Kανείς δεν ξέρει… τι ώρα είναι

H επιτροπή των ειδικών με τον κρυπτογραφικό κωδικό 7A, που συνεδριάζει στο
κτίριο της Διεθνούς Ένωσης Τηλεπικοινωνιών στη Γενεύη, δεν είναι άλλη μια
ομάδα από βαρετούς τεχνοκράτες. Είναι αυτοί που καλούνται να αποφασίσουν το
μέλλον της παγκόσμιας ώρας, καθορίζοντας τις τύχες του πλανήτη.

Οι αμερικανικοί δορυφόροι του συστήματος Παγκόσμιου Εντοπισμού Θέσης (GPS), που ήδη βρίσκονται στο Διάστημα, αλλά και οι ευρωπαϊκοί του αντίστοιχου συστήματος με τον κωδικό «Γαλιλαίος», που θα εκτοξευθούν σύντομα, έχουν αναστατώσει τα ρολόγια του πλανήτη. Αν υιοθετηθεί επισήμως η ώρα του αμερικανικού ή του ευρωπαϊκού GPS, δισεκατομμύρια δείκτες θα πρέπει να μετακινηθούν

Οι περισσότεροι άνθρωποι αγνοούν ότι δεν υπάρχει ένας μόνο τρόπος για να
υπολογίζουμε τι ώρα είναι, αλλά διάφορες κλίμακες που χρησιμοποιούνται
ταυτόχρονα σε διαφορετικούς τομείς. Οι διαφορές μπορεί να είναι μικρές μεταξύ
τους, όμως μερικές φορές φτάνουν τα 30 δευτερόλεπτα και αυξάνονται όσο περνούν
τα χρόνια.

Ο φόβος. Τα συστήματα πλοήγησης των αεροσκαφών δείχνουν διαφορετική ώρα
από αυτή στα ρολόγια των επιβατών, των πιλότων και των ελεγκτών εναέριας
κυκλοφορίας. Γι’ αυτόν τον λόγο, οι ειδικοί φοβούνται πιθανές καταστροφικές
συνέπειες.

H Διεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών είναι το διεθνές όργανο που καθορίζει τα
πρότυπα μέτρησης της ώρας και έχει συστήσει την επιτροπή 7A, για να μελετήσει
διεξοδικά το θέμα και να προτείνει λύσεις.

Το πρόβλημα της ώρας δημιουργείται εφόσον η Γη δεν μπορεί να διατηρήσει τον
χρόνο με την ακρίβεια των σύγχρονων ατομικών ρολογιών, τα οποία μετρούν την
ώρα σύμφωνα με τη σταθερή κίνηση των ατόμων. Τα ατομικά ρολόγια αντικατέστησαν
την κίνηση της Γης ως οι επίσημοι χρονομετρητές του πλανήτη το 1967. H έλξη
της Σελήνης μειώνει σταδιακά την ταχύτητα του πλανήτη μας. Έτσι, πρέπει τα
ρολόγια μας να σταματούν κάπου κάπου για ένα δευτερόλεπτο, ώστε να
συγχρονιστούν με την κίνηση της Γης.

H εξάπλωση του συστήματος GPS σημαίνει ότι ολοένα και περισσότεροι τομείς λειτουργούν με βάση τη δική του ώρα, η οποία είναι διαφορετική από αυτή που δείχνουν τα περισσότερα ρολόγια της Γης. Οι πυξίδες GPS, που επικοινωνούν με 27 δορυφόρους και δείχνουν τις συντεταγμένες ενός σημείου, ήδη κυκλοφορούν σε μορφή ρολογιού και κοστίζουν 500 ευρώ

Το πρώτο από αυτά τα δευτερόλεπτα προστέθηκε το 1972, περισσότερο ως χάρη
στους αστρονόμους και άλλους, που χρησιμοποιούσαν ακόμα τον πλανητικό χρόνο.
Από τότε έχουν προστεθεί 31 δευτερόλεπτα, το τελευταίο από τα οποία στις 31
Δεκεμβρίου του 1998.

Ακόμα και έτσι, όμως, η ώρα δεν θα δημιουργούσε προβλήματα αν δεν έμπαινε στη
μέση το δορυφορικό σύστημα παγκόσμιου εντοπισμού θέσης (GPS), το οποίο πλέον
χρησιμοποιείται ευρέως σε όλο τον κόσμο. Και αυτό γιατί, κατ’ αρχήν το GPS
βασίζεται τόσο στα ατομικά ρολόγια όσο και σε μία τρίτη κλίμακα. Λαμβάνει
υπόψη του τα πρόσθετα δευτερόλεπτα μέχρι το 1980, όταν ξεκίνησε να λειτουργεί,
όχι όμως τα επόμενα. Έτσι, τα πράγματα μπερδεύονται ακόμα περισσότερο. Τα
ρολόγια του GPS πηγαίνουν 13 δευτερόλεπτα μπροστά από τη συντονισμένη
παγκόσμια ώρα – την επίσημη ώρα του πλανήτη, η οποία αντικατέστησε την ώρα
Γκρίνουιτς πριν από 31 χρόνια. H συντονισμένη παγκόσμια ώρα μετρά όλα τα
πρόσθετα δευτερόλεπτα.

Στα αεροπλάνα. Οι διαφορές μεταξύ της ώρας του GPS στην οποία
βασίζονται τα συστήματα πλοήγησης των αεροπλάνων και της ώρας που
χρησιμοποιείται στο έδαφος μπορούν να προκαλέσουν σύγχυση για την πραγματική
θέση ενός αεροπλάνου και να αυξήσουν τις πιθανότητες σύγκρουσης. Το πρόβλημα
θα μεγαλώσει ακόμα περισσότερο όταν η Ευρώπη στείλει στο Διάστημα το δικό της
σύστημα GPS, τον «Γαλιλαίο», το οποίο θα χρησιμοποιεί ακόμα μία διαφορετική
εκδοχή της ώρας.

Ο Κλεπζίνσκι και άλλοι ειδικοί προτείνουν ως λύση την κατάργηση των πρόσθετων
δευτερολέπτων, ώστε στην ουσία να «συμφωνήσουν» τα ατομικά ρολόγια με αυτά της
συντονισμένης παγκόσμιας ώρας.

Όταν η μέρα θα γίνει νύχτα

Ο Σαλβαντόρ Νταλί φαντάστηκε τον χρόνο ακίνητο. Όμως, η Γη, η Σελήνη, τα άτομα και οι δορυφόροι «διαφωνούν»

Δεν συμφωνούν όλοι με την εναρμόνιση των ρολογιών. Οι αστρονόμοι
αντιδρούν έντονα στην κατάργηση των πρόσθετων δευτερολέπτων, γιατί τα
τηλεσκόπιά τους βασίζονται στην ώρα που καθορίζει η περιστροφή της Γης. Αν
αναγκαστούν να αλλάξουν και να προσαρμοστούν στην ατομική ώρα, τα όργανά τους
θα αντιμετωπίσουν πολλά προβλήματα και θα χρειαστούν πολυδάπανες αναβαθμίσεις.

Ακόμα μεγαλύτερη σύγχυση περιμένει τους απογόνους μας. Χωρίς τα πρόσθετα
δευτερόλεπτα, τα ρολόγια μας θα τρέχουν ολοένα και πιο γρήγορα σε σχέση με την
περιστροφή της Γης. Αυτό σημαίνει ότι ο ήλιος θα ανατέλλει ολοένα και πιο αργά
μέσα στην ημέρα. Κάποια στιγμή, η ημέρα θα γίνει νύχτα. Για να μη γίνει αυτό,
θα πρέπει να πηγαίνουμε τα ρολόγια μας μπροστά κατά μία ώρα κάθε 700 χρόνια,
όπως κάνουμε σήμερα κάθε άνοιξη.

Πάντως, από τότε που άρχισε η συζήτηση για την αλλαγή της ώρας, η Γη μειώνει
την ταχύτητά της με μικρότερους ρυθμούς και έτσι δεν θα χρειαστεί η πρόσθεση
δευτερολέπτου για αρκετά χρόνια ακόμα. Οι ειδικοί δεν είναι σίγουροι γιατί
συμβαίνει αυτό. Μία σειρά παραγόντων ίσως επηρεάζει την ταχύτητα της
περιστροφής του πλανήτη – από τους σεισμούς μέχρι τους ανέμους στα βουνά.
Συμφωνούν, όμως, ότι οι ρυθμοί της μείωσης θα αυξηθούν ξανά και ίσως σε
μερικές δεκαετίες φτάσουμε στο σημείο να αναγκαστούμε να προσθέτουμε δύο ή
τρία δευτερόλεπτα κάθε χρόνο.

Όπως και να ‘χει το θέμα, η έκθεση της επιτροπής 7A δεν αναμένεται πριν από το
2005. Και στη συνέχεια, η Διεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών θα πρέπει να ζητήσει
την έγκριση όλων των κρατών-μελών για οποιαδήποτε αλλαγή. Προς το παρόν,
κανείς δεν μπορεί να πει τι ώρα είναι ακριβώς…

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης