Ψωμί, δουλειά, τηλεθέαση

Οι αγώνες δίκαιοι, η ανάγκη για τηλεθέαση μεγάλη, μόνο που η παρουσία της κάμερας οδηγεί σε υπερβολές που αποπροσανατολίζουν

Άνθρωποι αγριεμένοι, όπως όλοι όταν διαψεύδονται οι ελπίδες τους, όταν δεν
μπορούν να ζήσουν με αξιοπρέπεια, όταν απειλείται η ίδια η ανθρώπινη υπόστασή
τους από την εξαθλίωση. Οι εργάτες του ορυχείου στο Στρατώνι της Χαλκιδικής
κλείστηκαν στις υπόγειες στοές σε μια ύστατη προσπάθεια να διεκδικήσουν
δουλειά και μεροκάματο.

Οι κάμερες βρέθηκαν κοντά τους και ακόμη περισσότερο βρέθηκαν κοντά
τους και παρουσιαστές δελτίων. Ο Νίκος Ευαγγελάτος για παράδειγμα, με την
κάσκα κατακέφαλα, σαν τους πολιτικούς σε προεκλογικές εκστρατείες, προς άγραν
ψήφων, γιατί όχι και τηλεθέασης εν προκειμένω, εφαρμόζοντας το πιο καθιερωμένο
επικοινωνιακό κλισέ: «παρίσταμαι και χαιρετίζω», είμαι εδώ στον χώρο του
δράματος, δίπλα στους αγωνιστές, υποστηρίζω με τη διάσημη παρουσία μου τα
αιτήματά τους, μια παρουσία που δίνει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί αυτή και μόνη
να κινήσει τη διαδικασία της επίλυσης. Και αν για έναν πολιτικό η επίλυση
είναι θέμα απόφασης και πολιτικής στάσης, για έναν άνθρωπο της τηλεόρασης, με
τη μη θεσμοθετημένη εξουσία του, η παρουσία, που έχει την έννοια της
συμπαράστασης είναι μια σκηνοθεσία, ένα παιχνίδι συμβολισμών, των οποίων δεν
παραγνωρίζουμε την ηθική σημασία, αλλά ούτε την αποδοτικότητά τους στην
τηλεθέαση του δελτίου και του ίματζ του παρουσιαστή.

Πολύ περισσότερο ενός παρουσιαστή που αυτοπροβάλλεται ως εκφραστής των καημών
του λαού, των αναγκών και πόθων του, επιλέγοντας ως συστατικά των δελτίων του
τη δυστυχία και τον πόνο και εκτονώνοντάς τα στα τηλεπαράθυρα του θορύβου.
Ουδείς μπορεί να ισχυριστεί ότι ο αγώνας των εργατών δεν είναι δίκαιος, ότι το
δικαίωμά τους στην εργασία είναι αναφαίρετο, ότι οι ελπίδες τους για μια
αξιοπρεπή ζωή διαψεύστηκαν με ευθύνη και της πολιτικής εξουσίας, καθώς η
υπόθεση του ορυχείου είναι μακρά και πικρή και, όπως συμβαίνει στη μακρά
ιστορία του καπιταλισμού, ήταν αυτοί που την πλήρωσαν ακριβά.

Και φυσικά έχουν ανάγκη τη δημοσιότητα οι κλεισμένοι στις στοές,
χρειάζονται τις κάμερες για να δημοσιοποιηθεί ο αγώνας τους. Μόνο που αυτές οι
ίδιες οι κάμερες προκαλούν, όπως είναι στη φύση της λειτουργίας τους, τις
υπερβολές των δυστυχισμένων, που αισθάνονται – με εκείνο το ένστικτο του
αθέατου, που αίφνης βρίσκεται πρωταγωνιστής της προσωπικής του ιστορίας – την
ανάγκη να σκηνοθετήσουν τον δυστυχισμένο εαυτό τους.

Παιδάκια που κλαίνε μπροστά στις μπάρες, ενώ ένας αγριεμένος εργάτης
τις συγκρατεί με τη δύναμη των ανοιχτών χεριών και την πλάτη του, ο μπαμπάς
έγκλειστος φωνάζει, ουρλιάζει και ζητάει από το δακρυσμένο πιτσιρίκι αν
σκοτωθεί ο ίδιος κάτω από τη γη, να σκοτώσει και αυτός όταν μεγαλώσει κάποιον
από τους υπαίτιους. Λόγια απελπισίας, αλλά και λόγια της υπερβολής που απαιτεί
η κάμερα, η παρουσία καναλιών, η εμφάνιση ενός σταρ των δελτίων του άλγους της
ζωής. Το θέαμα έπρεπε να είναι συγκλονιστικό, σε μια στιγμή να δίνει το
μέγεθος της δυστυχίας των ανθρώπων αυτών, σε μερικά δευτερόλεπτα να εκφραστεί
η απελπισία και η αγωνία για το ζοφερό μέλλον, με μια λέξη να ειπωθούν, να
σκηνοθετηθούν όσα από τον Αϊζενστάιν ώς τον Βάιντα έχουν πει – για να
θυμηθούμε και τον δικό μας Γρηγορίου με το «Πικρό ψωμί» του ή τον K. Κοτζιά με
το μυθιστόρημα «Γαλαρία Νο 7».

Τροφή για κάμερες

Μόνο που η τηλεόραση αποδίδει ακατέργαστο το προϊόν. Εικόνες που χάνουν από
την υπερπροβολή τους τη δύναμη των συμβολισμών τους, ενταγμένες μέσα στην
πληθώρα των καθημερινών δυστυχιών, που απλώς αυξάνουν την αντοχή μας στο
αφόρητο και εν τέλει μας εκνευρίζουν, αντί να μας ενεργοποιούν. H παρουσία,
μάλιστα, ενός παρουσιαστή δελτίου δίνει ακριβώς αυτή την αίσθηση της ενότητας
των δυστυχιών, η οποία συντελείται στο πρόσωπό του και λόγω του
πρωταγωνιστικού του ρόλου στο καθημερινό σίριαλ των δημοσιοποιημένων καημών,
ενώ χάνεται το πραγματικό κοινό στοιχείο τους, που είναι ένα ολόκληρο
οικονομικό σύστημα, μέρος του οποίου αποτελεί και το κανάλι-επιχείρηση και το
δελτίο ειδήσεων και το κυνήγι της τηλεθέασης. Ο σκοπός ιερός και αγιάζει τα
μέσα, μόνο που ξεχνάμε ότι το μέσο-κάμερα μεταβάλλει με τη σειρά του το
αντικείμενο που καταγράφει σε μύθευμα, παραποιώντας και το πιο ισχυρό κλισέ
ενός εργατικού αγώνα, την απεργία. Το μωρουδίστικο κλάμα του γιου του εργάτη
που τα είχε χαμένα μέσα στη φασαρία, ήταν το πιο πολύτιμο δώρο ψυχής σε μια
ψυχρή κάμερα, που δεν λύνει προβλήματα, μεγεθύνει το άλγος και αυξάνει τη
θολούρα, αυτή που ίσως και ο πιτσιρικάς κουβαλήσει σαν καθοριστική ανάμνηση σε
όλο το υπόλοιπο της ζωής του.