ΖΑΚ ΛΑΚΑΡΙΕΡ «Η Κύπρος μπορεί να γίνει ηφαίστειο ειρήνης»

«Σημασία έχει το κοινό μέλλον. Το παρελθόν χωρίζει», λέει ο Ζακ Λακαριέρ μιλώντας στα «ΝΕΑ» για τους Κυπρίους αλλά και τους Ευρωπαίους γενικότερα

«Περπατούσα στη Νεκρή Ζώνη της Λευκωσίας και δεν ήξερα σε ποιον αιώνα
βρισκόμουν. Είχα το αίσθημα ότι είμαι έξω από τον χρόνο, χωρίς να ξέρω πού
περπατάω, πού είμαι ακριβώς. Βρήκα μια ροδιά και πήρα ένα ρόδι, σαν τον Ορφέα
που έκοψε ένα ρόδι από τη χώρα των νεκρών», λέει στα «ΝΕΑ» ο Ζακ Λακαριέρ.

Ο Γάλλος ποιητής και μυθιστοριογράφος, ο άνθρωπος που αφιέρωσε τη ζωή του στην
Ελλάδα ταυτίζοντας το έργο του με εκείνη, κατόρθωσε πέρυσι να πάρει ειδική
άδεια και να επισκεφθεί το άβατο της Νεκρής Ζώνης στη Λευκωσία. Της ζώνης που
ελέγχει ο ΟΗΕ και αποκαλείται επισήμως «Buffer Zone» (Ουδέτερη Ζώνη). Οι
Έλληνες την αποκαλούν Νεκρή Ζώνη και ο Λακαριέρ αποδέχεται πλήρως τον όρο. Η
μαρτυρία του τυπώθηκε σε βιβλίο (Εκδόσεις Ολκός) και, τύχη αγαθή, κυκλοφορεί
αυτές τις ημέρες στην Ελλάδα, σε μια συγκυρία κατά την οποία το τελευταίο
τείχος του αίσχους στην Ευρώπη αρχίζει να παρουσιάζει ρωγμές.

«Πρόκειται για μία ζώνη μήκους δύο-τριών χιλιομέτρων», μας εξηγεί. «Κάποιες
στιγμές δεν πρόκειται παρά για ένα δρόμο μικρού φάρδους, αλλού, σε θέσεις που
άλλοτε υπήρχαν πλατείες, έχει φάρδος πεντακόσια μέτρα. Σε μερικά σημεία
υπάρχουν χωράφια, θέλει μάλιστα προσοχή γιατί μπορεί να πέσει κανείς και σε
νάρκες».

Στις τρεις φορές που επισκέφθηκε την παράξενη ετούτη ζώνη, τον συνόδευε
στρατιωτικός της δύναμης των Ηνωμένων Εθνών. «Το μόνο που επιβιώνει εκεί είναι
τα δέντρα και τα πουλιά», λέει.

«Τα δέντρα έχουν φυτρώσει στα εγκαταλειμμένα σπίτια και τα καφενεία, τα
πουλιά έχουν φτιάξει το δικό τους βασίλειο. Σε μερικά σημεία άκουγα τα
αυτοκίνητα εκατέρωθεν. Κάποιες άλλες στιγμές ένιωθα να βρίσκομαι στην Πομπηία.
Με τη διαφορά ότι εδώ δεν πρόκειται για σύμβολο ποίησης αλλά για μνημείο
ανοησίας».

Ο Ζακ Λακαριέρ μας θυμίζει το τέλος του πρώτου ποιήματος της σεφερικής
«Κίχλης»: «Ξέρεις τα σπίτια πεισματώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις». Στο
κείμενό του αναρωτιέται: «Από τη μια ως την άλλη άκρη της μοιρασμένης
Λευκωσίας είδα εκατοντάδες ξεγυμνωμένα σπίτια. Σπίτια μακαρίτες. Πότε θα
αναστηθούν;».

Ίσως την απάντηση να τη μάθουμε σύντομα. Ίσως αργήσει. Αλλά ο Ζακ Λακαριέρ
λέει στα «ΝΕΑ», με κάποια – γιατί όχι; – περηφάνια, ότι «αν η Νεκρή Ζώνη
ξαναζωντανέψει, το βιβλίο θα είναι η τελευταία μαρτυρία, μια πηγή που
καταλήγει στη θάλασσα. Ο Ορφέας θα έχει μπει ξανά στον κόσμο των ζωντανών».
Για να προσθέσει: «Η Κύπρος δεν είναι ούτε Ιράκ, ούτε Παλαιστίνη, ούτε Ισραήλ.
Ακόμη και το γεγονός ότι στα 28 χρόνια ύπαρξης της διαχωριστικής γραμμής δεν
έγιναν σπουδαία επεισόδια (ιδού και μια επιτυχία του ΟΗΕ!) έχει τη σημασία
του. Η Κύπρος μπορεί να γίνει ένα ηφαίστειο ειρήνης και συμφιλίωσης».

Ο Ζακ Λακαριέρ, τακτικός επισκέπτης της Ελλάδας και της Κύπρου, δεν είχε την
ευκαιρία, μέχρι πέρσι, να επισκεφθεί τη βόρεια πλευρά του νησιού. «Ήμουν μέλος
γαλλοκυπριακής επιτροπής. Ήταν αδύνατον να πάω», μας λέει. Τώρα που πήγε,
έμαθε: «Οι φοιτητές δεν συμφωνούν με τον Ντενκτάς. Θέλουν να ξαναγίνει η
Κύπρος ανεξάρτητη και ενωμένη. Να βρει τον προσωπικό της δρόμο. Οι νέοι λένε
ότι δεν έχουν μέλλον διαφορετικά, διότι δεν έχουν ούτε ιθαγένεια, ούτε
εθνικότητα. Δεν έχουν ύπαρξη».

Στον Ζακ Λακαριέρ, που κάποτε ερχόταν με ωτοστόπ από τη Γαλλία και
περνούσε, αδέκαρος, από την Ιταλία μέσα σε καΐκια που μετέφεραν ξυλεία, χρωστά
η Ελλάδα τις πρώτες βασικές μεταφράσεις νέας ελληνικής λογοτεχνίας στα
γαλλικά. Ταχτσής, Φραγκιάς, Τσίρκας, Πλασκοβίτης, Βασιλικός και πολλοί άλλοι,
συστήθηκαν στη Γαλλία από τις μεταφράσεις και τις υποδείξεις του. Για το πώς
τη βλέπουν σήμερα οι Γάλλοι, λέει: «Η Ελλάδα και η Ισπανία είναι οι χώρες της
Ευρώπης που μεταμορφώθηκαν σε πολύ σύντομο χρόνο. Η νεολαία στη Γαλλία δεν
θεωρεί πια, όπως οι παλαιότερες γενιές, ότι η Ελλάδα είναι χώρα εξωτική.
Μπορεί να ενδιαφέρονται λιγότερο για τα αρχαία της, νιώθουν όμως πολύ
περισσότερο τους Έλληνες ως αδελφούς τους. Πρόκειται πια για μία ευρωπαϊκή
χώρα. Πολλοί αρέσκονται στο να βλέπουν το τι δεν έχει ακόμα γίνει, εγώ βλέπω
όμως τι έχει γίνει από την εποχή του Εμφυλίου. Δεν είναι πια η Ελλάδα του
παρελθόντος. Και να σας πω, αυτό που έχει σημασία για τους σημερινούς νέους
της Ευρώπης, είναι να χτίσουν ένα κοινό μέλλον. Το παρελθόν χωρίζει».

Η Άννη των Ηνωμένων Εθνών

Ο Ζακ Λακαριέρ έχει διαιρέσει το βιβλίο του σε κεφάλαια-στάσεις της
περιπέτειάς του. Κάθε στάση έχει ένα όνομα βγαλμένο από την πραγματικότητα.
Ένα όνομα που συνήθως έχει δοθεί από τους Κυανόκρανους, με βάση ιστορίες από
την 28χρονη παρουσία τους εκεί. Η δεύτερη στάση, για παράδειγμα, τιτλοφορείται
«Το σπίτι της Άννης»: «Στα ερείπια της Πομπηίας, μπορεί κανείς να διαβάσει σε
ορισμένες προσόψεις: σπίτι του Φαύνου, της Ποππαίας, του Μενάνδρου. Στην
παλαιά οδό Αγίου Γεωργίου διαβάζει κανείς σε μια από τις προσόψεις: “Σπίτι της
Άννης”. Άννη Κούπη, μια Ελληνοκύπρια, ήταν στο σπίτι της όταν ξέσπασαν οι
μάχες. Με την ανακοίνωση για κατάπαυση του πυρός, εκείνη αποφάσισε να μείνει
αντί να φύγει με όλη την οικογένειά της, που αναζήτησε καταφύγιο στον Νότο.
Έζησε έτσι χρόνια, απομονωμένη στην απαγορευμένη ζώνη, όπου ανεφοδιαζόταν
καθημερινά με τρόφιμα από τους στρατιώτες του ΟΗΕ, οι οποίοι την είχαν
αναλάβει με στοργή. Πέθανε το 1991 σε ηλικία 91 ετών και επέζησε με αυτό τον
τρόπο δεκαεπτά χρόνια στην πόλη-φάντασμα, αποκηρυγμένη από την οικογένειά της,
η οποία την απαρνήθηκε γιατί δεν της συγχώρεσε το γεγονός ότι έθεσε τον εαυτό
της υπό την κηδεμονία του ΟΗΕ. Αποστάτρια; Ασφαλώς όχι. Αντάρτισσα; Ακόμα
λιγότερο. Ας πούμε ότι θέλησε να γίνει ένα με το σπίτι της, παρά να τελειώσει
τη ζωή της στην ανωνυμία ενός προσφυγικού καταυλισμού».

«Της Ευρώπης, όχι της Ασίας»

Ο ελληνιστής ποιητής Ζακ Λακαριέρ πιστεύει ότι στην Κύπρο, «οι θρησκευτικές
διαφορές δεν έπαιξαν ποτέ ιδιαίτερο ρόλο». Και επισημαίνει ότι «η θρησκεία, σε
κάθε περίπτωση, πρέπει να μένει έξω από την πολιτική γιατί μόνο σε αδιέξοδα
μπορεί να οδηγήσει η ανάμειξή της». Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία της
εισόδου της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μας θυμίζει ένα άρθρο που είχε γράψει
το 1954. Είχε τίτλο «Η Κύπρος, τελευταία αποικία στην Ευρώπη ή στην Ασία;».
Τότε δεν ήταν ξεκάθαρο ποια θα ήταν η μελλοντική τύχη της Κύπρου. «Σήμερα
είναι εντελώς σαφές ότι η Κύπρος ανήκει στην Ευρώπη. Γι’ αυτό και οι Τούρκοι
έχουν το ίδιο ενδιαφέρον με τους Έλληνες να ενοποιηθεί το νησί».

INFO

Το βιβλίο του Ζακ Λακαριέρ, «Λευκωσία, Η Νεκρή Ζώνη» (Εκδόσεις Ολκός, μτφ
Βούλα Λούβρου, σελ. 96, τιμή: 17 ευρώ) παρουσιάζεται απόψε στις 8 στο Μουσείο
Μπενάκη. Ομιλητές: Βασίλης Αλεξάκης, Τίτος Πατρίκιος, Τηλέμαχος Χυτήρης.