Ο πόλεμος της κορνίζας
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
Στον «Ενδυμίωνα»(1989) του Αχιλλέα Δρούγκα το έργο συνεχίζεται στην κορνίζα. |
«Η κορνίζα είναι ο προξενητής του έργου», συνήθιζε να λέει ο μεγάλος Έλληνας
ζωγράφος Νικηφόρος Λύτρας σε μια εποχή που το ξύλινο, συνήθως, πλαίσιο ενός
πίνακα ήταν όχι απλώς απαραίτητο, αλλά συχνά και ένα δεύτερο έργο τέχνης. Τα
τελευταία χρόνια όμως η κουβέντα γύρω από την κορνίζα όλο και φουντώνει. Από
τη μία εκείνοι που υποστηρίζουν πως προβάλλει και προστατεύει ένα ζωγραφικό
έργο. Και από την άλλη όλο και περισσότεροι να τους απαντούν πως η μόδα και οι
ανάγκες της σύγχρονης τέχνης επιβάλλουν την καθαίρεσή της. Οι πιο πρακτικοί
δε, της καταμαρτυρούν πως έχει πολλές φορές «πληγώσει» τις δημιουργίες των
καλλιτεχνών και έχει κρύψει τις υπογραφές τους. Λίγοι όμως τελικά μπορούν να
αμφισβητήσουν ότι όταν «μιλήσει» έχει πολλά να πει. Και η ζήτηση συνεχίζει να
υπάρχει καθώς γίνονται δημοπρασίες κορνιζών ακόμη και μέσω Διαδικτύου σε τιμές
που φτάνουν έως και τις 27.000 ευρώ.
«Η σημασία της κορνίζας είναι κολοσσιαία για έναν πίνακα, όπως είναι και το
βάθρο ενός αγάλματος», λέει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης του
Πανεπιστημίου Αθηνών, Στέλιος Λυδάκης. «Οι πρώτες είναι γνωστές από την
αρχαιότητα και αποτελούνταν από διασταυρούμενα ξύλα, ώστε να οριοθετηθεί το
έργο. Με το πέρασμα των αιώνων, άρχισαν να γίνονται περισσότερο πολύπλοκες με
αποτέλεσμα την εποχή της Αναγέννησης και ειδικά στη Βενετία να “γεννηθούν”
εξωφρενικά “βαριές” κορνίζες. Η αλλαγή των εποχών, βέβαια, έφερε και την
αλλαγή στο στυλ με αποτέλεσμα στον κλασικισμό να έχουμε απλές κορνίζες, ενώ
στη σύγχρονη τέχνη παρατηρούμε πως συχνά καταργείται».
 |
|
«Η κορνίζα απομονώνει το έργο από το περιβάλλον και προσωπικά δηλώνω εχθρός |
«Δεν “ανεβάζει” μόνον την εικόνα του έργου, η κορνίζα, όπως πιστεύουν πολλοί»,
εξηγεί ο συντηρητής έργων τέχνης, Σταυρος Μιχαλαριάς. «Το προστατεύει
πρακτικά, πρώτον το τελάρο του, καθώς το έργο κρέμεται από την κορνίζα, η
οποία και σηκώνει το βάρος με αποτέλεσμα να μην “υποφέρει” ο μουσαμάς και
δεύτερον τις γωνίες του, από τυχόν φθορές».
«Κουτσομπόλα» η κορνίζα δεν αρκείται στο να προστατεύει και να προβάλλει έναν
πίνακα. Συχνά έχει πολλά να πει για την ιστορία του. «Πρώτα από όλα “μιλούν”
οι ετικέτες που υπάρχουν στο πίσω μέρος της. Στάμπες, που κολλήθηκαν σε
γκαλερί, εκθέσεις και δημοπρασίες και μπορούν να “διηγηθούν” την ιστορία του»,
λέει ο κ. Μιχαλαριάς. «Οι πιο σημαντικές αποκαλύψεις γίνονται όμως όταν
αφαιρεθεί η κορνίζα για λόγους συντήρησης. Τότε μπορεί να έρθουν στο φως
υπογραφές καλλιτεχνών, που κρύβονταν από την κορνίζα με αποτέλεσμα να
ανεβαίνει κάθετα η αξία του έργου, ενώ συχνά ανακαλύπτονται ρετουσαρίσματα,
κατεστραμμένες γωνίες ή ακόμη και άγνωστες σημειώσεις των καλλιτεχνών!».
Περιπτώσεις που έργα χωρίς ταυτότητα έγιναν επώνυμα μετά την αφαίρεση
της κορνίζας έχουν πολλές να διηγηθούν οι άνθρωποι της Εθνικής Πινακοθήκης.
«Συνήθως η υπογραφή καλύπτεται από την κορνίζα όταν είναι τοποθετημένη
χαμηλά», λένε. Και θυμούνται πως ένα γυμνό, όταν απομακρύνθηκε η κορνίζα του,
αποδείχτηκε έργο του Γιάννη Μόραλη, μία θαλασσογραφία, του Βασίλη Χατζή…
«Πριν από μόλις δύο μήνες βγάλαμε την κορνίζα από έναν πίνακα αγνώστου μέχρι
τη στιγμή εκείνη καλλιτέχνη, που απεικόνιζε βάρκες. Ο μουσαμάς είχε
τοποθετηθεί σε μικρότερο τελάρο από ό,τι έπρεπε και μέρος του είχε διπλωθεί
στο πίσω μέρος του τελάρου. Όταν το ξεδιπλώσαμε βρήκαμε την υπογραφή του
Μιχάλη Οικονόμου!».
Η κορνίζα όμως δεν θέτει μόνον όρια αισθητικά ή χώρου, αλλά και… κοινωνικά.
«Κατά τον 16ο αιώνα αποτελούσε κατά κάποιο τρόπο τον “φράκτη” που κατοχύρωνε
την αυτονομία του καλλιτέχνη», επισημαίνει ο ιστορικός τέχνης, Χάρης
Καμπουρίδης. «Τον μετέτρεπε σε μικρό αυτοδύναμο επαγγελματία, που μπορούσε να
μεταφέρει και να δείχνει τη δουλειά του, πέρα από τις τεράστιες τοιχογραφίες
των μεγάλων κτιρίων και των ναών. Οι Ολλανδοί ζωγράφοι για παράδειγμα του 16ου
και του 17ου αιώνα έπαψαν να είναι περιφερόμενοι, αλλά έφτιαξαν μικρά μαγαζιά,
στα οποία κατασκεύαζαν και κορνίζες, όπου και δέχονταν τους πελάτες τους. Ο
Ρέμπραντ μάλιστα, ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους του μπαρόκ, όταν
πτώχευσε κατάφερε να επιβιώσει χάρη σε ένα κορνιζάδικο που άνοιξε».
«Οι Έλληνες έχουν κλασικά γούστα»
Αν και η μάχη της κορνίζας καλά κρατεί, πολλοί είναι ακόμα εκείνοι που
δηλώνουν φανατικοί οπαδοί της. «Οι Έλληνες έχουν κλασικά γούστα και επιμένουν
στην κορνίζα», υποστηρίζει ο Τάσος Λυμπεράκης, ιδιοκτήτης ενός από τα
παλαιότερα κορνιζάδικα της Αθήνας.«Σήμερα είναι στη μόδα οι πιο λιτές, ζήτηση
έχουν όμως κι εκείνες που μοιάζουν με παλιές».
Στους τοίχους του καταστήματος ποζάρουν χειροποίητα σχέδια που έχουν έρθει από
το εξωτερικό, αλλά και κορνίζες-έργα τέχνης, δημιουργίες σπουδαίων Ελλήνων
ζωγράφων, όπως των Περικλή Βυζάντιου, Φώτη Κόντογλου, Γιάννη Τσαρούχη, Γιάννη
Μόραλη και Αλέκου Φασιανού.
Η ακριβότερη κορνίζα που κατασκεύασε πρόσφατα (πέρυσι) είχε ύψος 1,70 μ. και
άγγιξε το 1,3 εκατ. δρχ. για λογαριασμό Κύπριου επιχειρηματία, ενώ χρειάστηκε
σχεδόν δύο μήνες για να την ολοκληρώσει. Από το μαγαζί της οδού Σόλωνος
μάλιστα δεν λείπουν και τα ευτράπελα. Όπως η περίπτωση γνωστού ζωγράφου, που
ανακάλυψε ανάμεσα στα προς τοποθέτηση κορνίζας έργα, μία πλαστή δημιουργία του
και εξεπλάγην για την ποιότητα της δουλειάς των αντιγραφέων!».
«Μας οδηγεί στο παρελθόν»
Η σύγχρονη εποχή μοιάζει να μην έχει χώρο για κορνίζες. Οι καλλιτέχνες όλο και
περισσότερο τις αρνούνται, ενώ έχουν εκτοπιστεί ακόμα και από περιοδικά,
καταλόγους εκθέσεων και βιβλία τέχνης. Γιατί; «Διότι οδηγεί στο παρελθόν και
δεν μπορεί να λειτουργήσει σε ένα σύγχρονο έργο», εξηγεί στα «ΝΕΑ » ο Κώστας
Τσόκλης, που έχει προβληματιστεί μέσα από τις δημιουργίες του για το θέμα της
κορνίζας. «Απομονώνει το έργο από το περιβάλλον της – αυτός είναι και ο σκοπός
της άλλωστε – αλλά προσωπικά δηλώνω εχθρός της. Δεν μου αρέσει να ακρωτηριάζω
τα αντικείμενα γι’ αυτό και προσπαθώ να τα βγάζω εκτός του πίνακα, για να τα
αφήσω να ζήσουν».
«Ιδιόρρυθμη» σχέση με την κορνίζα έχει και ο Αχιλλέας Δρούγκας, που προτιμά να
την ζωγραφίζει παρά να την βλέπει τρισδιάστατη γύρω από το τελάρο του. «Δεν
είμαι εναντίον της κορνίζας, αρκεί να συνδυάζεται με ένα έργο. Είναι ένας
έντονος τρόπος για να δηλώσω το χώρο μεταξύ θεατή και καμβά, αλλά και τη
ζωγραφική μου που υπάρχει πίσω από τον καμβά. Την χρησιμοποιώ όταν νιώθω πως
τη χρειάζομαι για να δώσω μια ψευδαίσθηση».
Έως και 27.000 ευρώ!
Η τιμή για μια καινούργια μικρών διαστάσεων χειροποίητη κορνίζα μπορεί να
κυμανθεί από 35 έως 102 ευρώ στην Αθήνα. Στις Διαδικτυακές δημοπρασίες τα
πράγματα είναι πιο… δύσκολα. Ευρωπαϊκές, αντίκες και καινούργιες, λιτές και
πολυστόλιστες, πωλούνται με ένα κλικ του ποντικού σε τιμές που μπορεί να
φτάσουν και τις 27.000 ευρώ (ενδεικτικά http: //www.framefinders.com). Ποια
είναι όμως η κατάλληλη κορνίζα για τον κάθε πίνακα; «Εκείνη που αποσπά
λιγότερο την προσοχή από το έργο», σύμφωνα με τον Σταύρο Μιχαλαριά, ενώ ο
Κόστα Ραντέκα, που εργάστηκε για χρόνια στην εταιρεία Bourlet του Λονδίνου με
παράδοση τριών αιώνων στην κορνιζοποιϊα (τώρα ζει στην Ελλάδα) πιστεύει πως
πρέπει η κορνίζα να ταιριάζει με την εποχή του έργου και με τον φωτισμό του
χώρου που θα τοποθετηθεί, διαφορετικά μπορεί να «σκοτώσει» τον πίνακα.
Google news
