Διαστάσεις Tο λάθος του Mπανταγέφσκι

Μπορεί κανείς να φανταστεί τον Αλεξάντερ Φλέμινγκ στη φυλακή επειδή
ανακάλυψε την πενικιλίνη; Τον Λυκ Μοντανιέ κλεισμένο σε ένα κελί επειδή
απομόνωσε τον ιό του AIDS; Είναι δυνατόν να κοιμόμαστε ήσυχοι όταν ο Γιούρι
Μπανταγέφσκι σιγοσβήνει στην απομόνωση;

Δεκέμβριος 2000. Ο Λευκορώσος επιστήμονας στο αυτοσχέδιο εργαστήριο που είχε στήσει στο σπίτι του

Ο καθηγητής Μπανταγέφσκι είχε ένα πάθος, την επιστήμη. Γι’ αυτήν ζούσε. Όταν
έμενε ακόμη στους γονείς του, με τη γυναίκα του, είχε εγκαταστήσει χίλιους
αρουραίους και ράμστερ στο γκαράζ, ψάρια στο μπάνιο, κότες και κόκορες στο
μπαλκόνι. Δύσκολο να ζήσει κανείς μαζί του. Τα πρώτα χρόνια της καριέρας του
είναι λαμπρά, ο Γιούρι είναι ο πιο νέος καθηγητής Ιατρικής στη Σοβιετική
Ένωση. Και ύστερα γίνεται η έκρηξη στο Τσερνόμπιλ. Τον στέλνουν στο Γκόμελ,
κοντά στο μοιραίο πυρηνικό εργοστάσιο, για να ερευνήσει τις επιπτώσεις της
καταστροφής. Θα μείνει εκεί δέκα χρόνια. Και τον Ιούνιο του 2001 θα
καταδικαστεί σε οκτώ χρόνια φυλακή. «Δεν τον αναγνωρίζω πια», λέει η γυναίκα
του, που βρέθηκε πρόσφατα στο Παρίσι. Έχει αδυνατίσει, τα μαλλιά του άσπρισαν,
τα δόντια του πέφτουν, και ας είναι μόλις 46 ετών. Το χειρότερο είναι πως δεν
δείχνει πια κανένα ενδιαφέρον για την επιστήμη. Τον κέρδισε η θρησκεία, στη
συνάντηση που είχαν τις προάλλες στις φυλακές του Μινσκ (μία από τις δύο που
επιτρέπονται κάθε χρόνο) προσευχήθηκε τέσσερις φορές.

Ποιο είναι το έγκλημα του Γιούρι Μπανταγέφσκι; Το δικαστήριο έκρινε ότι
δωροδοκήθηκε με 26.000 ευρώ από φοιτητές που ήθελαν να εισαχθούν στο ιατρικό
του ινστιτούτο. Αλλά στη Λευκορωσία δεν υπάρχει ανεξάρτητη δικαιοσύνη, όπως
δεν υπάρχει και δημοκρατία: για την ακρίβεια, ο πρόεδρος Λουκασένκο είναι ο
τελευταίος δικτάτορας που έχει μείνει στην Ευρώπη. Το πραγματικό λάθος αυτού
του ανατομο-παθολόγου ήταν ότι απέδειξε πως η ραδιενέργεια γύρω από το
Τσερνόμπιλ και συγκεκριμένα το καίσιο 137 εξακολουθεί να προκαλεί σοβαρές
αρρώστιες στα παιδιά. Διέψευσε έτσι την επίσημη εκδοχή ότι η πυρηνική έκρηξη
του 1986 είναι πλέον ακίνδυνη και μπορεί να ξεχαστεί.

Μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, οι ειδικοί συνδέουν την έκθεση στη
ραδιενέργεια με τον καρκίνο. H υπόθεση αυτή ενισχύθηκε από την έκρηξη καρκίνων
του θυρεοειδούς το 1991 στη Λευκορωσία και την Ουκρανία. Ο Μπανταγέφσκι
προχώρησε όμως περισσότερο. Σε αντίθεση με τη Χιροσίμα, όπου τα θύματα
εκτέθηκαν σε μια μαζική αλλά βραχεία ραδιενέργεια, ο πληθυσμός στο Τσερνόμπιλ
εκτέθηκε σε μια ακτινοβολία πιο αδύνατη, αλλά πιο παρατεταμένη. Άρα, οι
επιπτώσεις μπορεί να είναι εδώ διαφορετικές. Το 1995, ο Λευκορώσος επιστήμονας
δημοσίευσε τα συμπεράσματα των ερευνών του, σύμφωνα με τα οποία ακόμη και
μικρές δόσεις ακτινοβολίας, 50 ώς 80 μπεκερέλ καισίου 137, μπορούν να
προκαλέσουν διαταραχές στο καρδιακό και το νευρικό σύστημα, ιδίως των παιδιών.
Χρειάζονται λοιπόν άλλα μέτρα, πρέπει να ελεγχθεί η διατροφή, να απομακρυνθεί
το καίσιο από τον οργανισμό, να ληφθεί ιδιαίτερη μνεία για τα παιδιά.

Το καθεστώς του Λουκασένκο προτίμησε μια πιο εύκολη λύση.