ΡΟΜΠ ΤΖΑΚΣΟΝ «Η γκρίνια δεν σώζει το περιβάλλον»

Φωτογραφία που έχει τραβήξει σε μία από τις πολλές επιτόπιες έρευνές του ο καθηγητής Rob Jackson, με άξονα το πρόβλημα από την αντικατάσταση καλλιεργειών με υλοτομούμενες εκτάσεις

Ο Rob Jackson (Ρομπ Τζάκσον), βιολόγος και καθηγητής στο Ινστιτούτο Οικολογίας
του Πανεπιστημίου Duke των ΗΠΑ, μελετά το χθες, το σήμερα και το αύριο της
Γης. Φιλτράρει δράσεις και αντιδράσεις επιστημόνων, αλλά και του
περιβαλλοντικού κινήματος διεθνώς. Προτείνει προσοχή και επισταμένη μελέτη.
Γνωρίζει πολύ καλά τα προβλήματα. Έχει, όμως, βαθιά εμπιστοσύνη στην ικανότητα
των ανθρώπων να φτάνουν σε λύσεις.

«Υπάρχει ένας μεγάλος κίνδυνος στο πώς βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε τις
αλλαγές στον πλανήτη», σημειώνει ο Rob Jackson. «Συνήθως, προσπαθούμε να
κρατήσουμε αμετάβλητο το σήμερα ή, άλλοτε, επιχειρούμε να διορθώσουμε την
εικόνα που έχουμε, με βάση εκείνη που ξέραμε για τα προηγούμενα 10 ή 20
χρόνια. Όμως, ο ρυθμός της ύπαρξής μας είναι ταυτόχρονα εξαιρετικά ταχύς και
πολύ αργός. Αδύνατον να αφομοιώσουμε τις τόσες αλλαγές που συμβαίνουν γύρω
μας. Είναι σα να κοιτάς το πρόσωπό σου στον καθρέφτη κάθε πρωί. Ξέρεις ότι
γερνάς, όμως, δεν συνειδητοποιείς τις αλλαγές. Έτσι και οι εικόνες μας για τον
πλανήτη είναι συχνά θολά παλίμψηστα – ζωγραφιές του Ντόριαν Γκρέι και όχι του
Ντα Βίντσι. Ναι, βλέπουμε το κοντινό δάσος που αποψιλώθηκε, λόγω της πυρκαγιάς
ή έδωσε τη θέση του σε μια σειρά από σπίτια. Όμως, υπάρχουν αμέτρητες άλλες
αλλαγές, οι οποίες δεν γίνονται αντιληπτές».

Η στροφή προς το παρελθόν (προς το μακρινό παρελθόν) είναι απαραίτητη
στην επιστήμη της οικολογίας, αν θέλει κανείς να καταλάβει τη μακρά και
πολύπλοκη ιστορία της Γης και να αντιμετωπίσει τα σύγχρονα προβλήματα. «Σε
ορισμένες περιπτώσεις, πράγματι, αρκούν δεδομένα και μετρήσεις μερικών μόνο
δεκαετιών», επισημαίνει ο ίδιος. «Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, είναι απαραίτητο
να γυρίζουμε εκατοντάδες ή εκατομμύρια χρόνια πίσω. Η επιστήμη τού σήμερα έχει
τρομακτική ανάγκη το χθες. Η μελέτη των απολιθωμάτων, η ιστορία των ειδών που
εξαφανίστηκαν στο παρελθόν, οι αλλαγές και οι εξελίξεις σε βάθος χρόνου είναι
η δύναμή μας για να αντιμετωπίσουμε τα κρίσιμα προβλήματα του περιβάλλοντος».

Τα μηνύματα, απ’ όπου και αν έρχονται, είναι δυσοίωνα. Ο πλανήτης βλέπει τα
είδη ζώων και φυτών να μειώνονται 100 φορές πιο γρήγορα απ’ ό,τι σε
οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία του. Ο πληθυσμός των έξι δισεκατομμυρίων
ανθρώπων αυξάνεται κατά ένα ακόμη δισεκατομμύριο, κάθε δώδεκα χρόνια. Και
αγρότες, παντού στον κόσμο, αδειάζουν δισεκατομμύρια κιλά φυτοφάρμακα πάνω
στις καλλιέργειές τους, τα οποία – τελικά – καταλήγουν στο έδαφος και το νερό.
Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες είδαμε να εξαφανίζονται δάση σε έκταση ίση με
αυτή που καλύπτει ολόκληρη η Βόρειος Αμερική. Και ένας από τους πλέον
διακεκριμένους καθηγητές οικολογίας στις ΗΠΑ δηλώνει αισιόδοξος; Τα γνωρίζει
τα στοιχεία ο Rob Jackson – ο ίδιος τα συγκεντρώνει, τα επισημαίνει, τα
αναλύει. Αλλά; «Οι συνθήκες είναι δύσκολες και τα λάθη που έχουν γίνει
τραγικά», λέει και εμφανίζεται ιδιαίτερα επιθετικός, σε πολλά σημεία,
ιδιαίτερα απέναντι στις ΗΠΑ και τη στάση που κράτησε για το πρωτόκολλο του
Κιότο και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. «Όμως, ο πλανήτης θα
επιβιώσει», επισημαίνει και (όπως στις παραδόσεις του στο Πανεπιστήμιο ή στο
πρόσφατο βιβλίο του) προσπαθεί να φωτίσει τον δρόμο που οδηγεί από τη γνώση
και την κατανόηση, στη δράση. «Τα καταφέραμε με την τρύπα του όζοντος. Χάρη
στα μέτρα που πήραμε έγκαιρα μέχρι το 2050 το πρόβλημα θα έχει εκλείψει. Άρα,
μπορούμε να κάνουμε ακόμη πολλά»…

Ακροάζεται την καρδιά της Γης

Μοιάζει να κρατά ένα στηθοσκόπιο στην καρδιά της Γης. Παρατηρεί αλλαγές,
διακυμάνσεις, συγκρίνει επιστημονικές μετρήσεις και εκτιμήσεις από ολόκληρο
τον κόσμο. Στο εργαστήριο του Rob Jackson, στο Πανεπιστήμιο Duke των ΗΠΑ,
ανασχεδιάζονται διαρκώς οι κύκλοι του νερού και του άνθρακα, οι
αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στη βιόσφαιρα και την ατμόσφαιρα, σημειώνονται οι
αλλαγές στα φυτά και τις καλλιέργειες. Όλες οι επιστημονικές ενδείξεις,
σύμφωνα με τον ίδιο, συγκλίνουν σε μια σειρά πολύ συγκεκριμένων προβλέψεων για
τα τελευταία χρόνια του 21ου αιώνα:

«Οι κάτοικοι της Γης θα φτάσουν τα εννέα δισεκατομμύρια, κατ’ ελάχιστο. Κάθε
ένας (η κατά κεφαλήν αναλογία δηλαδή) από τους ανθρώπους αυτούς θα καταναλώνει
ετησίως 50% περισσότερη ενέργεια απ’ ό,τι σήμερα. Η συνολική κατανάλωση
ενέργειας, παγκοσμίως, θα τριπλασιαστεί. Οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του
άνθρακα στην ατμόσφαιρα θα ξεπεράσουν την αναλογία 500/1.000.000 – μέτρηση
διπλάσια από εκείνες που αναφέρονται στην προβιομηχανική εποχή και υψηλότερη
από οποιαδήποτε έχει καταγραφεί τα τελευταία 40 εκατομμύρια χρόνια-, που θα
έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της μέσης θερμοκρασία της Γης ακόμη και μέχρι 10
βαθμούς Κελσίου. Τέλος, εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες είδη θα έχουν
εξαφανιστεί».

Δεδομένα, γραφήματα, μετρήσεις και ενδείξεις, όλα καταλήγουν στον ίδιο
παρονομαστή: απαισιοδοξία. «Ο μισός μου εαυτός το γνωρίζει πολύ καλά αυτό»,
σημειώνει ο Jackson. «Το άλλο μου μισό, όμως, ίσως η λιγότερο ορθολογική
πλευρά του εαυτού μου επιμένει να κρατά στάση θετική. Ανησυχώ, βέβαια,
προβληματίζομαι και λυπάμαι, όμως, παρ’ όλα αυτά, είμαι αισιόδοξος. Ίσως
επειδή η απαισιοδοξία οδηγεί αναπόφευκτα στη φράση “επομένως, τι να
παιδευόμαστε τώρα… ” – φράση και θέση την οποία φοβάμαι. Αν θα ήθελα να ζω
σε αυτόν τον πλανήτη σε 50 ή 100 χρόνια από σήμερα; Νομίζω δεν θα έχανα την
ευκαιρία. Παρά τα προβλήματα, τα λάθη που έγιναν και αυτά που θα γίνουν, παρά
τις μεγάλες προκλήσεις που ακόμη δεν έχουμε δει, υπάρχει προσπάθεια και θέληση
από ολοένα και περισσότερους ανθρώπους, η ζωή στη Γη να συνεχιστεί για πολλούς
αιώνες ακόμη».

Επίμονο αέριο του «θερμοκηπίου»!

Ένα νέο αέριο του «θερμοκηπίου» ανακάλυψαν οι επιστήμονες μόλις το καλοκαίρι
του 2000. Έχει την πολύπλοκη ονομασία «πενταφθοριούχο θεϊκό τριφλουορομεθύλιο»
και τον χημικό τύπο SF5 CF3, δεν συναντάται στη φύση και εντοπίστηκε για πρώτη
φορά στον αέρα, στη διάρκεια της δεκαετίας του ’60 (σύμφωνα με αναλύσεις που
έγιναν στον αέρα που είχε εγκλωβιστεί σε πάγους της Ανταρκτικής). Οι
συγκεντρώσεις του συγκεκριμένου αερίου, αν και μικρές ακόμη, αυξάνονται κατά
6% κάθε χρόνο.

«Είναι ένα από τα πιο ισχυρά και επίμονα αέρια του «θερμοκηπίου» που έχουν
εντοπισθεί μέχρι σήμερα στην ατμόσφαιρα», σημειώνει ο Jackson. «Δεκάδες
εκατομμύρια φορές ισχυρότερο απ’ ό,τι το διοξείδιο του άνθρακα.
Πιθανολογείται, μάλιστα, πως παραμένει στην ατμόσφαιρα για διάστημα χιλίων και
πλέον ετών. Όλα αυτά τα δεδομένα, σε συνδυασμό, περιγράφουν έναν σημαντικό κίνδυνο».

INFO

Rob Jackson, «The Earth Remains Forever: Generations at a Crossroad», Εκδόσεις
University of Texas Press, Σελ. 189, Τιμή: 19,95 δολάρια.