Έλλειψη ενζύμου νίκησε τον Μέγα Αλέξανδρο!

Ο αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Γιάννης Λιάππας εξηγεί στα «ΝΕΑ» πώς ο Μέγας Αλέξανδρος δεν ήταν εξαρτημένος από το αλκοόλ

Μια εργασία τεσσάρων Ελλήνων πανεπιστημιακών, υπό τον τίτλο «Η σχέση του
Μεγάλου Αλεξάνδρου με το αλκοόλ», που θα δημοσιευθεί στο τέλος του μήνα στο
έγκυρο ιατρικό βρετανικό έντυπο «Addiction History» (τόμος 98), δίνει νέα
στοιχεία για τον θάνατο του Μακεδόνα στρατηλάτη – και μάλιστα σε μια εποχή που
ακόμη και το Χόλιγουντ δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη ζωή του. Οι
επιστήμονες, οι οποίοι την υπογράφουν, είναι οι κ.κ. Γιάννης Λιάππας,
αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γιάννης Λασκαράτος,
αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δρ
Σταματίνα Φαφούτη, Ψυχίατρος στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο και Γιώργος
Χριστοδούλου, καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Από την εποχή που πέθανε ο Αλέξανδρος, στις 10 Ιουνίου του 323 π.Χ.,
γράφτηκαν χιλιάδες βιβλία για τη ζωή του. Ο κάθε ιστορικός ή άλλος επιστήμονας
έδινε τη δική του διάσταση για την προσωπικότητα του Μακεδόνα βασιλιά. Τόσο
στο απώτερο παρελθόν όσο και πρόσφατα, πολλοί ήταν εκείνοι που υποστήριξαν
βασιζόμενοι στις αρχαίες πηγές ότι ο γιος του Φιλίππου του Β’ ήταν εξαρτημένος
από το αλκοόλ, πως έπινε καθημερινά μεγάλες ποσότητες και ότι ύστερα από κάθε
οινοποσία χρειαζόταν να περάσουν πολλές ημέρες για να συνέλθει. Υποστηρίχθηκε
μάλιστα ότι πέθανε εξαιτίας του ποτού.

Οι Έλληνες επιστήμονες θέλησαν να βάλουν σε μια τάξη όλα όσα έχουν
γραφτεί κατά καιρούς για το θέμα αυτό. Με τη βοήθεια των εξειδικευμένων
γνώσεών τους άρχισαν μια αναδίφηση στις αρχαίες πηγές, θέλοντας να καταλάβουν
αν ο Αλέξανδρος ήταν αλκοολικός και αν τα συμπτώματα της συμπεριφοράς του
στοιχειοθετούσαν τέτοια διάγνωση.

Το αποτέλεσμα όμως της έρευνας ήταν τελείως διαφορετικό. «Αυτό που
αντιληφθήκαμε και προτείνουμε για πρώτη φορά στην παγκόσμια επιστημονική
κοινότητα, είναι ότι από τον οργανισμό του Αλεξάνδρου έλειπε ένα ένζυμο το
οποίο μεταβολίζει το οινόπνευμα. Έπασχε από “παθολογική μέθη”. Αυτό δεν
σημαίνει εξάρτηση από το αλκοόλ. Σημαίνει ότι πίνοντας μικρή μόνο ποσότητα
κρασιού μπορούσε να βρεθεί υπό την επήρεια μέθης. Όπως και συνέβαινε. Εξάλλου
από “παθολογική μέθη” πάσχουν σήμερα οι Ασιάτες σε ποσοστό μεγαλύτερο από
40%», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Γιάννης Λιάππας.

Οι Έλληνες επιστήμονες χρησιμοποίησαν ως γνώμονα για την έρευνά τους δύο
παγκόσμια αποδεκτά κριτήρια (τα DSM-IV και ICD-10), που έχουν θέσει η
Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Τα κριτήρια
αυτά προσδιορίζουν μεταξύ άλλων τα συμπτώματα ενός ανθρώπου που είναι
αλκοολικός, αφού η εξάρτηση από το ποτό είναι μια ψυχική διαταραχή που
προκαλείται από εθισμό.

Εξετάζοντας λοιπόν από τις πηγές όλο το κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό
πλαίσιο που επικρατούσε την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τη χρήση του κρασιού
στη διάρκεια εορτών, συμποσίων και φιλικών συνεστιάσεων, οι Έλληνες
επιστήμονες θέλησαν με τη βοήθεια των περιγραφών από τους αρχαίους ιστορικούς
να ανασυνθέσουν την καθημερινή συμπεριφορά του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Επιχείρησαν να δουν μπροστά τους έναν στρατηλάτη που για ένα χρονικό
διάστημα 12 μηνών δεν θα μπορούσε να μιλάει σωστά, δεν θα μπορούσε να
περπατάει όπως οι άλλοι, θα νύσταζε, θα έχανε σταδιακά τη μνήμη του, θα
εξασθενούσε η προσοχή του, θα έπεφτε συχνά σε λήθαργο ή σε κώμα, θα είχε
συνεχώς διαταραγμένη συμπεριφορά απέναντι στους κοντινούς του ανθρώπους.

Ο Αλέξανδρος δεν παρουσίαζε κανένα από τα συμπτώματα που χαρακτηρίζουν,
σύμφωνα με την παγκόσμια ιατρική κοινότητα, τους εξαρτημένους από το αλκοόλ
ανθρώπους. «Ο Αλέξανδρος έπινε κρασί και παραφερόταν υπό την επήρεια της
μέθης. Αυτά όμως ήταν πρόσκαιρα περιστατικά και δεν είχαν την παραμικρή
επίδραση στην πνευματική του διαύγεια. Ο σχεδιασμός τέτοιας εκστρατείας δεν θα
μπορούσε να γίνει από εξαρτημένο άνθρωπο», προσθέτει ο κ. Γιάννης Λιάππας.

Σενάρια για το τέλος

Η στρατιωτική ευφυΐα του Μεγάλου Αλεξάνδρου (εδώ, το ψηφιδωτό της «Μάχης της Ισσού», από το Μουσείο της Νάπολι) δεν θα είχε ποτέ εκδηλωθεί αν ο ίδιος ήταν εξαρτημένος από το αλκοόλ, τονίζουν οι Έλληνες επιστήμονες στη μελέτη τους, η οποία θα δημοσιευθεί στο βρετανικό έντυπο «Addiction History»

Ασθένεια: Οι περιγραφές του Πλουτάρχου και του Αρριανού για τις
τελευταίες ημέρες της ζωής του Μεγάλου Αλεξάνδρου επέτρεψαν σε μεταγενέστερους
επιστήμονες να υποθέσουν ότι ο Μακεδόνας βασιλιάς πέθανε από κάποια εμπύρετη
ασθένεια. Οι πληροφορίες του Πλουτάρχου και του Αρριανού προέρχονται από τα
«Βασιλικά Ημερολόγια» που κρατούνταν στην αυλή του Αλεξάνδρου και περιείχαν
αρκετές λεπτομέρειες για τις καθημερινές του δραστηριότητες. Με βάση τα
στοιχεία αυτά, προκύπτει ότι ο Αλέξανδρος προσεβλήθη από κάποια ασθένεια, στα
τέλη Μαΐου του 323 π.Χ., η οποία τον οδήγησε στον θάνατο λίγες ημέρες
αργότερα, στις 10 Ιουνίου. Η αρρώστια επέφερε διακυμάνσεις στη θερμοκρασία του
οργανισμού. Όμως τις πρώτες ημέρες δεν είχε καταβάλει καθόλου τον Αλέξανδρο.
Από τα «Βασιλικά Ημερολόγια» προκύπτει ότι ο γιος του Φιλίππου Β’ συνέχιζε να
καταστρώνει τα επεκτατικά του σχέδια προς τη Δύση. Είχε μάλιστα διαρκείς
συσκέψεις με τους στενούς του επιτελείς και εξακολουθούσε να προσφέρει θυσίες
στους θεούς. Ξαφνικά, όμως, η υγεία του επιδεινώθηκε και σύντομα δεν ήταν σε
θέση να μιλήσει. Το 1865, διατυπώθηκε για πρώτη φορά η άποψη ότι ίσως ο
Αλέξανδρος να πέθανε από μαλάρια.

Δολοφονία: Ορισμένοι ιστορικοί, ανάμεσα στους οποίους ήταν ο Διόδωρος ο
Σικελιώτης και ο Ιουστίνος, υποστήριξαν ότι ο Αλέξανδρος δολοφονήθηκε με
δηλητήριο που παρασκεύασε ο δάσκαλός του Αριστοτέλης. Σύμφωνα με το σενάριο
αυτό, ο Αντίπατρος, ο οποίος εκτελούσε χρέη βασιλιά της Μακεδονίας, ήρθε σε
σφοδρή σύγκρουση με τη μητέρα του Αλεξάνδρου, την Ολυμπιάδα. Φοβούμενος μη
χάσει τη θέση του, οργάνωσε τη δολοφονία του γιου της. Η εκδοχή αυτή θέλει τον
Αριστοτέλη να παρασκευάζει ένα ισχυρό δηλητήριο, μια και ο κορυφαίος Έλληνας
φιλόσοφος φέρεται να ήταν πολύ δυσαρεστημένος επειδή ο Αλέξανδρος θανάτωσε
έναν μαθητή του, τον Καλλισθένη. Ο Καλλισθένης είχε γεννηθεί στην Όλυνθο το
360 π.Χ. Μαθήτευσε μαζί με τον Αλέξανδρο κοντά στον Αριστοτέλη και είχε
ακολουθήσει τον Μακεδόνα στρατηλάτη στην εκστρατεία του. Δυσανασχετούσε όμως
έντονα από τον τρόπο που οι αυλικοί κολάκευαν τον παλιό του φίλο. Από την άλλη
πλευρά τώρα, ορισμένοι νεώτεροι ιστορικοί υποστήριξαν την εκδοχή της
δολοφονίας, με διαφορετικά όμως κίνητρα. Κατά την άποψή τους, η δολοφονία του
Αλεξάνδρου οργανώθηκε από μέλη της παλιάς μακεδονικής αριστοκρατίας, τα οποία
κατείχαν ανώτατες θέσεις στο ελληνικό στράτευμα όταν ξεκινούσε η εισβολή στην
Ασία. Οι παλιοί αριστοκράτες έβλεπαν τον Αλέξανδρο να τους παραγκωνίζει χρόνο
με τον χρόνο, κάποιους από αυτούς να τους σκοτώνει και στο τέλος να δίνει
προνόμια στους Πέρσες δημιουργώντας μια καινούργια κοινωνική αφρόκρεμα.

Αλκοόλ: Η τελευταία εκδοχή υποστηρίζει ότι ο θάνατος του Μακεδόνα
βασιλιά επήλθε εξαιτίας των μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ που κατανάλωνε. Κατά την
άποψη ορισμένων αρχαίων αλλά και νεώτερων ιστορικών, η υγεία του Αλεξάνδρου
άρχισε να κλονίζεται από την οινοποσία αρκετό καιρό προτού πεθάνει. Το αλκοόλ
μάλιστα ήταν αυτό που τον οδήγησε σε πρόωρο θάνατο, σύμφωνα με τις
συγκεκριμένες απόψεις. Η ομάδα των Ελλήνων καθηγητών απορρίπτει πάντως αυτή
την εκδοχή. Στην εργασία που συνέταξε, τονίζει ότι η αιτία που προκάλεσε τον
θάνατο του Μακεδόνα στρατηλάτη παραμένει αδιευκρίνιστη.

Έμειναν όραμα οι κατακτήσεις

Ο Αλέξανδρος οραματιζόταν τους τελευταίους μήνες της ζωής του να κατακτήσει τη
Δυτική Μεσόγειο και να οδηγήσει τα στρατεύματά του μέχρι τον Ατλαντικό Ωκεανό.
Ο καθηγητής Κλασικής και Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής
Αυστραλίας, Α.Β. Bosworth αναφέρει ότι «μετά τον θάνατό του ήρθαν στο φως
έγγραφα που αποκάλυπταν σχέδια για ναυπήγηση 1.000 πολεμικών πλοίων στην
Ανατολική Μεσόγειο και την κατασκευή ενός στρατιωτικού δρόμου που θα περνούσε
μέσα από τη Βόρεια Αφρική και θα έφθανε στις Ηράκλειες Στήλες».

Ο Αλέξανδρος είχε όμως ετοιμάσει και έναν τεράστιο ολοκαίνουργιο στρατό από
Μακεδόνες και Πέρσες, οι οποίοι ήταν έτοιμοι να καταλάβουν τη Χερσόνησο της
Αραβίας. Η περίφημη φάλαγγα στελεχωνόταν στις τρεις πρώτες γραμμές της από
Μακεδόνες που κρατούσαν τις σάρισες. Στο μυαλό του Αλεξάνδρου, οι ελαφρώς
οπλισμένοι Άραβες δεν θα προέβαλαν ιδιαίτερη αντίσταση. Ο στρατός που
συγκεντρώθηκε στη Βαβυλώνα, με ακμαίο ηθικό, ξεκίνησε εντυπωσιακούς ελιγμούς
στον Ευφράτη. Η ενθουσιώδης επέλαση όμως διεκόπη από τον θάνατο του βασιλιά.

Έξι ταινίες στα σκαριά

Ο Κόλιν Φάρελ θα υποδυθεί τον Μέγα Αλέξανδρο στην ταινία για τη ζωή τού Μακεδόνα στρατηλάτη, που θα αρχίσει να γυρίζει από τον Ιούνιο στο Μαρόκο ο Όλιβερ Στόουν

Έξι μεγάλες κινηματογραφικές παραγωγές (κυρίως από το Χόλιγουντ) με θέμα τη
ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου ετοιμάζονται αυτό τον καιρό να πουν «μοτέρ, πάμε».
Ο Όλιβερ Στόουν (με πρωταγωνιστή τον Κόλιν Φάρελ), ο Μάρτιν Σκορτσέζε, ο
Ρίντλεϊ Σκοτ, ο Μπαζ Λούρμαν («Μουλέν Ρουζ» – με πρωταγωνιστή τον Λεονάρντο
Ντι Κάπριο), αλλά και ο Μελ Γκίμπσον και ο Αλφόνσο Αράου («Σοκολάτα σε καυτό
νερό»), δεν βλέπουν την ώρα να στήσουν τις κάμερες σε περιοχές στο Μαρόκο, την
Ινδία, ακόμη και το Μεξικό, για να αναπαραστήσουν τις μάχες, αλλά και τις
συνθήκες θανάτου του Έλληνα στρατηλάτη.

Ο Στόουν ελπίζει ν’ αρχίσει γυρίσματα τον Ιούνιο και ο Λούρμαν το φθινόπωρο. Ο
δε Μελ Γκίμπσον είναι έτοιμος να σκηνοθετήσει μια μίνι σειρά δέκα επεισοδίων
για το αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο ΗΒΟ.

INFO

Α.Β. Bosworth, «Κατακτήσεις και αυτοκρατορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου», Εκδόσεις
Οδυσσέας, μτφ Κώστας Μακρής, Σελ. 527, Τιμή: 19.23 ευρώ.