Δρόμοι

Στον Σωκράτη…

… η άγνοια ήταν προσποιητή. Μετά τον άνθρωπο που το Μαντείο των Δελφών είχε
ανακηρύξει ως τον σοφότερο των ανθρώπων επειδή ένα μονάχα ήξερε, ότι δεν ήξερε
τίποτα, πολλοί σύγχρονοί μας πληρούν τα τυπικά προσόντα για να διεκδικήσουν
έναν τέτοιο τίτλο. Φτάνουν όμως μονάχα αυτά; Είναι η άγνοια ευλογημένη, όπως
ήταν για τους ενοίκους του Κήπου της Εδέμ, που μας φόρτωσαν με μύρια όσα δεινά
όταν θέλησαν να γνωρίσουν τον απαγορευμένο καρπό; Ή είναι καταραμένη, όπως
έλεγε εκείνος που μας προειδοποιούσε πως τα αφεντικά είναι αφεντικά επειδή
γνωρίζουν τρεις χιλιάδες λέξεις και οι δούλοι είναι δούλοι επειδή γνωρίζουν
μονάχα τριακόσιες;

Η άγνοια…

… τι είναι από όλα; Είναι αθωότητα, είναι ερέθισμα για σκέψη, είναι
φιλοσοφική μέθοδος ή μήπως τρόπος ζωής; Με τέτοια ερωτήματα καταπιάνεται στο
βιβλίο του «Φιλοσοφική ιστορία της άγνοιας» ο καθηγητής Στέφανο Βελότι. Ζούμε
αγνοώντας. Και αγνοούμε επίτηδες. Καλύτερα να μη γνωρίζουμε προκαταβολικά το
αποτέλεσμα ενός ποδοσφαιρικού αγώνα. Καλύτερα να μην ξέρουμε από την αρχή το
τέλος ενός μυθιστορήματος. Και δεν υπάρχει χειρότερη καταδίκη για έναν
μελλοθάνατο από το να ξέρει την ώρα της εκτέλεσής του. Από τη βροχή των
ειδήσεων και των πληροφοριών που πέφτουν κάθε μέρα πάνω στο κεφάλι μας
προτιμούμε να αγνοούμε τις περισσότερες. «Η ανέμελη στάση που τηρούμε σήμερα
απέναντι στην άγνοια», γράφει ο Στέφανο Βελότι, «μοιάζει με καταγγελία όλων
εκείνων των πραγμάτων που περιπλέκουν ανώφελα τη ζωή μας. Είναι μια ιδεολογία
πραγματιστική, ηδονιστική, για την οποία η γνώση είναι εμπόδιο στη ζωή».

Καλή ή κακή…

… τι ακριβώς από τα δύο είναι η άγνοια, ποτέ δεν ξέρεις. Να ακούει κανείς
μουσική χωρίς να ξέρει τίποτα γι’ αυτήν, είναι μειονέκτημα. Μα όταν κανείς τα
ξέρει όλα για την τεχνική της, μήπως αυτό μειώνει την απόλαυση; Φαίνεται πως
βαδίζουμε πάνω στην άγνοια, όπως βαδίζει κανείς πάνω στο χείλος ενός γκρεμού.
Ο Ίταλο Καλβίνο έλεγε πως όταν γράφεις ένα μυθιστόρημα είναι σαν να διασχίζεις
τη θάλασσα μέσα σε ένα χωνί. Στον ωκεανό της πραγματικότητας, η «καλή» άγνοια
μοιάζει με τον λαιμό του χωνιού: σου δίνει να καταλάβεις τι υπάρχει έξω από
αυτό. Η πραγματικότητα όμως δεν χωράει να περάσει όλη μέσα από το στενό χωνί
της γνώσης.

Το αντίδοτο…

… στο δέος που νιώθει κανείς μπροστά στην άγνοια είναι η τέχνη, λέει ο
Βελότι. Αυτή σου δίνει μια γενική εντύπωση του κόσμου, χωρίς να σε βάζει σε
μεγάλο κόπο. Το ωραίο, λοιπόν, φάρμακο στην άγνοια; Ίσως. Αν δεν υπήρχε εκείνη
η αγγλική λέξη «nice». Σημαίνει «ωραίο» και προέρχεται από τη λατινική λέξη
«nescius», που η αρχική της σημασία ήταν «αδαής». Κάτι που μάλλον θα πρέπει να
μας βάλει σε υποψίες την επόμενη φορά που θα ακούσουμε κάποιον να μας φωνάζει:
«Είσαι ωραίος!».