Ο χρόνος που τρέχει και που φωτίζει

Το καλοκαίρι μπήκε, οι μάρτυρες διαδέχονται με βασανιστικό ρυθμό ο ένας τον
άλλον και ο πρόεδρος βιάζεται. Έχει κάθε δίκιο. Αν για όσους μείναμε να
παρακολουθούμε από κοντά τη δίκη βασική μέριμνα είναι η κατανόηση και η
κριτική, για τους παράγοντές της, και ιδίως για τον κατ’ εξοχήν ρυθμιστή της,
ο χρόνος έχει καίρια σημασία. Κάθε έμπειρος περί τα δικαστικά γνωρίζει ότι οι
κωλυσιεργίες και οι παρατάσεις δημιουργούν ένα κλίμα που δεν συμβάλλει στην
απόδοση και στην πρόσληψη της Δικαιοσύνης, ενώ στη συγκεκριμένη δίκη
επικρέμαται, πέρα από τη συμβολικά κρίσιμη παράμετρο της διατήρησης του
ενδιαφέροντος της κοινής γνώμης, και η δαμόκλειος σπάθη της συμπλήρωσης του
ορίου προφυλάκισης. Όλα αυτά πάντως τα προβλήματα θα πρέπει να
αντιμετωπίζονται και από την οπτική τής ουσιαστικής εξέλιξης τής όποιας
«αργής» διαδικασίας. Και στη συγκεκριμένη διαδικασία η πρόοδος είναι μάλλον
μεγαλύτερη από αυτή που φαίνεται.

Ας πάρουμε τα μέχρι στιγμής κέρδη για τη διερεύνηση των πολλαπλών υποθέσεων
και ευθυνών που προέκυψαν στη φάση που διανύουμε, αυτή της εξέτασης των
προταθέντων από τους κατηγορουμένους ή τους συνηγόρους τους μαρτύρων
υπεράσπισης. Ενώ η διαδικασία δεν είναι πάντα απρόσκοπτη, ανησυχητικά
φαινόμενα αποτελούν η ολοένα αυξανόμενη θεσμική δυσπιστία μεταξύ δικηγόρων
υπεράσπισης και δικαστών της έδρας, η υποφώσκουσα ένταση μεταξύ ορισμένων
δικαστών για τον τρόπο και ιδίως τον ρυθμό εξέτασης των μαρτύρων και η
υποβάθμιση, με κίνδυνο εξαφάνισης, των πρακτικών της δίκης, που αποτελούν
κρίσιμο παράγοντα για τη δημοσιότητά της -, ο φωτισμός καταστάσεων και
προσώπων είναι διαρκής. Όχι με τη μορφή συνταρακτικών αποκαλύψεων, αλλά
ψηφίδων με μικρότερη ή μεγαλύτερη σημασία που συνθέτουν μια αρκετά αξιόπιστη
γενική εικόνα. Αξιόπιστη βέβαια δεν σημαίνει ακόμα και απολύτως καθαρή.

Από τις μαρτυρίες λοιπόν των τελευταίων εβδομάδων μάθαμε ότι αρκετοί
κατηγορούμενοι ήταν καλοί άνθρωποι, αλλά δεν αμφισβητήθηκαν πειστικά οι όχι
και τόσο καλές πράξεις για τις οποίες κατηγορούνται. Ακούσαμε ότι η οργάνωση
ανήκει στον πυρήνα του διεθνούς «επαναστατικού κινήματος», αλλά όχι τι σημασία
έχει αυτό για τον νομικό χαρακτηρισμό των ενεργειών της. Πειστήκαμε ότι
ορισμένα επιστημονικά ευρήματα πρέπει, γενικώς, να αντιμετωπίζονται με κάποια
επιφύλαξη, αλλά δεν απαξιώθηκε στον απαιτούμενο βαθμό η βασιμότητά τους στις
περισσότερες από τις υποθέσεις που εξετάζονται στη συγκεκριμένη δίκη.
Αντιληφθήκαμε ότι ο κατηγορούμενος που πρώτος μίλησε έπασχε από το «σύνδρομο
της Εντατικής» (ένα μείγμα φυσικού πόνου, ψυχικού φόβου, αποπροσανατολισμού,
τύψεων και επιθυμίας ξελαφρώματος), όχι όμως από ανασταλτική για τη συνείδηση
και το θυμικό του επήρεια φαρμάκων. Νιώσαμε ότι η συνεχιζόμενη άρνηση του
κατηγορούμενου ως αρχηγού ψάχνει – και μέχρι στιγμής δεν βρίσκει – έναν τρόπο
να συνδεθεί με την πραγματικότητα. Είδαμε επίσης ότι οι πειστικές αποδείξεις
συνεχίζουν να λείπουν για συμμετοχή ορισμένων κατηγορουμένων σε ενέργειες της
οργάνωσης και ότι αυτό, και όχι οι αναλύσεις της κοσμοθεωρίας τους, αποτελεί
το κρίσιμο γι’ αυτούς δικαστικό στοιχείο. Καταλάβαμε πως ούτε οι πρώτες
κρίσεις περί «απόλυτων ερασιτεχνών», αλλά ούτε ο «συναδελφικός»
κρυπτοθαυμασμός όσων αδυνατούσαν επί χρόνια να τους πιάσουν, ανταποκρίνονται
στην επιχειρησιακή πραγματικότητα της 17N. Μπορεί όλα αυτά να μην είναι ικανά
να παρηγορήσουν τον πρόεδρο, πάντως έχουν τη σημασία τους για τους πολίτες. H
επανάληψη, όσο και να κουράζει, αποδεικνύεται και πάλι φίλη τής μαθήσεως.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.