Διαστάσεις Οι οικονομολόγοι στα αζήτητα

«Οξύνεται η μάχη συμφερόντων ανάμεσα σε μένα και στην περιρρέουσα πραγματικότητα» (του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

Αγαπητή Σάρα,

Τη δεκαετία του ’60, όταν διάλεξα αυτόν τον κλάδο, οι οικονομολόγοι ζούσαν τη
χρυσή εποχή τους. H παγκόσμια οικονομία είχε ζήσει δύο δεκαετίες πρωτοφανούς
ανάπτυξης και σταθερότητας. Όλα έδειχναν ότι η κεϋνσιανή πολιτική θα έλυνε το
πρόβλημα της ανεργίας και θα ήλεγχε τον επιχειρηματικό κύκλο. Τα οικονομικά
είχαν γίνει μια επιστήμη αυστηρή, μαθηματική και επαγγελματική. Τα
οικονομετρικά μοντέλα σού επέτρεπαν όχι μόνο να προβλέψεις το μέλλον των
οικονομικών και των βιομηχανιών, αλλά και να αλλάξεις αυτό το μέλλον. Ο
στρατηγικός σχεδιασμός ήταν της μόδας στις κυβερνήσεις και στις επιχειρήσεις.
Οι χώρες που αποκτούσαν την ανεξαρτησία τους χρειάζονταν βοήθεια για να
σχεδιάσουν τις οικονομίες τους. Υπήρχαν παντού δουλειές για οικονομολόγους.

Όταν άρχισα να διδάσκω στην Οξφόρδη, το πιο ενδιαφέρον θέμα λεγόταν
«οικονομικά των αναπτυσσόμενων χωρών». Ιδεαλιστές φοιτητές ήλπιζαν πως θα
μάθουν τρόπους να δώσουν τέλος στην πείνα. Τη δεκαετία του ’70 η μόδα άλλαξε
και αγαπημένο τους θέμα έγινε η βιομηχανική οργάνωση. Όσο πιο δύσκολο γινόταν
να βρουν δουλειά τόσο πιο απεγνωσμένα έψαχναν υλικό που θα τους βοηθούσε να
κινηθούν στη βιομηχανία. H ύλη που διδάσκαμε δεν έκανε όμως πολύ καλό στις
χώρες που υποτίθεται ότι θα βοηθούσε. Οι απόφοιτοι ανακάλυπταν ότι οι
επιχειρήσεις δεν ενδιαφέρονταν γι’ αυτά που είχαν μάθει στο πανεπιστήμιο. H
οικονομική επιστήμη δεν ανταποκρινόταν στις προσδοκίες που είχε δημιουργήσει.
Το κύρος της άρχισε να μειώνεται. Αποφασιστικό ρόλο σε αυτή την αλλαγή έπαιξαν
η πετρελαϊκή κρίση, η αύξηση της ανεργίας και του πληθωρισμού, καθώς και ο
πόλεμος στο Βιετνάμ.

Όταν αποφοίτησα υπήρχαν θέσεις για οικονομολόγους στα πανεπιστήμια, στην
κυβέρνηση και στις επιχειρήσεις. H αγορά εργασίας που θα αντικρύσεις σήμερα
είναι πολύ διαφορετική. Ο κλασικός οικονομολόγος επιχειρήσεων έχει σχεδόν
εξαφανιστεί. Οι προβλέψεις δεν ενδιαφέρουν πια κανέναν και τα οικονομικά των
επιχειρήσεων τα χειρίζονται, με κακό τρόπο, οι σύμβουλοι στρατηγικής. Οι μόνες
εταιρείες που εξακολουθούν σήμερα να απασχολούν οικονομολόγους είναι οι
τράπεζες και οι χρηματιστηριακές εταιρείες. Οι άνθρωποι αυτοί δεν πληρώνονται
όμως για τις συμβουλές τους. H δουλειά τους είναι να ψυχαγωγούν τους πελάτες
και να διαφημίζουν τις δραστηριότητες των εργοδοτών τους στις πρωινές εκπομπές
της τηλεόρασης. H κυβέρνηση προσελκύει όλο και λιγότερους οικονομολόγους: ο
σύγχρονος δημόσιος τομέας περιθωριοποιεί τις τεχνικές γνώσεις. Όσο για τις
θέσεις στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Παγκόσμια Τράπεζα που κάποτε
ήταν περιζήτητες, σήμερα είναι λιγότερο ελκυστικές λόγω των επιθέσεων που
έχουν δεχθεί οι οργανισμοί αυτοί.

Να θυμάσαι ακόμη ότι αν αποφασίσεις να προχωρήσεις με τα οικονομικά, η τάξη
σου θα κυριαρχείται από άνδρες. Σε όλα τα επίπεδα, η οικονομική επιστήμη είναι
από τους πιο ανδροκρατούμενους ακαδημαϊκούς κλάδους.

Με αγάπη,

Θείος Τζων

(Απόσπασμα από άρθρο του Τζων Κέι στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς)