ΝΤΟΝ ΝΤΕΛΙΛΟ Σελίδες για τη σύγχυση της παγκοσμιοποίησης

Ο Αμερικανός συγγραφέας Ντον Ντελίλο

Πριν από πέντε χρόνια η Βρετανία υποδέχθηκε τον «Υπόγειο κόσμο» του Ντον
Ντελίλο ως χειροπιαστή απόδειξη για την ύπαρξη του «σπουδαίου αμερικανικού
μυθιστορήματος». Το βιβλίο με θέμα την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου ήταν το
μοδάτο αξεσουάρ της εποχής, ενώ ο Ντελίλο είχε χαρακτηριστεί από τον Σάλμαν
Ρούσντι, συγγραφέα που υπολήπτεται ο Ντελίλο, ως «εξπέρ του είδους».

Ο ίδιος ωστόσο έχει άλλη άποψη. Ο Αμερικανός συγγραφέας, ένας άνθρωπος
γοητευτικός και συνάμα χαμηλών τόνων, από το γραφείο του ατζέντη του στη Νέα
Υόρκη αποκήρυττε την ιδέα του Μεγάλου Αμερικανικού Μυθιστορήματος ως
«παλιομοδίτικη». «Νομίζω πως μόνον οι Ευρωπαίοι το βλέπουν έτσι. Εγώ ουδέποτε
άκουσα κάτι σχετικό. Όταν κυκλοφόρησε ο “Υπόγειος κόσμος” κάποιοι Άγγλοι
κριτικοί βιβλίου το ανέφεραν από ‘δω κι από ‘κει. Δεν συνέβη το ίδιο κι εδώ
στην Αμερική».

Ο Ντελίλο θέλει να είναι ένα βήμα πιο μπροστά. Κι εκείνο που τον
απασχολεί τώρα είναι μια μεγαλύτερη επιβράβευση, ένας μεγαλύτερος τίτλος,
μελλοντικά. Ο ίδιος το αποκαλεί «Το Μεγάλο Παγκόσμιο Μυθιστόρημα» («The Great
Universal Novel»). «Είναι ο επόμενος στόχος», επιμένει. Άλλωστε ο τίτλος του
νέου συγγραφικού έργου του, «Cosmopolis», υποδηλώνει τις προθέσεις του.
Εκείνος όμως σπεύδει να αποσαφηνίσει πως «δεν είναι αμερικανικό, αλλά ένα
νεοΰορκέζικο μυθιστόρημα». Επιμένει δε πως δεν είναι αρκετά εγωιστής για να
φανταστεί το «Cosmopolis» ως «μεγάλο παγκόσμιο μυθιστόρημα».

Οι γονείς του ήταν Ιταλοί μετανάστες, εκείνη ράφτρα κι εκείνος υπάλληλος
μισθοδοσίας, που ταξίδεψαν από την Ιταλία για να εγκατασταθούν στο Μπρονξ. «Οι
Νεοϋορκέζοι για περίπου μισό αιώνα αισθάνονταν ως ξένο σώμα στην Αμερική.
Πολλοί από εμάς, παιδιά μεταναστών, πάντα είχαμε τον νου μας στην άλλη μεριά
του Ατλαντικού, στην Ευρώπη». Πάντως, το Παγκόσμιο Μυθιστόρημα που υπάρχει στη
φαντασία του Ντελίλο καταπιάνεται με κάτι πιο σημαντικό από το δράμα των
μεταναστών. Με τη σύγχυση της παγκοσμιοποίησης.

Ο Ντελίλο, αν και 66 ετών, είναι δραστήριος. Για έναν συγγραφέα της γενιάς
του, εκείνο που δεσπόζει είναι ο αναπόφευκτος κίνδυνος να τον ξεπεράσει η
ιστορία. Πολύ δε περισσότερο, όταν ο συγγραφέας είναι στενά δεμένος μ’ αυτήν.
Μοιραία η συζήτηση, με αφορμή τις θεωρίες συνωμοσίας που ανέπτυξε στο βιβλίο
του «Libra», για τον πρώην γείτονά του στο Μπρονξ, Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ, και τις
ερωτήσεις που είχε δεχθεί σχετικά με το πού ήταν εκείνος όταν δολοφονήθηκε ο
Τζων Κέννεντυ, περιστράφηκε γύρω από την ημέρα εκείνη, την 22η Νοεμβρίου του
’63 αλλά και την 11η Σεπτεμβρίου 2001.

Τις συνέπειες του τρομοκρατικού χτυπήματος στη Νέα Υόρκη τις ένιωσε
στο… πετσί του διότι η οικογένεια του ανιψιού του παγιδεύτηκε στα συντρίμμια
των Δίδυμων Πύργων, ωστόσο για τον Ντελίλο δεν τίθεται θέμα σύγκρισης.
«Θυμάμαι πολύ πιο έντονα την ημέρα δολοφονίας του Κέννεντυ παρά την 11η
Σεπτεμβρίου».

Όπως ο «Υπόγειος Κόσμος» χαρτογραφεί τον Ψυχρό Πόλεμο, το «Cosmopolis»
καταγράφει το τέλος μιας σύντομης περιόδου – τη μετά-ψυχροπολεμική εποχή – που
έληξε ακριβώς στις 11 Σεπτεμβρίου.

«Θα έλεγα ότι τα πάντα είναι διαφορετικά μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Επικρατεί
νέα αντίληψη. Στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου οι άνθρωποι νοιάζονταν για τη
μοίρα της Γης, τους απασχολούσε η πιθανότητα μιας μαζικής καταστροφής που θα
εξαφάνιζε κάθε ίχνος ζωής πάνω στον πλανήτη. Τώρα εκείνο που μας απασχολεί
είναι ότι ανά πάσα στιγμή διατρέχουμε κίνδυνο να μας σκοτώσει κάποιος, όπου κι
αν βρισκόμαστε. Είναι πιο άμεσο, πιο ουσιαστικό».

©The Times 2003

Τρόμος «τροφή»

Ο Ντον Ντελίλο σχεδόν τελείωνε το «Cosmopolis», όταν οι τρομοκράτες έριχναν
τα αεροπλάνα πάνω στους Δίδυμους Πύργους παγιδεύοντας στα συντρίμμια και
συγγενείς του. Σταμάτησε το γράψιμο και έγραψε ένα άρθρο για το περιοδικό
«Harper’s», αποσαφηνίζοντας πως εκείνα τα θλιβερά γεγονότα δεν επηρέασαν το
βιβλίο του. Είναι κρίμα, διότι ο τρόμος αποτελεί «τροφή» για τον Ντελίλο και
το βιβλίο είναι «ένα μέγιστο φιάσκο, πένθιμο και δύσπεπτο σαν κακή ταινία του
Βιμ Βέντερς, σαν ένα παρωχημένο άρθρο παλαιού περιοδικού», σύμφωνα με την
ανάλυση του επικεφαλής κριτικών βιβλίου των «New York Times», Μιτσίκο Κακουτάνι.

INFO

«Υπόγειος κόσμος», Εκδόσεις Εστίας, μτφ Έφη Φρυδά, Σελ. 947, Τιμή: 32,22 ευρώ.

«Οι χρόνοι του σώματος», Εκδόσεις Εστίας, μτφ Θωμάς Σκάσσης, Σελ. 155, Τιμή:
9,35 ευρώ.

Επιμέλεια: Χρήστος Ιερείδης