Διαστάσεις Yγεία ή κέρδος;

Ούτε ο αγώνας κατά της τρομοκρατίας ούτε η ανοικοδόμηση του Ιράκ. Το
ουσιαστικότερο θέμα των συζητήσεων στο Εβιάν είναι η πρόσβαση του
αναπτυσσόμενου κόσμου στα φάρμακα.

«Είναι μια μαγική στιγμή: χωρίς μνήμη και χωρίς ελπίδα» (του Αλτάν, από το «Εσπρέσο»)

Στην τελευταία διυπουργική σύνοδο του Παγκοσμίου Οργανισμού Εμπορίου, που
έγινε στην Ντόχα τον Νοέμβριο του 2001, έγιναν ορισμένες ενδιαφέρουσες
παρατηρήσεις. Διαπιστώθηκαν οι αρνητικές επιπτώσεις της νομοθεσίας για τις
ευρεσιτεχνίες στην τιμή των φαρμάκων και αναγνωρίστηκε το δικαίωμα των χωρών
του Τρίτου Κόσμου να προστατεύουν τη δημόσια υγεία παρασκευάζοντας «αντίγραφα
φάρμακα» που θα είναι προσιτά σε όλους. Σε περίπτωση μάλιστα έκτακτης ανάγκης,
αποφασίστηκε ότι οι κυβερνήσεις θα μπορούν να χρησιμοποιούν την ευρεσιτεχνία
ενός φαρμάκου ακόμη και χωρίς την άδεια της παρασκευάστριας εταιρείας (κάτι
που ονομάστηκε «υποχρεωτική άδεια»). Στη συνέχεια όμως, και υπό την πίεση της
φαρμακευτικής βιομηχανίας, η αμερικανική κυβέρνηση περιόρισε αυτό το δικαίωμα
σε τρεις ασθένειες: το AIDS, τη φυματίωση και την ελονοσία. Και αρνήθηκε τη
δυνατότητα των χωρών που δεν μπορούν να παρασκευάσουν φάρμακα να τα εισάγουν
από μια χώρα με «υποχρεωτική άδεια». H διακήρυξη του επιτρόπου Πασκάλ Λαμύ ότι
«η υγεία πρέπει να έχει προτεραιότητα έναντι του κέρδους» έμεινε έτσι στα
χαρτιά.

Το θέμα θα τεθεί εκ νέου στη σύνοδο G8 του Εβιάν, για να ληφθούν οριστικές
αποφάσεις τον ερχόμενο Σεπτέμβριο στο Κανκούν του Μεξικού. Οι αριθμοί είναι
ανατριχιαστικοί. Κάθε χρόνο, οι μεταδοτικές ασθένειες σκοτώνουν 17 εκατομμύρια
ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, το 97% των οποίων κατοικούν στις αναπτυσσόμενες
χώρες. Από τα 400 δισεκατομμύρια δολλάρια που αντιπροσωπεύουν όμως οι πωλήσεις
φαρμάκων σε όλο τον κόσμο, το 89% αντιστοιχεί στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη
και την Ιαπωνία. Οι «λοιποί», δηλαδή τα 4/5 του πληθυσμού του πλανήτη, έχουν
μερίδιο μόλις 11%, με αποτέλεσμα να μην ενδιαφέρουν και τόσο τα 20 εργαστήρια
που ελέγχουν το 65% της παγκόσμιας αγοράς. Ενδιαφέρουν όμως τις κυβερνήσεις
τους, που προσπαθούν τα τελευταία χρόνια – συχνά για εσωτερικούς πολιτικούς
λόγους – να παρασκευάσουν φάρμακα φτηνά και προσιτά.

Δεν πρόκειται έτσι τόσο για έναν ανταγωνισμό ανάμεσα στις χώρες του Νότου και
τα εργαστήρια του Βορρά, όσο για μια μάχη που δίνουν αναδυόμενες βιομηχανίες
της Βραζιλίας, της Ταϊλάνδης, της Ινδίας ή της Νότιας Αφρικής να επωφεληθούν
κι εκείνες από την παγκοσμιοποίηση. Τα οφέλη για τους τοπικούς πληθυσμούς θα
είναι τεράστια. Υπολογίζεται ότι η κλασική θεραπεία του AIDS, που κοστίζει
στις ανεπτυγμένες χώρες από 12.000 ώς 19.000 δολάρια ανά έτος και ασθενή,
μπορεί να φτάσει στην Ινδία ή την Ταϊλάνδη τα 200 δολάρια! Θα μπορέσουν οι
Ευρωπαίοι να αναδείξουν αυτό το ζήτημα στο Εβιάν; Ή είναι τόσο απορροφημένοι
από τις προσπάθειες βελτίωσης των σχέσεών τους με την Ουάσιγκτον ώστε δεν
είναι διατεθειμένοι να ανοίξουν νέα μέτωπα;