ΠETPΟΣ MAPKAPHΣ «H κοινωνία είναι σύστημα αποχέτευσης»

«Αν εξαιρέσουμε την περίπτωση της σάτιρας, δεν πιστεύω ότι μπορείς να υπονομεύσεις το είδος σου γιατί τιμωρείσαι. Ξεκινάω από το αστυνομικό μυθιστόρημα και τους βασικούς του κανόνες, ανοίγω όμως τα όριά του, φεύγω από το στενό του πλαίσιο», λέει στα «NEA» ο Πέτρος Μάρκαρης

«Το οξύμωρο είναι ότι η κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου (που τη θέλαμε)
ήταν κατάρρευση και της δικής μας ουτοπίας. Το γκρέμισμα αυτού του τρομερού
συμβόλου οι άνθρωποι το έβλεπαν ως άνοιγμα προς την ελευθερία. Ήταν όμως το
γκρέμισμα της ουτοπίας. Όσο για την ελευθερία, είναι θέμα που μένει να
αποδειχθεί», λέει στα «NEA» ο Πέτρος Μάρκαρης. Ο συγγραφέας του οποίου οι
αστυνομικές ιστορίες έχουν βγει από τα σύνορα και έχουν γίνει ιδιαίτερα
δημοφιλείς στη Δυτική Ευρώπη, χάρη στην ενδιαφέρουσα γραφή αλλά και την
κοινωνική διάστασή τους.

«Είχα ανάγκη να κάνω απολογισμό τών όσων ζήσαμε από τη χούντα και μετά. Το
ανακάλυψα γράφοντας», λέει ο Πέτρος Μάρκαρης. Γράφοντας, δηλαδή, το «Ο Τσε
αυτοκτόνησε», το τρίτο του αστυνομικό μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε πολύ
πρόσφατα από τον «Γαβριηλίδη». Στο μυθιστόρημα αυτό, τρεις φίλοι και παλιοί
συναγωνιστές – ένας επιχειρηματίας, ένας βουλευτής και ένας δημοσιογράφος, με
κοινό παρελθόν στα μπουντρούμια της ΕΣΑ – αυτοκτονούν με θεαματικό τρόπο ο
ένας μετά τον άλλον. Πίσω από την ίντριγκα, ο Μάρκαρης πραγματεύεται το θέμα
της διαπλοκής που το θεωρεί κυρίαρχο στις σημερινές δυτικές δημοκρατίες,
επίσης το θέμα της μεταστροφής πολλών αριστερών σε σκληρούς παίκτες του
νεοφιλελεύθερου παιχνιδιού, αλλά και γενικότερα το θέμα των ευθυνών της
Αριστεράς στην κατάρρευση κάθε ιδεολογίας.

Ο δημιουργός του αστυνόμου Χαρίτου πιστεύει ότι πρέπει πάραυτα να
ανοίξει η συζήτηση περί ευθυνών της Αριστεράς για τη σημερινή κατάσταση. «H
εύκολη λύση είναι να λέμε ότι φταίνε οι Αμερικανοί. Υπεύθυνοι όμως είμαστε
όλοι. Και κυρίως εκείνοι που μας στέρησαν από τις ισορροπίες. Είναι τρομερό να
ζεις σε έναν κόσμο χωρίς ισορροπίες. Το καράβι πάει σε μια μπάντα. Αντί λοιπόν
να τρέχουμε να ενσωματώσουμε το Φόρουμ – και να το καταστρέψουμε μέσω της
ενσωμάτωσης – θα πρέπει να δούμε τις ευθύνες της Αριστεράς. Όσο γρηγορότερα
ανοίξουμε αυτή τη συζήτηση τόσο το καλύτερο».

Διατυπώνει δε τη θέση ότι εκείνος που ηττήθηκε με την πτώση του Τείχους δεν
ήταν οι αριστεροί, αλλά η Αριστερά. «Το αποτέλεσμα ήταν προβλεπτό, όχι όμως
αναπόφευκτο. Κι εδώ εντοπίζεται η μεγάλη αποτυχία της Αριστεράς στον κόσμο. H
άλλη πρόταση δεν μπόρεσε να έχει διάρκεια και πειστικότητα. Την ήττα τη
χρεώνεται λοιπόν η Αριστερά ως ουτοπία, ως άλλη πρόταση. Οι αριστεροί
βολεύτηκαν», λέει. Και επεξηγεί: «Αυτό δεν είναι ευφυολόγημα. Είναι παράγοντας
που συνετέλεσε σε αυτό που ζούμε. Όλη η αντίληψη σήμερα της Αριστεράς είναι
φιλανθρωπική, χωρίς όραμα. Είναι μια συμπάσχουσα νοοτροπία. Με άλλα λόγια, η
άλλη όψη του νομίσματος Μπους. H αλήθεια είναι ότι ζούμε σε μία περίοδο
μετάβασης που, πάντως, δείχνει να έχει δυναμική πολύ μικρότερη απ’ ό,τι φάνηκε
στην αρχή. Παρ’ όλα αυτά θα μας πάρει χρόνο το ξεκαθάρισμα. Πρέπει να
βοηθήσουμε κι εμείς, με το ξεκαθάρισμα της αποτυχίας ημών των ιδίων».

«Καταλαβαίνω εκ των υστέρων ότι δεν στράφηκα τυχαία, ετούτη την εποχή,
στο αστυνομικό μυθιστόρημα», λέει ο Πέτρος Μάρκαρης. Πέρα από το γεγονός ότι
μου αρέσει ως είδος, το αστυνομικό μυθιστόρημα αποτελεί κατάλληλο όχημα για να
δείξω ότι η διαπλοκή είναι η ίδια η υπόσταση της κοινωνίας. Αν τη βγάλεις, το
σύστημα θα καταρρεύσει. Γι’ αυτό και ενώ όλοι φωνάζουν για τη διαπλοκή, κάνουν
πίσω ένα βήμα πριν από το τέλος. Ξέρουν ότι αν φθάσουν στο τέλος όλα θα
γκρεμιστούν. H διαπλοκή είναι ένας ιστός πάνω στον οποίο στηρίζεται και
κυκλοφορεί το χρήμα. H κοινωνία είναι ένα σύστημα αποχέτευσης. Σε όλες τις
χώρες μπαίνει παράνομο χρήμα στη ροή του νόμιμου. Έτσι θα ‘ρθει η στιγμή που
δεν θα μπορούμε να αποσύρουμε το παράνομο χρήμα χωρίς να προκαλέσουμε κρίση».

ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ

Πρωτόγνωρη επιτυχία

Όταν καταπιάστηκε με το αστυνομικό μυθιστόρημα, ο Πέτρος Μάρκαρης ήταν ήδη
πενήντα ετών. Είχε πίσω του ένα πολυεδρικό παρελθόν. Το 1964, που
εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα (γεννήθηκε στη Χάλκη), έφερε μαζί του μεταφράσεις
του Μπρεχτ αλλά και την πρώτη μορφή του θεατρικού «Αλή Ρέτζο» που έγινε
επιτυχία από το Ελεύθερο Θέατρο. Παράλληλα με το θέατρο, άρχισε να ασχολείται
με κινηματογραφικά σενάρια και συνεργάστηκε με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο. Έχουν
δουλέψει μαζί στις «Μέρες του ’36», στον «Μεγαλέξαντρο», στο «Μετέωρο βήμα του
πελαργού», στο «Βλέμμα του Οδυσσέα» και στην «Αιωνιότητα και μια μέρα».
Πρόσφατα ολοκλήρωσε την πρώτη πλήρη μετάφραση του «Φάουστ» του Γκαίτε (12.130
στίχοι), ενώ δύο κινηματογραφικά του σενάρια γυρίζονται τώρα από την Ισαβέλλα
Μαυράκη και από τη βραβευμένη Τουρκάλα σκηνοθέτιδα Γεσίμ Ουστάογλου. Χωρίς να
ξεχνάμε και την τηλεοπτική «Ανατομία ενός εγκλήματος», της οποίας ήταν ο
σεναριογράφος.

Τα βιβλία του γνωρίζουν στο εξωτερικό επιτυχία πρωτόγνωρη για Έλληνα συγγραφέα
και μάλιστα αστυνομικού μυθιστορήματος. Στη Γερμανία το «Νυχτερινό Δελτίο» και
η «Άμυνα Ζώνης» έχουν φθάσει συνολικά τα 105.000 αντίτυπα. Είναι
χαρακτηριστικό ότι η έκδοση τσέπης που βγήκε τον Φεβρουάριο σε 20.000 αντίτυπα
εξαντλήθηκε και ξανατυπώνεται. Στην Ισπανία έχουν πωληθεί περίπου 35.000
αντίτυπα σε έκδοση τσέπης, ενώ πόκετ τον έβγαλαν και οι Ιταλοί. Μάλιστα
εκδόθηκε από τα «Σούπερ Πόκετ» ενός συνασπισμού 6-7 εκδοτών που επιλέγει
βιβλία τα οποία είναι ήδη σε τροχιά επιτυχίας και τα τυπώνει σε έκδοση τσέπης
75.000 αντιτύπων (εκδίδονται άπαξ, δεν ξανατυπώνονται δηλαδή με την εξάντλησή
τους και το βιβλίο γυρίζει στον αρχικό εκδότη).

«Διεστραμμένοι οι συγγραφείς»

Το «Όταν ο Τσε αυτοκτόνησε», ένα βιβλίο-απολογισμός της μεταχουντικής
Ελλάδας ωρίμασε μέσα του και βγήκε ξαφνικά. Ήταν τέτοια η επιθυμία συγγραφής
του που, για χάρη του, ο Πέτρος Μάρκαρης έκανε «ντιλίτ», έσβησε δηλαδή από τον
υπολογιστή του περίπου δώδεκα κεφάλαια ενός άλλου βιβλίου που έγραφε. «Οι
συγγραφείς είναι διεστραμμένοι», λέει. «Δεν πετάνε τίποτα. Εγώ ξέρω όμως ότι
το καινούργιο βιβλίο με πήγε πιο μπροστά. Αν ξαναγύριζα στο άλλο θα έχανα τον
καιρό μου. Τα μισοτελειωμένα κείμενα είναι σαν τα παπούτσια. Άλλα παίρνουν
σόλες, άλλα όχι. Ενώ ήμουν στη μέση του άλλου βιβλίου, μου ήρθε η ιδέα των
αυτοκτονιών σε δημόσιο χώρο, σε κοινή θέα. Μπορεί μια αυτοκτονία,
επιβεβαιωμένη από πολλούς μάρτυρες, να είναι ύποπτη;»

Το «Ο Τσε αυτοκτόνησε» βγήκε αβίαστα γιατί ήταν η ώρα ενός πολιτικού
απολογισμού, αλλά και ενός – ίσως ακόμη σημαντικότερου – προσωπικού
απολογισμού. Τι κατάφερε με αυτόν ο συγγραφέας;

«Κατάφερα να ελέγξω την πίκρα και τον σπαραγμό», μας λέει. «Δεν έφυγαν,
αλλά μπορώ τώρα να ζω μαζί τους».

INFO

Πέτρος Μάρκαρης, «Ο Τσε αυτοκτόνησε», Εκδόσεις Γαβριηλίδης 2003, σελ. 443,
τιμή: 21,84 ευρώ