Πρόσωπα Έξυπνος δεν γεννιέσαι, γίνεσαι

Ρόιβεν Φόιερσταϊν. Θεωρείται από τους πατέρες της σύγχρονης Ψυχοπαιδαγωγικής

Στην εποχή του γονιδιακού προσδιορισμού, της τάσης να εξηγούνται όλα διά της
γενετικής και των γονιδίων, ένας από τους μεγαλύτερους εν ζωή παιδαγωγούς
υποστηρίζει μια αιρετική άποψη. Η γενετική κληρονομιά λίγο μετράει, λέει ο
Ρόιβεν Φόιερσταϊν. Οι νευρώνες και οι συνάψεις στον εγκέφαλο μπορούν να
βελτιωθούν· με άλλα λόγια, έξυπνος δεν γεννιέσαι, γίνεσαι.

Ο Φόιερσταϊν, ο οποίος θεωρείται από τους πατέρες της σύγχρονης
Ψυχοπαιδαγωγικής, γεννήθηκε το 1921 στο Μποτοσάνι της Ρουμανίας σε μια
οικογένεια με εννέα παιδιά και το 1944 μετανάστευσε στην Παλαιστίνη, όπου το
1948 ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ. Σπούδασε Παιδαγωγικά και Ψυχολογία στο
Βουκουρέστι και στην Ιερουσαλήμ, όπου ζει μέχρι σήμερα με τη σύζυγο και τα
τέσσερα παιδιά τους. Σπούδασε επίσης στην Ελβετία, με δάσκαλο τον Ζαν Πιαζέ
και παρακολούθησε σεμινάρια των Γιάσπερς και Γιουνγκ. Έκανε το διδακτορικό του
το 1970 στη Σορβόννη και από τότε μέχρι σήμερα κατέχει την έδρα της
Ψυχοπαιδαγωγικής στο ισραηλινό Πανεπιστήμιο Μπαρ Ιλάν. Από το 1978 είναι
επίσης αναπληρωτής καθηγητής στο Εκπαιδευτικό Κολέγιο Πίμποντυ του
αμερικανικού Πανεπιστημίου Βάντερμπιλτ. Το 1993 ίδρυσε στην Ιερουσαλήμ το
Διεθνές Κέντρο για τη Διεύρυνση των Μαθησιακών Δυνατοτήτων (ICELP) που κάθε
χρόνο εκτιμά τις μαθησιακές ικανότητες περίπου χιλίων παιδιών απ’ όλο τον
κόσμο.

«Την τελευταία λέξη δεν την έχουν τα γονίδιά μας», λέει ο καθηγητής στο
ιταλικό περιοδικό «Λ’ Εσπρέσο». «Δεν θέλω να αρνηθώ τη σημασία τους, αλλά η
βιολογική πραγματικότητα μπορεί να τροποποιηθεί, το ίδιο και οι εγκεφαλικές
δομές». Αυτό είναι το πιστεύω του Φόιερσταϊν, ο οποίος έχει δημιουργήσει μία
μέθοδο «έμμεσης εκμάθησης» που χρησιμοποιείται για τη βελτίωση των σχολικών
επιδόσεων παιδιών σ’ όλο τον κόσμο. «Οι αλλαγές στη συμπεριφορά επενεργούν
στον εγκέφαλο σε δομικό επίπεδο, δημιουργώντας νέους νευρώνες, νέες συνάψεις»,
εξηγεί. «Σήμερα, χάρη στις τελευταίες μη επεμβατικές μεθόδους, μπορούμε να
βλέπουμε άμεσα περιοχές του εγκεφάλου να γεμίζουν αγγεία στη διάρκεια της
μαθησιακής διαδικασίας. Και αυτό σημαίνει πως η διχοτόμηση ανάμεσα στο πνεύμα
και την ύλη δεν έχει πλέον λόγο ύπαρξης: οι πνευματικές αλλαγές μπορούν να
παράγουν ύλη. Πρόκειται για μια επανάσταση, την οποία ο κόσμος δεν έχει ακόμη
αντιληφθεί». Πιστεύει ακόμη πως ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς για να μάθει ένα
παιδί να διαβάζει («εγώ έμαθα τριών χρόνων και ήταν ήδη αργά») και πως πολλά
παιδιά εμφανίζουν δυσλεξία «ακριβώς επειδή δεν μαθαίνουν να διαβάζουν αρκετά
νωρίς». Επίσης η μαθησιακή διαδικασία, προσθέτει, δεν πρέπει να αποκτά τη
μορφή παιχνιδιού, αλλά να είναι εσκεμμένη και συνειδητή: «Μια καθαρά
ηδονιστική προσέγγιση δεν βοηθάει τα παιδιά στη μετέπειτα ζωή τους ως
εργαζομένων· γονείς και παιδιά πρέπει να συνειδητοποιήσουν πως η μάθηση
απαιτεί μια προσπάθεια».