημένοι με
τους Ιρακινούς. Από τότε που έφτασα, οι επιθέσεις εναντίον τους αυξάνονται
σταθερά. Δεν είναι να απορεί κανείς που μετακινούνται με δυσπιστία, με την
ψυχή ανήσυχη και το δάχτυλο στη σκανδάλη, περιπολώντας μέσα σε δρόμους
γεμάτους ανθρώπους με τους οποίους δεν μπορούν να επικοινωνήσουν, μέσα σε
αυτήν την κολασμένη ζέστη η οποία πρέπει να είναι για αυτούς, με τα κράνη, τα
αλεξίσφαιρα γιλέκα και τα πολεμικά τους σύνεργα, πολύ χειρότερη από ότι για
τους πολίτες.

Τις τέσσερις φορές που προσπάθησα να πιάσω κουβέντα μαζί τους – πολλοί είναι
αμούστακοι έφηβοι – δεν έλαβα παρά μόνον λακωνικές απαντήσεις. Όλοι ήταν
μούσκεμα στον ιδρώτα και δεν έπαυαν να κοιτούν δεξιά αριστερά, σαν
πανικόβλητες ακρίδες. H κόρη μου, ωστόσο, η Μοργκάνα είχε μια πιο προσωπική
συνομιλία με έναν στρατιώτη μεξικανικής καταγωγής ο οποίος, από τον πυργίσκο
του τεθωρακισμένου του, της άνοιξε ξαφνικά την καρδιά του: «Δεν αντέχω άλλο!
Είμαι εδώ τρεις μήνες και έχω φτάσει στα όριά μου! Κάθε μέρα αναρωτιέμαι τι
κάνω εδώ πέρα! Σήμερα, σκοτώθηκαν δύο φίλοι μου. Δεν ξέρω πότε θα ξαναδώ την
γυναίκα και το παιδί μου, καταραμένος πόλεμος!»…

Το κυκλοφοριακό στη Βαγδάτη δημιουργεί πραγματικό πανδαιμόνιο. Κάθε οδηγός
κάνει ό,τι θέλει, τα ατυχήματα είναι πάμπολλα και τα μποτιλιαρίσματα μπορούν
να σε τρελάνουν. Όμως, τουλάχιστον σε αυτόν τον τομέα, μπόρεσα να διακρίνω τα
σημάδια αυτών των διασήμων «αυθόρμητων θεσμών» που αναδύονται φυσικά από την
αστική κοινωνία και δεν επιβάλλονται από την εξουσία. Όταν το μποτιλιάρισμα
φτάνει στον παροξυσμό του, βλέπεις πάντα να εμφανίζονται εθελοντές οι οποίοι,
«οπλισμένοι» με μία σφυρίχτρα και ένα γκλομπ, αποφασίζουν να ρυθμίσουν την
κυκλοφορία. Και οι αποκλεισμένοι οδηγοί ακολουθούν τις οδηγίες τους
ανακουφισμένοι που κάποιος, επιτέλους, τους δίνει εντολές.

Καίνε τα σκουπίδια

Το χάος: Αμερικανοί στρατιώτες φρουρούν το πτώμα ενός Ιρακινού πλιατσικολόγου, ο οποίος πυροβολήθηκε και σκοτώθηκε, σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, καθώς προσπαθούσε, μαζί με τέσσερις ακόμα άνδρες, να διαρρήξει ένα αυτοκίνητο

Το ίδιο συμβαίνει και στις γειτονιές όπου οι κάτοικοι, εξαντλημένοι από την
ανασφάλεια που βασιλεύει, οργανώνονται σε ομάδες επιτήρησης για να
προστατευτούν από τις επιθέσεις ή για να μεταφέρουν στα σταυροδρόμια τα
σκουπίδια που συσσωρεύονται στους δρόμους και να τα κάψουν. Διασχίζω τη
Βαγδάτη δεν σημαίνει απλώς περνώ μέσα από ερείπια, χαλάσματα, κτίρια μαύρα από
την καπνιά, σωρούς από σκουπίδια και κοπάδια αρουραίων. Σημαίνει ταυτόχρονα
αναπνέω την «πανταχού παρούσα» δυσοσμία από το κάψιμο των σκουπιδιών.

Στο σπίτι των φίλων μου Ισπανών από το «Ίδρυμα Ευρώπης – Λατινικής Αμερικής»,
έζησα στο πετσί μου τις στερήσεις που υφίστανται οι Ιρακινοί εδώ και τρεις
μήνες. Το φως ερχόταν με διαλείμματα, καμιά φορά όμως η διακοπή ήταν τόσο
μεγάλη που ήταν αδύνατο να μαγειρέψεις, να πλυθείς ή να αναπνεύσεις καθαρό
αέρα. Και, για να μην πνιγούμε μέσα στους «φούρνους» που βρίσκονταν τα
υπνοδωμάτια, οι οικοδεσπότες μου έβγαζαν τα στρώματα στον κήπο, προτιμώντας
τις κατσαρίδες από την ασφυξία.

Βαβέλ

Είναι συνετό να φανταστούμε Άραβες, Κούρδους και Τουρκομάνους, μουσουλμάνους
σιίτες και σουνίτες με τα εσωτερικά ρεύματα που τους διχάζουν, χριστιανούς
Χαλδαίους, Ασσύριους, Λατίνους και Αρμένιους, φυλετικές κλίκες, πρωτόγονους
αγρότες και αχανείς αστικές κοινότητες, να συνυπάρχουν μέσα στο ανοιχτό και
πλουραλιστικό, ανεκτικό και ευέλικτο σύστημα ενός κοσμικού κράτους, το οποίο
θα επιτρέψει στους είκοσι πέντε εκατομμύρια κατοίκους τής Μεσοποταμίας να
αποκτήσουν επιτέλους πρόσβαση σε μια αξιοπρεπή και ελεύθερη ζωή; Ή μήπως θα
παρακολουθήσουμε μια οικοδόμηση εξίσου παραληρηματική με εκείνη των μυθικών
προγόνων αυτών των λαών, οι οποίοι θέλησαν να αναγείρουν έναν πύργο για να
φτάσουν τον ουρανό και κατέληξαν απελπισμένοι και χαμένοι μέσα στην ανυπόφορη
σύγχυση της Βαβέλ;

Ήρθα στο Ιράκ για να προσπαθήσω να μάθω αν υπάρχει μια πειστική απάντηση σε
αυτά τα ερωτήματα. Δώδεκα ημέρες είναι μικρό διάστημα, αυτό είναι προφανές,
αλλά καλύτερο από το τίποτα.

Ο Μάριο Βάργκας Γιόσα είναι Περουβιανός συγγραφέας. Επισκέφθηκε το Ιράκ
την περίοδο 25 Ιουνίου-6 Ιουλίου, συντροφιά με την κόρη του και φωτογράφο,
Μοργκάνα