Πικάσο, ο… «εχθρός του κράτους»

Ο Πικάσο ήταν «εξτρεμιστικών ιδεών», «αναρχικός», «κομμουνιστής», και «ύποπτος
για τις κρατικές υπηρεσίες». Και το γαλλικό κράτος, βασιζόμενο στους
χαρακτηρισμούς αυτούς που δεν στοιχειοθετούνταν παρά από κουτσομπολιά και
ασήμαντα επεισόδια, συμπεριλαμβάνονταν όμως σε έκθεση των μυστικών υπηρεσιών,
αρνήθηκε τη γαλλική υπηκοότητα στον Πάμπλο Πικάσο το 1940 εκθέτοντάς τον σε
κίνδυνο. Ο ζωγράφος, που ζούσε ήδη επί 39 χρόνια στη Γαλλία, έκανε αίτηση
κτήσης υπηκοότητας δύο μήνες πριν από την έναρξη της γερμανικής κατοχής
φοβούμενος τη σύλληψη, καθώς προερχόταν από κράτος εχθρικό προς τη Γερμανία.

«Με την οπτική των κρατικών υπηρεσιών θα πρέπει να θεωρηθεί ύποπτος», έγραφαν
στην αναφορά τους οι γαλλικές μυστικές υπηρεσίες το 1940. «Ο Πικάσο υιοθέτησε
τις εξτρεμιστικές του ιδέες ερχόμενος σε επαφή με τον κομμουνισμό. Επιτέθηκε
σε Πολωνό αξιωματικό με πολιτικά, ασκώντας κριτική στους θεσμούς μας και
εγκωμιάζοντας τους Σοβιετικούς», έγραφε η έκθεση με αφορμή επεισόδιο του Μαΐου
1940, στο «Cafe de Flore» του Μπουλβάρ Σεν Ζερμέν. Και προσέθετε: «Φαίνεται
ότι υπάρχουν σχεδιάσματα που αναπαριστούν το σφυροδρέπανο, στο διαμέρισμά του
στην οδό Μποεσί 23». Η αναφορά περιελάμβανε και φήμες ότι ο Πικάσο έστελνε στο
εξωτερικό «εκατομμύρια», τα οποία κέρδιζε στη Γαλλία. Και κατέληγε να λέει ότι
«αυτός ο ξένος δεν έχει τις προϋποθέσεις να πολιτογραφηθεί». Αντίθετα, ο
αστυνομικός που του είχε πάρει μια τυπική συνέντευξη, είχε αποφανθεί ότι
«άξιζε την πολιτογράφησή του ως Γάλλος διότι, μεταξύ άλλων, μέσω των
επαγγελματικών του ικανοτήτων θα ήταν μια χρήσιμη προσθήκη στο κοινωνικό
σύνολο».

Η έκθεση των γαλλικών μυστικών υπηρεσιών πρόκειται να δημοσιευθεί
ολόκληρη τις επόμενες ημέρες, σε βιβλίο των Πιερ Ντε και Αρμάν Ισραέλ με τον
τίτλο «Φάκελος της Γαλλικής Αστυνομίας (1901-1940)». Οι φάκελοι είχαν
κατασχεθεί από τους ναζί, κατέληξαν όμως στα αρχεία της Κα Κε Μπε και
επέστρεψαν στη Γαλλία από τη Μόσχα, μόλις το 2000. Γραμμένοι σε ξερή
αστυνομική γλώσσα αποδεικνύουν ότι ο μεγάλος Καταλανός ζωγράφος («ένας κάποιος
Πικάσο, Πάμπλο Ρουίζ») είχε τεθεί υπό παρακολούθηση ήδη από τις πρώτες ημέρες
της άφιξής του, το 1901, στη Μονμάρτη. Τότε ήταν 20 ετών και εφιλοξενείτο στη
Μπουλβάρ ντε Κλισί από τον Καταλανό αναρχικό Πιερ Μανάκ, τον οποίο επίσης
παρακολουθούσε η Αστυνομία.

«Είναι δικαιολογημένο να θεωρήσουμε τον Πικάσο αναρχικό», λένε οι πρώτες
αναφορές. Η Αστυνομία είχε μάλιστα αναθέσει σε όργανό της να τον παρακολουθεί
και εκείνος συνέλεγε στοιχεία από θυρωρούς και μαγαζάτορες, σύμφωνα με κείμενο
του βιβλίου που προδημοσιεύεται στο περιοδικό «Εξπρές». «Οι χρόνοι αφίξεων και
αναχωρήσεων είναι πολύ ακανόνιστοι», έλεγε ο αστυνομικός στις αναφορές του.
«Βγαίνει έξω κάθε βράδυ, επιστρέφει σε προχωρημένη ώρα, ενώ καμιά φορά μένει
έξω όλη τη νύχτα».

Η γαλλική Αστυνομία, πάντως, δεν τον έβλεπε πάντα με κακό μάτι, παρ’
όλο που δεν έπαψε ποτέ να τον παρακολουθεί στενά. Όταν ζήτησε άδεια γάμου,
προκειμένου να παντρευτεί τη χορεύτρια Όλγα Χοχλόβα, την οποία είχε συναντήσει
στη Ρώμη, η γαλλική Αστυνομία έδωσε θετική αναφορά: «Εργάζεται ως ζωγράφος,
κερδίζει περί τα 25 φράγκα ημερησίως. Έχουμε καλές αναφορές από τους γείτονές
του, ενώ είναι γνωστός ως γαλλόφιλος», έλεγε ο αξιωματικός που έκανε την
έρευνα. Ο γάμος έγινε το 1918 με μάρτυρες τον Κοκτό, τον Απολινέρ και τον Μαξ
Ζακόμπ.

© The Times, 2003

Κλεμμένες… Δεσποινίδες

Ένα επεισόδιο που θα μπορούσε να τον έχει οδηγήσει σε μεγάλα προβλήματα με
τις Αρχές, ήταν η ανεύρεση στην κατοχή του, το 1911, αγαλματιδίων που είχαν
κλαπεί από το Λούβρο. Αποδείχθηκε ότι έφτασαν στα χέρια του μέσω του ποιητή
Γκιγιόμ Απολινέρ, και τα χρησιμοποίησε ως μοντέλα για τις «Δεσποινίδες της
Αβινιόν». Ανακρίθηκε από την Αστυνομία, αλλά δεν δόθηκε συνέχεια. Ο Πάμπλο
Πικάσο έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του στη Γαλλία, όπου και
πέθανε το 1973.

Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής