Τρομοκρατία και τρομοκράτηση

Αν δεν προκαλούσε θλίψη, ο ρυθμός και ο τόνος που έλαβε ξαφνικά η δίκη θα
θύμιζαν έντονα παρωδία. Η χθεσινή διαδικασία ολοκληρώθηκε πρόωρα, γιατί, για
πολλοστή φορά, και δύο εβδομάδες πλέον μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράκ,
οι συνήγοροι αξίωσαν να εκδηλώσουν διά της αποχής από τη δίκη τη συμπαράστασή
τους σε μια αντιπολεμική εκδήλωση. Στο ξέσπασμα του πολέμου αυτή η χειρονομία
είχε νόημα – και αρκετοί παρατηρητές εκφράσαμε την κατανοήσή μας, παρά την
προφανή αναντιστοιχία της με το περιεχόμενο της συγκεκριμένης δίκης.

Όμως το να επαναλαμβάνεται κάθε φορά που υπάρχουν κινητοποιήσεις για το ίδιο
θέμα, όχι μόνον αποδυναμώνει τον αρχικό συμβολισμό αποδοκιμασίας ενός
παράνομου πολέμου, όχι μόνο φανερώνει μια χαλαρή επαγγελματική συνείδηση, αλλά
και ενισχύει την υποψία ότι τελικά ο πόλεμος χρησιμοποιείται και αυτός από την
υπεράσπιση, ως μη όφειλε, στη μάχη των εντυπώσεων. Ως υφέρπον επιχείρημα περί
του «πολιτικού» χαρακτήρα της δίκης, ενώ το μεν δικαστήριο έχει αποφανθεί ήδη
ότι ούτε καν τα εγκλήματα μπορούν να χαρακτηρισθούν έτσι, η δε κοινή γνώμη
έχει πια, πιστεύω, δεχθεί ως επίπλαστη τη συνεχή προσπάθεια πολιτικοποίησης
των δικαζόμενων πράξεων.

Πρόκειται βέβαια εδώ για ένα αδιέξοδο που δυστυχώς δεν θα μπορούσε να λυθεί
παρά μόνο με αυτορύθμιση και αυτοσυγκράτηση από πλευράς των συνηγόρων, καθώς
οι δικαστές δεν έχουν τη δυνατότητα να τους αναγκάσουν να πράττουν σωστά το
καθήκον τους, ενώ ο Σύλλογός τους είναι αυτό τον καιρό πολύ απασχολημένος με
την προετοιμασία της καταγγελίας εναντίον του Τόνι Μπλερ.

Αντιθέτως, το δικαστήριο όχι μόνο θα μπορούσε αλλά και θα έπρεπε να κάνει κάτι
στον τομέα της προφύλαξης των μαρτύρων από σειρά, συνειδητών ή ασυνείδητων,
παρεξηγήσεων και δυσχεράνσεων του ρόλου τους. Οι μάρτυρες δεν είναι ούτε
επίτιμοι προσκεκλημένοι στο καλύτερο θεωρείο μιας λαμπερής κοινωνικής
εκδήλωσης, ούτε ηθοποιοί με υποχρέωση να παίξουν σύμφωνα με τις απαιτήσεις του
φιλοθεάμονος κοινού τον ρόλο τους, ούτε βέβαια είναι δυνατόν να γίνονται
αντικείμενα χλεύης ή απειλών.

Η κατάθεση αποτελεί καθήκον τους προς την Πολιτεία, που τους κάλεσε για να
πουν ό,τι ξέρουν και όχι ό,τι πιθανώς θα της λύσει τα χέρια και η οποία
υποχρεούται να τους παράσχει ασφάλεια και αξιοπρέπεια, αλλά και να ελέγχει την
αμεροληψία τους. Δυστυχώς, από την αρχή σχεδόν της διαδικασίας εξέτασής τους
ενώπιον του ακροατηρίου, εκφράστηκαν είτε υπερβολικές προσδοκίες («επιτέλους,
θα μας πουν τι συνέβη), είτε αδικαιολόγητα γενικευτικές επιφυλάξεις («από τους
μάρτυρες αυτή η δίκη δεν έχει να κερδίσει τίποτα»).

Απόγειο του στρεβλού αυτού δρόμου ήταν το χθεσινό επεισόδιο «εκφοβισμού» δύο
από αυτών, και τελικά της αδυναμίας κατάθεσής τους λόγω της υπερβολικής
προσέγγισης ενός των κατηγορουμένων. Αν πράγματι κατάφερε αυτός εκ προθέσεως
να τους τρομοκρατήσει, τότε η ευθύνη των αρμόδιων για την πειθαρχία της δίκης
είναι μεγάλη. Αν όμως η ψυχική τους φόρτιση ήταν εκ προοιμίου ευεπίφορη στην
κατάρρευση, αυτό φανερώνει και εκ μέρους τους μη συνειδητοποίηση ότι δικαστική
μαρτυρία (και μάλιστα επιβαρυντική) απαιτεί εξ ορισμού θάρρος γνώμης και
στάσης. Σε κάθε περίπτωση, η αλήθεια δεν υπηρετείται ούτε από πρόσωπα
φοβισμένα ούτε, σε αυτήν τη δίκη περισσότερο από κάθε άλλη, από πρόσωπα ικανά
να τρομοκρατούν.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.