H λεηλατημένη αντίσταση

Αν με ρωτούσε κανείς ποια ήταν η έννοια που περισσότερο ταλαιπωρήθηκε από
λόγους, επιχειρήματα και υπονοούμενα κατά τη μακρά φάση των μαρτυρικών
καταθέσεων, θα απαντούσα χωρίς τον παραμικρό δισταγμό: η «αντίσταση». Μια
ολόκληρη υπερασπιστική γραμμή, αλλά και μια ευρύτερη πολιτική στάση
οικοδομήθηκε πάνω στην ιδέα ότι οι κατηγορούμενοι διώκονται στην ουσία
εξαιτίας της αντιστασιακής τους δράσης, ότι ενδεχόμενη καταδίκη τους θα
σήμαινε απαξίωση όλου του αντιστασιακού κινήματος και ότι όποιος έχει
αναπτύξει αντιστασιακή δράση αποκλείεται να έχει σχέση με οργανώσεις του τύπου
της 17N. Τέτοιοι ισχυρισμοί δεν είναι δυνατόν να περάσουν ασχολίαστοι.

H βασική παρατήρηση είναι βέβαια ότι άλλο η αντίσταση κατά της χούντας και
άλλο η αντίσταση σε εποχή κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. H ηθική και πολιτική
απαξία των πράξεων της 17N πηγάζει ακριβώς από τη διατήρηση και μετά το 1974
λογικών και μεθόδων, κυρίως δε της χρήσης βίας, που ταίριαζαν μόνο στην
προσπάθεια ανατροπής ενός πολιτεύματος χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση. Από τη
μεταπολίτευση και μετά, η χρήση των όπλων ως «πολιτικού» επιχειρήματος
εκπίπτει από τον χώρο της αντιστασιακής δράσης στον χώρο του ποινικού
αδικήματος. Αυτή η τεράστια ποιοτική διαφοροποίηση καθιστά χωρίς αντικείμενο
κάθε σύγκριση των δύο μορφών «αντίστασης». Άθελά του ο εκδότης της «Αυριανής»
ανέδειξε στην κατάθεσή του τον λόγο για τον οποίο ο κύριος Κουφοντίνας κάθεται
σήμερα στο εδώλιο και ο Πρωθυπουργός στο Μέγαρο Μαξίμου: ακριβώς γιατί ο
δεύτερος, μετά την πολιτειακή αλλαγή, πέρασε από τις βόμβες σε άλλου είδους
δράση. H μετάβαση αυτή υπήρξε τόσο αυτονόητα αναγκαία, όσο είναι σήμερα η
καταδίκη της καπηλείας της πραγματικής αντίστασης από την ένοπλη αντικρατική
πάλη.

Αλλά και η ίδια η αντι-δικτατορική δράση και οι συνέπειές της παρουσιάστηκαν
συχνά με τρόμο παραμορφωτικό. Πρώτα απ’ όλα είναι εντελώς ξένο προς την
πραγματικότητα να λέγεται ότι η χούντα έπεσε χάρη στην εναντίον της χρήση βίας
από λίγους γενναίους. Γενναίοι ασφαλώς υπήρξαν, και στο εσωτερικό και στο
εξωτερικό (και πάντως όχι μόνο στο Παρίσι), αλλά σπανιότατα είναι αυτοί που
πρόβαλαν εκ των υστέρων τη δράση τους, ιδίως για να κομίσουν κάποιου είδους
πολιτικό ή κοινωνικό όφελος. H αντίσταση επίσης δεν συνάδει με μια πλήρη, μετά
την ανάδειξη της δημοκρατίας, μυστικότητα έως μυστικοπάθεια (ψεύτικα ονόματα,
ταυτότητες κ.λπ.). Ας σκεφθούν απλώς όσοι θεωρούν φυσιολογική μια τέτοια στάση
εκ μέρους του φερόμενου ως αρχηγού της 17N, ότι η πτώση της χούντας
συνοδεύτηκε από σειρά επίσημων πράξεων της Πολιτείας (ηθικές ανταμοιβές,
επαγγελματικές αποκαταστάσεις, στρατολογικές διευκολύνσεις) που κατέστησαν όχι
μόνο δυνατή αλλά και συμφέρουσα τη μετάβαση από την παρανομία στη νομιμότητα,
υπό την προϋπόθεση βέβαια της εφεξής δράσης μέσα στα πλαίσια της δημοκρατίας.

Κυρίως η τότε αντίσταση δεν εμβολίασε όλους όσους την άσκησαν με ανυποχώρητα
δημοκρατικά αντανακλαστικά για τη συνέχεια των εξελίξεων. Τρανό παράδειγμα ο
πράγματι άξιος αντιστασιακός που ομολόγησε, στα πλαίσια αυτής της δίκης, τη
συμμετοχή του σε ληστεία και μάλιστα χωρίς να ξέρει για λογαριασμό τίνος
γινόταν. Πέρα από όλα τα άλλα παράξενα, πώς συνδυάζεται άραγε μια τέτοια πράξη
με το «αντιστασιακό ήθος», που τόσο εύκολα χρησιμοποιείται ως βεβαιότητα για
τη μη διάπραξη ακριβώς τέτοιου είδους πράξεων; H αντίσταση δικαιώνει εκείνον
που αντιστάθηκε, όχι όποιες μετέπειτα πράξεις του αναιρούν τον ίδιο της τον
πυρήνα ως πράξης οφειλής στην ιδέα της δικαιοσύνης.