Ο αριστερός κομφορμισμός παίζει κύβους

Είναι μάλλον κοινή πεποίθηση πως τις τελευταίες δεκαετίες ο συντηρητικός χώρος
στην Ελλάδα δεν παράγει πνευματικό έργο. Ή, μάλλον, δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ να
αξιοποιήσει το πνευματικό έργο των διανοουμένων του. Είτε γιατί φοβόταν είτε
γιατί είχε άλλες δουλειές να κάνει, τους σοβαρούς διανοουμένους του, αφού τους
βόλευε στην Ακαδημία και το Πανεπιστήμιο – όταν μπορούσε ακόμη να το κάνει -,
τους άφηνε στην ησυχία τους. Στο τέλος φθάσαμε να ταυτίζουμε τον «διανοούμενο»
με την αυτονόητη πολιτική ένταξη στην Αριστερά.

Κι όμως, ένα από τα σημαντικότερα κείμενα του εικοστού αιώνα για τη
φυσιογνωμία του νέου ελληνισμού – και τη θέση του στον ευρωπαϊκό πνευματικό
χώρο – είναι γραμμένο από δύο διανοουμένους που ανήκαν πολιτικά στον
συντηρητικό χώρο. Πρόκειται για τον «Διάλογο για την Ποίηση», που υπογράφουν ο
Κωνσταντίνος Τσάτσος και ο Γιώργος Σεφέρης.

Δεν είναι τυχαίο ότι εμείς, οι τότε νεώτεροι, στη διάρκεια της δικτατορίας τον
Σεφέρη τον θεωρούσαμε γενικώς αριστερό. Την ωραία παρεξήγηση τη χρωστούσαμε
στα μελοποιημένα από τον Θεοδωράκη ποιήματά του, κυρίως όμως σε εκείνη την
περίφημη δήλωσή του με την οποία καθόρισε τη στάση του πνευματικού κόσμου
απέναντι στη χούντα. Αυτή μάλλον πρέπει να θεωρείται σήμερα πια και η
τελευταία σοβαρή παρέμβαση πνευματικού ανθρώπου στα δημόσια πράγματα της
χώρας.

Η Αριστερά ηττήθηκε στον Εμφύλιο πολιτικά και στρατιωτικά, κοινώς κατά
κράτος. Διεκδίκησε όμως την επικυριαρχία της στον πνευματικό χώρο, την οποία
και επέβαλε, διατηρώντας ενεργούς στις δεκαετίες της μεταπολίτευσης τις
σταθερές που όριζαν τη στάση των διανοουμένων όσο κρατούσε η αντίσταση κατά
της χούντας. Όταν αργότερα τους μετονόμασε σε «κουλτουριάρηδες», τους απάλλαξε
και από την υποχρέωση να διανοούνται. Έφθανε η αριστερή τους ένταξη.

Όλα ή, εν πάση περιπτώσει, ένα μεγάλο ποσοστό από όσα αυτονόητα συνθέτουν το
σύνδρομο της άτυπης σιωπής που διακατέχει τη στάση του πνευματικού κόσμου
σήμερα προέρχονται από την επικυριαρχία της Αριστεράς.

Ας αφήσουμε κατά μέρος την Ιστορία. Ας παραβλέψουμε το γεγονός ότι ο
Εμφύλιος θεωρήθηκε ένα αυτονόητο ιστορικό γεγονός, κάτι σαν το πεπρωμένο της
τραγικής διάστασης του Ελληνισμού. Το βάρος των νεκρών, οι εξορίες, οι
φυλακίσεις, οι διώξεις που ακολούθησαν μετά το τέλος του ήταν το άλλοθι που
εξουσιοδοτούσε ακόμη και τις πιο αιρετικές φωνές στον αριστερό χώρο να
αποδέχονται την αθωότητα των νικημένων και την ενοχή των νικητών. Εννοείται
ότι ακόμη και σήμερα κανείς δεν έχει τολμήσει να παραδεχθεί δημοσία αυτό που
πολλοί πια ομολογούν κατ’ ιδίαν, ότι δηλαδή αν ο Εμφύλιος είχε τελειώσει
διαφορετικά, η μοίρα της Ελλάδας θα ήταν αντίστοιχη με τη μοίρα της Αλβανίας.

Πάνω σ’ αυτό το ανομολόγητο απωθημένο οικοδομήθηκε και η εξίσου ανομολόγητη
συναίνεση: οι αμφιβολίες της αριστερής διανόησης δεν είχαν το δικαίωμα να
περάσουν εκείνο το «μη παρέκει», το συστατικό ταμπού της κοινότητας. Δεν είναι
εκπληκτικό ότι στην Ελλάδα, με την πλειονότητα των διανοουμένων να ανήκουν
στην Αριστερά, την αποτίμηση της κατάρρευσης των καθεστώτων του υπαρκτού
σοσιαλισμού – το σημαντικότερο γεγονός μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου
– τη διαχειρίσθηκαν αποκλειστικά, σχεδόν, τα ειδησεογραφικά πρακτορεία; Τα
αυτονόητα χτίζονται το ένα μέσα στο άλλο με αυτονόητο τρόπο, σαν εκείνο το
παιχνίδι που παίζαμε παιδιά με τους κύβους και τη μαγική εικόνα τους.

Ο πάταγος που έκανε το Τείχος του Βερολίνου όταν γκρεμιζόταν έφθασε στα μέρη
μας σαν απόηχος από κάποιο εξωτικό χωριό, που οι κάτοικοί του ακολουθούν τα
δικά τους έθιμα. Με κατηγορηματικό τρόπο απαγορεύθηκε, πάντα διά της σιωπής, η
αναγωγή της κατάρρευσης των καθεστώτων στην κατάρρευση της ιδεολογίας που τα
είχε δημιουργήσει και τα είχε στηρίξει τόσες δεκαετίες. «Δεν φταίμε εμείς.
Φταίνε τα γεγονότα. Εμείς ήμασταν και θα είμαστε μαρξιστές. Στο κάτω κάτω,
τους τα λέγαμε. Έτσι που πήγαινε η Σοβιετική Ένωση θα κατέληγε εκεί που
κατέληξε». Αποδίδοντας την κρίση σε «σταλινικές» παρεκκλίσεις, οι Έλληνες
αριστεροί διανοούμενοι κράτησαν τον μαρξισμό τους μακριά από τη βρώμα της
Ιστορίας – όσο και αν αυτό μοιάζει παράλογο για μαρξιστές.

Ο αριστερός κομφορμισμός δεν διαφέρει από τα υπόλοιπα είδη
κομφορμισμού. Λειτουργεί με άρρητες αρχές, που δεν υπόκεινται ούτε στην κρίση
της πραγματικότητας ούτε στον έλεγχο της λογικής. Και εννοείται ότι επιβάλλει
την άτυπη σιωπή του, η οποία μπορεί να είναι λαλίστατη και πολυγραφότατη, για
να κρατήσει άθικτο τον σκληρό πυρήνα του.

Οι αριστεροί διανοούμενοι στον τόπο μας μπορεί να διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους
και να αισθάνονται ότι απειλούνται οι ελευθερίες μας όταν η τουρκική κυβέρνηση
δικάζει τον Οτζαλάν, όμως δεν μοιάζουν να ανησυχούν καθόλου σήμερα που ο
τελευταίος εναπομείνας Φιντέλ Κάστρο φυλακίζει δεκάδες αντιφρονούντες –
προφανώς για να αποδείξει στη διεθνή κοινότητα ότι δεν είναι το γραφικό
ιστορικό απολίθωμα που όλοι νομίζαμε ότι είναι, αλλά διατηρεί στο ακέραιο τα
ολοκληρωτικά του αντανακλαστικά.

Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι μόνοι. Έχουν στο πλευρό τους τον Γκαμπριέλ
Γκαρσία Μάρκες.