ΓNΩMH Nα συνδέσουμε τις δύο όχθες

Κατοικώ στο Παρίσι εδώ και περισσότερο από 25 χρόνια, αλλά πηγαίνω συχνά στην
Τουρκία όπου έχω το πατρικό μου. Βρίσκεται στην ασιατική όχθη του Βοσπόρου.
Πολύ κοντά στο μπαλκόνι μου υψώνεται η δεύτερη γέφυρα του Βοσπόρου. Μολονότι
έχει κατασκευαστεί από τους Γιαπωνέζους, φέρει το όνομα του Μωάμεθ B’, τον
οποίο επονομάζουμε «Πορθητή».

Αυτή λοιπόν η γέφυρα, που κρέμεται στο κενό σαν ένα μεγάλο ατσαλένιο κολιέ,
δεν γεφυρώνει μόνο δύο ηπείρους και δύο πολιτισμούς. H Δύση και η Ανατολή
συναντώνται εδώ, όχι για να «προκαλέσουν σοκ η μία στην άλλη», όπως θα έλεγε
κάποιος Χάντινγκτον, αλλά για να πραγματοποιήσουν ένα όνειρο που δυστυχώς
κατέρρευσε μαζί με μία άλλη γέφυρα, εκείνη του Μόσταρ, που συνέδεε και αυτή
τους ανθρώπους και τους πολιτισμούς. Το όνειρο μιας πολυεθνοτικής και
πολυπολιτισμικής Ευρώπης, η οποία αντλεί πλούτο από την περιφέρειά της,
ιδιαίτερα μέσω συγγραφέων όπως ο Φερνάντο Πεσόα, ο Ίβο Άντριτς, αλλά και ο
Ναζίμ Χικμέτ και ο Γιασάρ Κεμάλ. Οι οπαδοί μιας φιλελεύθερης και χριστιανικής
Ευρώπης, όπως ο Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν, δεν μπορούν να καταλάβουν ένα τέτοιο
όνειρο.

Αν το καταλάβαιναν, δεν θα έριχναν το βότσαλο στη λίμνη λίγο πριν από τη
διάσκεψη κορυφής της Κοπεγχάγης, που θα αποφάσιζε για την τύχη της Τουρκίας,
δηλώνοντας (ορθά, άλλωστε) πως η πρωτεύουσά μας βρίσκεται στην Ασία. Το σχέδιο
μιας Ευρώπης που δεν σταματάει στα Βαλκάνια, όπου εκτυλίχθηκε ένα μεγάλο μέρος
της οθωμανικής ιστορίας, καθώς και της ιστορίας της οικογένειας του πατέρα
μου, που υποχρεώθηκε να μεταναστεύσει στην Ανατολία κατά τους Βαλκανικούς
Πολέμους, έρχεται σίγουρα σε αντίθεση με τον ευρωκεντρισμό της Μέσης Ευρώπης,
τον πανταχού παρόντα στον λόγο ορισμένων διανοουμένων μετά την πτώση του
τείχους του Βερολίνου.

Σίγουρα η διεύρυνση της Ευρώπης προς την περιφέρειά της είναι στην ημερήσια
διάταξη, αλλά στη διάσκεψη κορυφής της Κοπεγχάγης εστάλη για μία ακόμη φορά
στις ελληνικές καλένδες η ημερομηνία της έναρξης διαπραγματεύσεων για την
ένταξη της Τουρκίας. Θα έλεγε κανείς πως, πέρα από τα ελλείμματά της όσον
αφορά τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η χώρα αυτή φοβίζει, ξυπνάει
παλιά φαντάσματα, γαντζωμένα στο συλλογικό ασυνείδητο. Αν υπάρχει σήμερα ένα
φάντασμα που στοιχειώνει την Ευρώπη μετά τον κομμουνισμό είναι αυτό του
Μεγάλου Τούρκου, που είναι επιπλέον και μουσουλμάνος, ο κατ’ εξοχήν Άλλος, που
αρμόζει να τον στείλουμε εκεί απ’ όπου ήρθε. Ο θρύλος «του ιερού δένδρου»,
ένας παλιός βυζαντινός θρύλος, ορίζει αυτόν τον τόπο ως «τα σύνορα του
πολιτισμένου κόσμου». Αλλά ακριβώς από το όριο αυτό και πέρα μού φαίνεται
ενδιαφέρουσα η ιδέα μιας Ευρώπης της οποίας τις αξίες συμμερίζομαι.

Ο Νεντίμ Γκιουρσέλ είναι συγγραφέας, διευθυντής ερευνών στο γαλλικό
Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (CNRS).