Έξω από το μυαλό του Τομ Ρίπλεϊ

Γι’ αυτό το μοναδικό ½ ταινίας, αυτής της παντελώς ασήμαντης εβδομάδας, πρέπει
να ευγνωμονούμε το πνεύμα της μακαρίτισσας Πατρίτσια Χάισμιθ. Ο θηλυκός Φρόυντ
του θρίλερ και ο Χίτσκοκ του μυαλού μας. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, μέσα στις
καλύτερες πένες που έβγαλε ο περασμένος αιώνας. Η τετραλογία του Ρίπλεϊ μαζί
με τη «Γλυκιά αρρώστια» και τον «Ένοχο», αποτελούν τις καλύτερες στιγμές του
εσωτερικού θρίλερ και λειτουργούν σαν τις πιο κρυστάλλινες τομογραφικές
απεικονίσεις τής σκοτεινής πλευράς του φεγγαριού.

Το στίγμα της ιδεολογίας τής Χάισμιθ είναι η παντελής απουσία
αθωότητας. Το ύφος της διακρίνεται από ανελέητο ψαχούλεμα της μαύρης, αόρατης
πλευράς τής ανθρώπινης σκέψης και το επιμύθιο των έργων της είναι το
αναπόφευκτο του εγκλήματος. Καθένας από εμάς είναι υποψήφιος δολοφόνος. Και το
έγκλημα συντελείται μοιραία, σχεδόν προδιαγεγραμμένα. Σαν κάποιο αόρατο
σατανικό πνεύμα να έχει διεισδύει μέσα μας για να διαφθείρει το μυαλό μας. Με
λίγα λόγια η Χάισμιθ αρχίζει εκεί απ’ όπου τελειώνουν οι άλλοι της Αστυνομικής
Λογοτεχνίας. Αναμοχλεύει τις πιο κρυφές, τις πιο απόκρυφες σκέψεις μας και
αποκαλύπτει τα ανομολόγητα σχέδιά μας. Εκεί που κανείς, ούτε καν εμείς τα ίδια
τα υποκείμενα, μπορούμε να ανοίξουμε μια χαραμάδα για να δούμε το αληθινό
πρόσωπό μας.

Το «Ripley’s game» είναι το πιο κοινωνικό και ιδεολογικό της μυθιστόρημα.
Είναι το έργο που συνδέει τα κομμάτια του σατανικού παζλ από το πορτρέτο του
Ρίπλεϊ. Ενός ανερμάτιστου Αμερικανού που καταφθάνει στην Ευρώπη για να
δολοφονήσει έναν πλούσιο γνώριμό του, προκειμένου να πάρει τη θέση του, την
ταυτότητά του, τη γυναίκα του, τα πλούτη του, τις ανέσεις του, τα γούστα του,
το όνομά του. Το… αποενοχοποιημένο έγκλημα και ο ασυνείδητος δολοφόνος –
εξηγεί πλαγίως η Χάισμιθ – προήλθαν από την Αμερική και δηλητηρίασαν την
Ευρώπη. Ο Ρίπλεϊ δεν παράγει απολύτως τίποτα. Απλώς συλλέγει ακριβά
αντικείμενα, επουράνιες μουσικές και πανέμορφες γυναίκες. Κερδίζει και
αποταμιεύει σκοτώνοντας και πουλώντας καλοφτιαγμένα αντίγραφα μεγάλων
ζωγράφων. «Το χειρότερο απ’ όλα» λέει, «είναι ότι διαπράττουμε τα πιο φρικτά
πράγματα και μετά ξεχνάμε». Η φράση αυτή είναι το κομβικό σημείο της ιστορίας.
Ο Ρίπλεϊ «ξεχνάει» επειδή έχει ξεφορτωθεί από μέσα του κάθε ίχνος ενοχής και
ηθικής. Ακόμα και την υποκρισία και το ηθικό κέλυφος της Μαφίας.

«Το παιχνίδι του κυρίου Ρίπλεϊ»: Ο υποδόριος σαρκασμός του Τζον Μάλκοβιτς σώζει από βέβαιο πνιγμό τη μεταφορά της Πατρίτσια Χάισμιθ στην οθόνη

Επομένως ο Ripley, που τ’ όνομά του είναι προϊόν ενός γλωσσικού
παιχνιδιού και σημαίνει ο… «ξαναπαιζόμενος», δεν είναι ακριβώς ένας απλός,
δραματικός, χαρακτήρας, αλλά η προσωποποίηση μιας θεσμοθετημένης,
επαναλαμβανόμενης – replay – κατάστασης. Δεν είναι play, δηλαδή δεν είναι η
πρωτογενής εμφάνιση αυτής της κοινωνικής κατάστασης, αλλά η παρηκμασμένη,
παρασιτική, επανάληψή της. Γι’ αυτό ο Ρίπλεϊ δεν παράγει τίποτα. Γι’ αυτό
συλλέγει, γι’ αυτό πουλάει αντίγραφα έργων μεγάλων καλλιτεχνών. Μια
«κατάσταση» ταγμένη στο έγκλημα. Ντύνεται με τα καλύτερα, τρώει τα καλύτερα,
συλλέγει τα καλύτερα. Ο κόσμος του Ρίπλεϊ είναι το gourmet του εγκλήματος.
Είναι το στομάχι τής κατανάλωσης και η σκουριά της συστηματικής, εσωτερικής
διάβρωσης και κατεδάφισης.

Οι χειρότεροι εχθροί του είναι η δημιουργία και η ενοχή. Ό,τι είναι ο
ήλιος για τα βαμπίρ, είναι γι’ αυτόν η αθωότητα. Το μέσο για να διαφθείρει το
ανυποψίαστο θύμα του είναι φυσικά το χρήμα. Και σχεδόν πάντα το καταφέρνει.
Έτσι, για να συντρίψει την… αλαζονική τιμιότητα ενός φτωχού Άγγλου που
κατασκευάζει κορνίζες έργων τέχνης στην Ιταλία, του προτείνει ένα συμβόλαιο
θανάτου έναντι πενήντα χιλιάδων δολαρίων. Και όταν αυτός αρνηθεί, δεν διστάζει
να διπλασιάσει την αμοιβή, προκειμένου να τον κάνει όμοιό του. Κάπως έτσι
αρχίζει το παιχνίδι, κάπως έτσι διαμορφώνονται οι επικίνδυνες σχέσεις, κάπως
έτσι χάνουμε την αθωότητά μας. Διότι όσο και να μην τους θέλουμε, όσο και να
τους αποφεύγουμε, όσο και να τους μισούμε, στο τέλος, αναγκαστικά, με κάποιον
Ρίπλεϊ θα συνεργαστούμε. Όσο ζει ο «Δράκουλας», ένας – ένας γινόμαστε βαμπίρ.

Μέχρι σήμερα η κινηματογραφική μεταφορά τής Χάισμιθ ευτύχησε από τρεις
ταινίες: «Άγνωστοι στο τρένο», «Ο Αμερικανός φίλος» και «Γυμνοί στον ήλιο». Η
συνέχεια είναι κατιούσα. Ο μεν «Ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ» του Άντονι Μινγκέλα
ήταν απλώς και μόνο αξιοπρεπής και περιγραφικός, ενώ «Το παιχνίδι του κύριου
Ρίπλεϊ» της Λιλιάνα Καβάνι είναι επίπεδο και τηλεοπτικό. Χωρίς μάλιστα τον
υποδόριο σαρκασμό τού Τζον Μάλοκοβιτς και τις απέλπιδες προσπάθειες του
Ντάγκρεϊ Σκοτ, η κατάληξη θα ήταν πνιγμός. Και μάλιστα χωρίς ίχνος σωστικής
λέμβου. Για να δούμε αληθινή Χάισμιθ και να δικαιωθεί το σατανικό μυαλό τού
Τομ Ρίπλεϊ, πρέπει ο Ρομάν Πολάνσκι να ανασηκώσει τα μανίκια. Μέχρι τότε – και
αν ποτέ συμβεί αυτό το θαύμα – το μόνο που απομένει είναι η έφοδος στα βιβλία
αυτής της συναρπαστικής πένας. Τα μόνα αστυνομικά μυθιστορήματα που σε
βγάζουν… δολοφόνο!

Πώς να χάσετε τον χρόνο σας

Μετά τον ελάχιστο, τον έσχατο Ρίπλεϊ, όλες οι άλλες καινούργιες παρουσίες του
επταημέρου είναι απλώς οδοντόκρεμες. Πρώτη εξ αυτών το «How to lose a guy in
10 days» που πάει να πει «πώς να χάσετε έναν παίδαρο σε δέκα μέρες» και που ο
Έλλην μεταφραστής το περιόρισε στο ευπρεπέστερο «Πώς να χωρίσετε σε 10 μέρες».
Η γνώμη μου; Πώς να χάσετε 116 λεπτά του πολύτιμου χρόνου σας και 7 ευρώ από
το πορτοφόλι σας.

«Πώς να χωρίσετε σε 10 μέρες»: Το πιο εύκολο πράγμα του κόσμου

Η χασούρα αρχίζει από το σενάριο (τριών υπογραφών, παρακαλώ), προχωράει στην
απρόσωπη, άνευρη και… αόρατη σκηνοθεσία του Ντόναλντ Πέτρι και καταλήγει
στις επιδόσεις του δευτεροκλασάτου ζεύγους Μάθιου ΜακΚόναχι – Κέιτ Χάντσον.
Σωτηρία και λάμψη μηδέν. Διότι το μεν σενάριο εξαντλείται σε ένα εφεύρημα, οι
δε ερμηνείες αρχίζουν και τελειώνουν με την ανάγνωση των διαλόγων. Εν ολίγοις,
μια δημοσιογραφίνα μηνιαίου περιοδικού life style, προκειμένου να εμπνευστεί
και να βιώσει ρεπορτάζ δεκαήμερης σχέσης, παγιδεύει έναν εργένη που κι εκείνος
με τη σειρά του πρέπει να κερδίσει ένα στοίχημα με το αφεντικό του αν
καταφέρει να τον ερωτευτεί μια γυναίκα. Έτσι εκείνη παριστάνει το τσιμπούρι,
την κλαψιάρα και την γκρινιάρα (για να τον διώξει), ενώ εκείνος είναι
αναγκασμένος να την υπομένει και να την ακολουθεί. Η κατάληξη; Πότε θα
τελειώσει, πότε θα τελειώσει; Αμάν παιδιά, παντρευτείτε για να τελειώνουμε!

Ο Μποντρόφ; Είναι αδύνατον!

Με αυτό το επιφώνημα – «Του Μποντρόφ; Αδύνατον!» – εξήλθα τον περασμένο
Σεπτέμβριο από την προβολή της τελευταίας ταινίας του στο φεστιβάλ της
Βενετίας. Με το ίδιο ακριβώς επιφώνημα βγήκα τις προάλλες από την αίθουσα της
δημοσιογραφικής προβολής της ίδιας ταινίας που ακούει στον αγγλικό τίτλο
«Bear’s kiss» (το φιλί της αρκούδας) και στον ελληνικό «Μαγικό φιλί».

Το μόνο μαγικό που συμβαίνει σε αυτή την ιστορία είναι η μετατροπή του
σκηνοθέτη του «Αιχμαλώτου του Καυκάσου» σε αόρατο τζάμι καθαρισμένο από Azax!
Ούτε σενάριο, ούτε στόρι, ούτε πλοκή, ούτε έρωτας, ούτε ηθοποιοί, ούτε δράση,
ούτε τίποτα. Παρά μόνο – κρατηθείτε – κάποιες στιγμές τσίρκου. Εντός του
οποίου περιφέρεται μια 14χρονη, ορφανή, ακροβάτιδα, αφοσιωμένη σε έναν baby
αρκούδο Μίσα.

«Μαγικό φιλί»: Κορίτσι με αρκούδα

Η συνέχεια θυμίζει εκ του μακρόθεν – του πολύ μακρόθεν – μια σταλιά από την
«Ωραία και το τέρας». Ο Μίσα μεταμορφώνεται σε αγόρι και προστατεύει την
παιδούλα. Καταλάβατε; Εγώ τίποτα. Το μόνο ίσως που κατάλαβα ήταν πως δι’ αυτού
του αοράτου σεναρίου, ο Μποντρόφ εξασφάλισε χρηματοδότες από την Ευρώπη και
κάποια διανομή λόγω του ονόματός του. Ελπίζω ύστερα από αυτή την πικρή
εμπειρία να επιστρέψει στα πάτρια – ρωσικά – εδάφη, να εγκαταλείψει τις
αγγλοφωνικές μπαγασιές και να ασχοληθεί με τον Καύκασο και τα δικά του. Εκτός
κι αν πιστεύει πως τη σήμερον ημέρα ο μοναδικός σκοπός και αποκλειστικός
προορισμός ενός καλλιτέχνη είναι η περιφορά της αρκούδας. Ακόμα και σε αυτή
την περίπτωση, ένα έχω να πω: Σεργκέι πες αλεύρι, ο «Αρκτούρος» σε γυρεύει!

Ακόμη τρεις πρεμιέρες

«Καυτή και… άντρας» (The hot chick) με σκηνοθέτη τον τροχονόμο Τομ
Μπρέιντι. Αν διαπράξετε μια από τις τόσες γκάφες τής κινηματογραφικής σας
περιέργειας και δρασκελίσετε το κατώφλι κάποιου Village, μην απορήσετε με τον
εαυτό σας. Δεν γελάσατε όχι επειδή έχετε χάσει παντελώς την αίσθηση του
χιούμορ, αλλά επειδή το εν λόγω προϊόν έγινε με προδιαγραφές που να
ανταποκρίνονται στα γούστα των κατοίκων χωρίου και κωμοπόλεως μεσοδυτικών
πολιτειών της Αμερικής. Στον Θεό που πιστεύετε, είναι δυνατόν σώφρων και
Νεοέλλην να γελάσει με τις γκριμάτσες και τα παγωμένα αστεία του Ρομπ Σνάιντερ
που παριστάνει την… γκόμενα; Μωρέ δεν βλέπω καλύτερα βιντεοκωμωδία με Στάθη
Ψάλτη από τον Alpha;

«Ο γιος της νύφης» (El hijo de la novia) του Αργεντινού Χουάν Χοσέ
Καμπανέγια. Ο στρίγκλος που έγινε αρνάκι. Πώς; Ένας άπληστος και απάνθρωπος
ιδιοκτήτης τρατορίας, μόλις αναρρώνει από έμφραγμα μεταβάλλεται σε αρνάκι και
ψυχούλα.

«Ο γιος της νύφης»: Στα πρόθυρα εμφράγματος

Το μοναδικό σημείο επαφής αυτής της φλύαρης και παντελώς αδιάφορης δραματικής
κομεντί με το συναρπαστικό αργεντίνικο θρίλερ «Οι 9 βασίλισσες», είναι το
όνομα του πρωταγωνιστή Ρικάρντο Νταρίν. Κατά τ’ άλλα… περί ανέμων και
υδάτων.

«Euroflirt» του Σεντρίκ Κλαπίς: Μια ομάδα φοιτητών από Αγγλία, Γαλλία,
Βέλγιο και Ισπανία, ζουν κάτω από την ίδια στέγη και σκοτώνουν την ώρα τους
φλερτάροντας και σπουδάζοντας σε Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης. End of story. Α,
ξέχασα. Ο ήρωας της ταινίας είναι ένας Γάλλος, που εξαιτίας της αναχώρησής του
για την Ισπανία, αναγκάζεται να αφήσει πίσω του τον μεγάλο του έρωτα, που
ακούει στο όνομα Όντρεϊ Τοτού («Αμελί»).

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: Ουδεμία

Σκηνοθεσίας: Ουδείς

Μυθιστορήματος: «Ripley’ s game»

Υπογραφής: Πατρίτσια Χάισμιθ

Παρουσίας: Τζον Μάλκοβιτς (ο Ρίπλεϊ)

Μη κομεντί: «Πώς να χωρίσετε σε 10 μέρες»

Μη λάμψης: Κέιτ Χάντσον

Μη κωμωδίας: «Καυτή και… άντρας»

Μη κωμικού: Ρομπ Σνάιντερ

Μη Μποντρόφ: «Μαγικό φιλί»

Μη ταινίας: «Ο γιος της νύφης»

Μη κινηματογράφου: Αυτή η εβδομάδα