H αβάσταχτη ελαφρότητα του φελλού!

Τη δεκαετία του ’50 τα τρομερά παιδιά της «Νουβέλ βαγκ» (ο Γκοντάρ με τον
Τριφό κυρίως) έκαναν μια σπουδαία ανακάλυψη. A! – είπαν – οι «πίνακες» του
Χίτσκοκ, του Φορντ, του Χοκς, του Μπίλι Γουάιλντερ και του Νίκολας Ρέι δεν
είναι υδατογραφίες πλανόδιων ζωγράφων. Είναι αυθεντικά έργα ενός Ρέμπραντ,
ενός Βαν Γκογκ και ενός Ελ Γκρέκο. Οι παραγωγοί του Χόλιγουντ τούς κοίταξαν μ’
εκείνο το συγκαταβατικό ύφος του χαζομπαμπά, όταν ο Μπόμπος ανοίγει το στόμα
του και βγάζει βατράχια. Μα – είπαν περίπου – εμείς κάνουμε ταινίες για την
πλάκα, τον χαβαλέ και το χρήμα. That’s all!

H ιστορία θα τελείωνε εδώ. Σαν παραδοξολογία και ανέκδοτο. Τα Γαλλάκια
όμως επανήλθαν. Με… σεντονιάδες αναλύσεων και επιχειρημάτων. Τα άπλωσαν στις
ταράτσες όλου του κόσμου και μέσα σε χρόνο ντε τε, η σκηνοθετική αφρόκρεμα του
Χόλιγουντ εξασφάλισε πιστοποιητικά αυθεντικών έργων τέχνης. Οι Αμερικανοί
σκηνοθέτες – είπαν οι μπόμπιρες από το Παρίσι – είναι οι πρώτοι, οι σκαπανείς,
οι πρωτοπόροι. Είναι αυτοί που ανακάλυψαν τα αρχετυπικά καλούπια. Χαρακτήρων,
ευρημάτων, συγκρούσεων, δραμάτων και κινηματογραφικών «ειδών». Είναι όμως και
εφευρετικοί. Μέσα στα ασφυκτικά πλαίσια μιας εμπορικής παραγωγής κατάφεραν να
ξεγλιστρήσουν και να πουν και το δικό τους. Αυτή είναι η μαγκιά του μεγάλου
καλλιτέχνη. Όσο πιο σπουδαίος είναι, τόσο πιο έξυπνες λύσεις βρίσκει. Με το
ένα πόδι στο ταμείο και με το άλλο στην τέχνη. Μα θα μπατάρει! Όχι. Ένα θηρίο
καταφέρνει να ταξιδεύει με δύο βάρκες. Απόδειξη; Ο Χίτσκοκ!

Το 1972 ο Φρανσουά Τριφό (η δεξιά φράξια των Γκοσίστ της «Nouvelle
Vague») αποφασίζει να σκηνοθετήσει μια ρεπλίκα. Μια ρεπλίκα διαφορετική. Σαν
ταχύπλοο. Το σκαρί και η μηχανή είναι αμερικανικής εμπνεύσεως. Ο τιμονιέρης,
το πλήρωμα και οι επιβάτες είναι από τη Γαλλία. Γίνεται; Τελικώς… έγινε. Το
«La Nuit Americaine» (Αμερικανική νύχτα), που επανακυκλοφορεί από σήμερα σε
φρέσκια κόπια, είναι το πιο ανάλαφρο ραντεβού και το πιο αφρώδες φλερτ της
γαλλικής διανόησης με την αμερικανική ψυχαγωγία. Ο φελλός, που λέγαμε. Ο
φελλός που επιπλέει παρέα με μπουκάλι σαμπάνιας!

«Αμερικανική νύχτα»: Ο Ζαν Πιερ Λεό πυροβολεί τον… πιανίστα

Το «κλειδί» μιας κομεντί είναι το εύρημα. Αυτό το τόσο δα. Πάνω στον
δημιουργικό του οίστρο ο Τριφό ανακαλύπτει μια συναρπαστική ιδέα. Το Day for
Night (Μέρα για Νύχτα). Πρόκειται για τον ορισμό ενός κινηματογραφικού κόλπου.
Μιας οφθαλμαπάτης. Απλής αλλά σατανικής. H ημέρα, με τη χρήση κατάλληλων
φίλτρων, μεταμορφώνεται σε νύχτα. Κάπως έτσι οι παραγωγοί του Χόλιγουντ
γύριζαν τις ταινίες τους πιο γρήγορα και με φτηνότερο κόστος. Σημειολογικά
αυτή η τεχνική πανουργία παραπέμπει στη σχέση των αιώνιων αντιπάλων. Από εδώ η
Ζωή, από εκεί η Τέχνη. Έτσι πίστευαν (και πιστεύουν) οι επώνυμοι κάτοικοι του
Λος Άντζελες και του show business. Ο Τριφό είχε διαφορετική γνώμη. Αυτά τα
δύο (ζωή – τέχνη) δεν είναι αντίπαλοι, αλλά συγκοινωνούντα δοχεία. Για να το
αποδείξει, έστησε μια ταινία μέσα στην ταινία.

Δύο ταινίες λοιπόν, στη συσκευασία της μίας. H πρώτη (αυτή που
διαδραματίζεται εντός της… μεγάλης ταινίας που παρακολουθούμε) αναφέρεται σε
μια ακραία ερωτική ιστορία. H νεαρή νύφη ερωτεύεται μέχρι θανάτου τον πεθερό
της, πατέρα του άντρα της. Περιστατικό που θυμίζει το «Μοιραίο πάθος» (Damage)
του Λουί Μαλ, με Τζέρεμι Άιρονς και Ζιλιέτ Μπινός. Ταινία που γυρίστηκε καμιά
εικοσαριά χρόνια αργότερα από την «Αμερικανική νύχτα». H δεύτερη πλευρά της
«νύχτας» αποτελείται από επεισόδια που λαμβάνουν χώρα εντός του συνεργείου.
Από τον παραγωγό μέχρι τον τελευταίο τεχνικό. Και αυτό που συμβαίνει είναι
διπλό. Διπλής αναγνώσεως, που λένε. Από τη μία η ζωή (δηλαδή τα δρώμενα στο
συνεργείο) είναι ακριβώς το αντίθετο της τέχνης. Από την άλλη όμως, η αύρα
είναι ίδια. Έρωτες στην ταινία, έρωτες και στο συνεργείο. Μελοδράματα στην
ταινία (το πάθος νύφης με πεθερό), ελαφρότητες στο συνεργείο. Βίαιος θάνατος
στην ταινία (ο γιος πυροβολεί τον πατέρα του), απρόβλεπτος, αιφνίδιος θάνατος
από φυσικά αίτια στο συνεργείο. Με λίγα λόγια, σαν να λέει ο Τριφό «το σινεμά
είναι ο φελλός, η ζωή το μπουκάλι. Ο νόμος της βαρύτητας μάς τραβάει προς τα
κάτω, αλλά ο φελλός μάς κρατάει προς τα πάνω». Που, εκτός των άλλων, πάει να
πει, χωρίς φελλό το περιεχόμενο της ζωής μας θα είχε ξεθυμάνει!

Για όλα φταίει το Μεξικό

Να δεις – μου έλεγε συνάδελφος – που μετά τις εκκαθαριστικές επιδρομές στις
αραβικές χώρες, θα έρθει η σειρά των μπανανιών της Νότιας Αμερικής. Μετά την
τρομοκρατία, καιρός είναι να… ξεπαστρέψουν και τα καρτέλ της ηρωίνης.

Διόλου απίθανο. Πάντως, μέχρι τώρα και μέσα σε διάστημα δύο χρόνων, τρεις
περιπέτειες αναπαράγουν το ίδιο επιμύθιο: Για τον λευκό θάνατο που σνιφάρουν
τα παιδιά τους φταίνε οι βαρόνοι από το Μεξικό. Το παραμύθι άρχισε με το
«Traffic» του Στίβεν Σόντερμπεργκ, συνεχίστηκε την περασμένη εβδομάδα με το
«Narc» και διαιωνίζεται με το «Α man apart» (Ο τιμωρός) του Φ. Γκάρι Γκρέι.

«Ο τιμωρός»: Βιν Ντίζελ, το λίφτινγκ του Dirty Harry

Ομάδα σκληροτράχηλων της Δίωξης Ναρκωτικών εναντίον… Διαβόλου. Τουτέστιν
«Ντιάμπλ», δηλαδή του αφεντικού τού πιο ισχυρού καρτέλ, από το οποίο
διακινούνται απίστευτες ποσότητες ναρκωτικών προς τις ΗΠΑ. Και πενήντα τόνοι
ημερησίως! Αυτό είναι το φόντο. Σκοτεινό, ρεαλιστικό, καλοφωτογραφημένο και
επιδέξια σκηνοθετημένο. Αν όμως ξύσεις την μπογιά, πέφτεις πάνω στην πιο
διάσημη μπαναλιτέ πάσης φύσεως αμερικανικής παραγωγής που απευθύνεται στο Ι.Q.
των νηπίων. Όλος αυτός ο χαλασμός, η καταστροφή, το μακελειό και η σφαγή, έχει
να κάνει με την προσωπική εκδίκηση ενός αρχιμπάτσου. Ο Ντιάμπλ σκότωσε το
γυναικάκι του Βιν Ντίζελ. E! λοιπόν, ήρθε η ώρα να πληρώσει πολύ ακριβά!

Το γκρέμισμα του Ράμπο

Ομολογώ. Ο Γουίλιαμ Φρίντκιν και ο «Κυνηγημένος» (The Hunted) με αιφνιδίασαν.
Μπήκα με το δεξί και βγήκα με το αριστερό. Με την προκατάληψη πως θα πέσω πάνω
σε μία από εκείνες τις αμερικανιές war και περιπέτειας και βγήκα με τον
ενθουσιασμό μιας μικρής και στέρεης ανακάλυψης. Επιτέλους, κάποιος γκρέμισε
τον Ράμπο!

Και τον γκρέμισε με δύο… μπουλντόζες. Με την επιστροφή στην κλασική –
αμερικανική – περιπέτεια. Και με τη σεναριακή ανάπτυξη δύο ολοκληρωμένων
χαρακτήρων. Ρεαλιστικών και ταυτόχρονα συμβολικών. H καλύτερη συνταγή για να
περάσεις δύο ώρες περίφημα. Το στόρι είναι χαρμάνι από «Ελαφοκυνηγό», «Όταν
ξέσπασε η βία» και «Ο φυγάς». Νεαρός πρασινοσκούφης, εκπαιδευμένος να σκοτώνει
ακαριαίως, να γλιστράει μέσα στο σκοτάδι σαν το χέλι και να μη νιώθει ίχνος
μετάνοιας και τύψεως, επιστρέφει στα πάτρια εδάφη ύστερα από μια αποστολή
εξολόθρευσης Σέρβων στο Κόσοβο. Παρασημοφορείται για το πατριωτικό του
ανάστημα και, στη συνέχεια, φεύγει προς τα δάση του Καναδά για ιδιωτική
αποστολή και προσωπική ευχαρίστηση. Όπως λένε και στην ορολογία του
αμερικανικού Πενταγώνου, ο τύπος πάσχει από «άγχος μάχης». Του είναι αδύνατον
να καταθέσει τα όπλα.

Προορισμός του τώρα είναι να σκοτώνει. Με την ίδια χειρουργική επιδεξιότητα
και με την ίδια αποτελεσματικότητα. Να σκοτώνει κυνηγούς που πυροβολούν ελάφια
με τελευταίου τύπου πυροβόλα όπλα.Ο φάκελος ανατίθεται στον λοχία αυτής της
ζωντανής «δολοφονικής μηχανής» Στον άνθρωπο που τον εκπαίδευσε να γίνει
δολοφόνος. Σ’ έναν ιχνηλάτη. Του Δάσους και της Φύσης. Έτσι, διά μέσου αυτού
του (συμβολικού) διδύμου, η αμερικανική πολεμική μηχανή επιστρέφει στον φυσικό
της χώρο. Στη ζούγκλα του Βιετνάμ. Ο Ράμπο και ο εκπαιδευτής του. Ο πεζοναύτης
και ο στρατηγός του. Ο εκτελεστής και ο θεωρητικός του. Τα χέρια και το μυαλό.
Ο φαντάρος και το Πεντάγωνο. Ο γιος και ο πατέρας του.

«Ο κυνηγημένος»: Θύτης και θήραμα, Τόμι Λι Τζόουνς και Μπενίσιο Ντελ Τόρο

Το πράγμα όμως, πάει ακόμα πιο πέρα. Οι δεσμοί αυτού του διδύμου πρέπει
προσωρινά να καταλυθούν. Επομένως, ο πατέρας πρέπει να εξοντώσει τον γιο. Όχι
πατροκτονία, αλλά παιδοκτονία. Όχι επειδή ο πεζοναύτης, ο Ράμπο, είναι
δολοφόνος. Αλλά επειδή είναι ανεξέλεγκτος. Επειδή σκοτώνει ανεξέλεγκτα. Επειδή
σπέρνει τον τρόμο εντός της Αμερικής ανεξέλεγκτα. Και επειδή, αν αποκαλυφθεί η
πραγματική του ταυτότητα, μπορεί οι αντιδράσεις να είναι ανεξέλεγκτες. Έτσι, ο
κυνηγός των Σέρβων στο Κόσοβο γίνεται κυνηγημένος στην ίδια του τη χώρα!

Ο Γουίλιαμ Φρίντκιν, για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια, βρέθηκε μ’ ένα
σενάριο της προκοπής. Αναπαράγοντας υποδειγματικά τη ρυθμολογία του «Φυγά» και
αναπτύσσοντας μεστά τους δύο βασικούς και συμβολικούς χαρακτήρες, υπογράφει
την καλύτερη περιπέτεια του καλοκαιριού. Χωρίς όμως τον Τόμι Λι Τζόουνς και
τον Μπενίσιο Ντελ Τόρο, το εγχείρημα θα είχε φρακάρει στο επίπεδο των καλών
προθέσεων. H σχέση του Τόμι Λι Τζόουνς με τον ρόλο του είναι εντελώς σωματική.
Στην πραγματικότητα δημιουργεί έναν νέο χαρακτήρα. Ούτε του καλού, ούτε του
κακού. Το ίδιο συμβαίνει και με την περίπτωση του Ντελ Τόρο. Ένα σφιχτό,
αυτοκόλλητο δίδυμο, από το οποίο απουσιάζουν εντελώς τα χαρακτηριστικά του
θετικού και του αρνητικού ήρωα. Ένα σώμα με δύο πρόσωπα. Έτσι, το ουσιώδες
περιεχόμενο αυτής της εξωτερικά εύπεπτης περιπέτειας είναι αποτυπωμένο στην
ερμηνευτική δεξιοτεχνία των δύο πρωταγωνιστών. Ένα περιεχόμενο που στη βάση
του καταλήγει στη Βίβλο. Μάχαιραν έδωκας (στο Κόσοβο και στο Ιράκ) μάχαιραν θα
λάβεις και στην Αμερική!

Χωρίς αρχή, μέση και… ουσία

Μία από τις μεγαλύτερες αποτυχίες της αμερικανικής αφρόκρεμας είναι αυτή που
υπογράφει ο Στίβεν Σόντερμπεργκ στο «Full frontal». Για να ξετυλίξω το
κουβάρι, το είδα δύο φορές. Τα παράτησα και έφυγα με την ίδια απορία: Τι θέλει
να πει;

Τίποτα. Καμιά δεκαριά τύποι από την «αριστοκρατία» του Λος Άντζελες (ηθοποιοί,
σεναριογράφοι, διαφημιστές, μάνατζερ) πηγαινοέρχονται μεταξύ ανασφαλειών,
χωρισμών, γυμναστικής, γυρισμάτων, συνεντεύξεων και σεξουαλικών συνευρέσεων
του πενταλέπτου. Όπως, λόγου χάριν, με τον Ντέιβιντ Ντουκόβνι των «Χ files»
που ζητάει από τη μασέρ του ένα γρήγορο στο στόμα έναντι πεντακοσίων δολαρίων.
Κατά τ’ άλλα, είναι σαν να βλέπεις τα «Στιγμιότυπα» χωρίς συνδετικό ιστό,
χωρίς αρχή, μέση, τέλος, χωρίς ουσία και χωρίς Ρόμπερτ Ότλμαν.

«Full frontal»: H Τζούλια Ρόμπερτς προδίδει την… Τζούλια Ρόμπερτς

Το φιλμικό αποτέλεσμα είναι πρώτης επιλογής. Απόλυτος έλεγχος των εκφραστικών
μέσων. Ο Σόντερμπεργκ μαζί με τον Σπίλμπεργκ αποτελούν το καλύτερο δίδυμο
filmmakers του Χόλιγουντ. Ο πρώτος μάλιστα είναι περισσότερο απαιτητικός και
ποιοτικός. Από τα κύτταρά του στάζουν μηχανές, φώτα, γερανοί, ηθοποιοί.
Οτιδήποτε προέρχεται από τον μαγικό κόσμο του σινεμά. Ο θεατής που θα
καταφέρει να αποχωριστεί από τη λογική και το σενάριο, θα μείνει με το στόμα
ανοιχτό. Παίζει με όλα. Με τα υποφωτισμένα πλάνα, τα υπερφωτισμένα, τις
ντοκιμαντερίστικες ερμηνείες, με τη μηχανή στο χέρι, με οτιδήποτε. Σαν να
λέει, κοιτάξτε με, τους κάνω ό,τι θέλω. Ωραία. Είσαι ζογκλέρ. Σου βγάζω το
καπέλο. Αλλά, για μια στιγμή. Δεν πλήρωσα για τσίρκο!

Μπλα, μπλα, μπλα

«101 Reykjavik» του Μπάλταζαρ Κορμάκουρ. Κομεντί από την άγνωστη Ισλανδία
που θυμίζει το γαλλικό «Για όλα φταίει το γκαζόν».

«101 Ρέικιαβικ»: H Βικτόρια Αμπρίλ και με τον ένα και με την… άλλη

Διοπτροφόρος άνεργος, που ζει με κρατικά επιδόματα, κοιμάται με την ερωμένη
της μάνας του, μια φλογερή Ισπανίδα δασκάλα φλαμένκο (Βικτόρια Αμπρίλ). Το
έμβρυο που μεγαλώνει εις την κοιλίαν της είναι παιδί του… γιου της. Σαν να
λέμε Ρέππας – Παπαθανασίου χωρίς νεύρο, ρυθμό και έξυπνες ατάκες.

«H τέχνη της αποπλάνησης» (The shape of things) του Νιλ Λαμπιούτ.
Κινηματογραφική μεταφορά της ομότιτλης θεατρικής κομεντί που έχει γράψει ο
ίδιος ο Λαμπιούτ. Δύο ζευγάρια αλληλοδιασταυρώνονται. Το γαϊτανάκι του έρωτα
και των επίπλαστων σχέσεων. Βλέποντάς το καταλαβαίνεις πόσο μακριά είναι ο
Ερίκ Ρομέρ. Άφθονη φλυαρία. Περισσότερο ρηχή και πεζή από την πεζή
καθημερινότητα. Χωρίς ίχνος σαρκασμού και κυνισμού. Και οι τέσσερις
πρωταγωνιστές κατάλληλοι για δεύτερους ρόλους. (Πολ Ραντ, Ρέιτσελ Γουάιζ,
Γκρέτσεν Μολ, Φρεντ Γουέλερ). Και ούτε!

«Το σπίτι… της τρελής!» (Bringing down the house) του Άνταμ Σάνκμαν.
Κωμωδία κατηγορίας Star για όλη την οικογένεια. Μια ευτραφής και κιτσάτη
Αφροαμερικάνα γίνεται κολλητσίδα λευκού μεγαλοδικηγόρου. Δηλαδή, Στιβ Μάρτιν
με Κουίν Λατιφά. Το καλαμπούρι εξαντλείται στον όγκο και το χορευτικό λίπος
της Λατιφά. Ό,τι πρέπει για δωδεκάρηδες από το Μπιλόξι!

Τα Oscar της εβδομάδας

Κομεντί: «Αμερικανική νύχτα»

Σκηνοθεσίας: Φρανσουά Τριφό (της «νύχτας»)

Σεναρίου: Τριφό – Ρισάρ – Σιφμάν (της ίδιας… «νύχτας»)

Λάμψης: Τζάκι Μπίσετ (Μπισέ) της «νύχτας»

Αντι-Ράμπο: «Ο κυνηγός»

Ανδρικού ρόλου: Τόμι Λι Τζόουνς – Μπενίσιο Ντελ Τόρο (κυνηγός)

Χάους: «Full frontal»

Της… Λέσβου: «101 Ρέικιαβικ»

Του λεσβιακού… γκαζόν: Βικτόρια Αμπρίλ

Φλυαρίας: «H τέχνη της αποπλάνησης»

Dirty Harry: «Ο τιμωρός»

Τηλεκωμωδίας: «Το σπίτι… της τρελής»