Η σιωπή των Γάλλων διανοουμένων

Ο συνεχιζόμενος πόλεμος εναντίον του Ιράκ, που άρχισε – πριν από δέκα χρόνια,
περίπου – με την ποιητική ονομασία «Καταιγίδα της Ερήμου», εισέρχεται σε μια
νέα φάση. Ο παραλληλισμός με τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας – που γίνεται συχνά
και που συνέπεσε, σχεδόν, χρονικά – βρίσκεται στο επίκεντρο του στοχασμού
αρκετών εμπειρογνωμόνων και δημοσιογράφων. Ιδιαίτερα δε ο τρόπος με τον οποίο
αντιμετωπίστηκαν και αντιμετωπίζονται τα δύο αυτά τραγικά γεγονότα.

Αλλά θα ήθελα πρώτα να κάνω δύο γενικές παρατηρήσεις. Η πρώτη αφορά την
αποτελεσματικότητα των σύγχρονων όπλων, που είναι και τα φονικότερα στην
πολεμική ιστορία, η οποία όχι μόνο δεν επισπεύδει τους πολέμους, αλλά τους
επιμηκύνει χρονικά. Βιετνάμ, Γιουγκοσλαβία, Ιράκ – Ιράν, ΗΠΑ – Ιράκ, καθώς και
στο εσωτερικό κρατών (Τουρκία – Κουρδιστάν), έφτασαν και ξεπέρασαν χρονικά τη
δεκαετία, όταν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος κράτησε μια πενταετία σε ολόκληρο τον
πλανήτη.

Δεύτερη παρατήρηση: Ο μεγάλος εχθρός της πληροφόρησης είναι ο χρόνος. Οι
Έλληνες, συνηθισμένοι στη μυρωδιά του αίματος που χύθηκε άφθονο στη χώρα τους
και στα Βαλκάνια, κατάλαβαν γρήγορα τι συνέβαινε στη Γιουγκοσλαβία. Στα άλλα
δυτικο-ευρωπαϊκά κράτη (Αγγλία, Γερμανία, Ιταλία και κυρίως, Γαλλία), όπου η
άγνοια της περιοχής και των δεδομένων ήταν σχεδόν απόλυτη, οι κυβερνήσεις και,
βέβαια, το ισχυρό ΝΑΤΟϊκό λόμπι, υπαγόρευσαν στα ΜΜΕ – τα οποία από την εποχή
του Λουδοβίκου ΙΔ’ υπακούουν απόλυτα – τη νέα γραμμή. Στη Γαλλία, ειδικά, η
τάξη των διανοουμένων υποδεικνύει σταθερά, όπως η υψηλή ραπτική, τον τρόπο τού
ορθώς φέρεσθαι και σκέπτεσθαι. «Νέοι φιλόσοφοι», συγγραφείς, πανεπιστημιακοί
(οι ίδιοι, συνήθως), αλλά και τραγουδιστές και ηθοποιοί προσπαθούν τα
τελευταία χρόνια να παίξουν έναν πνευματικό και πολιτικό ρόλο, χάρη στη
δημοσιότητά τους, με καθημερινά άρθρα σε εφημερίδες, εκπομπές και επεμβάσεις
στην τηλεόραση, αλλά και λυσσώδεις διαδηλώσεις εναντίον δαιμονοποιημένων
εχθρών. Έτσι έφτασε μια ομάδα διανοουμένων και καλλιτεχνών, με την προστασία
της ένστολης αστυνομίας, να διαρρήξει και να λεηλατήσει το Γιουγκοσλαβικό
Πνευματικό Κέντρο στο Παρίσι, απέναντι από το Μπομπούρ, το οποίο ήταν επίσημος
διπλωματικός χώρος (έχαιρε, δηλαδή, διπλωματικής ασυλίας), και να χτυπήσει
άσχημα τη διευθύντριά του, η οποία ήταν διαπιστευμένη διπλωμάτης. Η δε σοβαρή
και παγκοσμίως γνωστή Μοντ δημοσίευε πρωτοσέλιδο, σχεδόν καθημερινά,
ένα σκίτσο του Πλαντί, όπου οι Σέρβοι, ευτραφείς και με πρόσωπο γουρουνιού,
έσφαζαν ή σκότωναν «ισχνούς» Βόσνιους και μικρά παιδάκια. Η απαγόρευση
οιουδήποτε φιλοσερβικού ή – έστω – αντικειμενικού άρθρου υπήρξε απόλυτη. Οι δε
εκδότες, ύστερα από ένα ή δύο βιβλία έρευνας – όπως το Δεν είναι καλό να
λέγονται όλες οι γιουγκοσλαβικές αλήθειες (1993) του Ζακ Μερλινό, βοηθού
αρχισυντάκτη της Κρατικής Γαλλικής Τηλεόρασης, που καθυβρίσθηκε – πήραν εντολή
να απαγορεύσουν οιοδήποτε σχετικό βιβλίο, εκτός από αντισερβικούς λιβέλλους.

Οι Γάλλοι διανοούμενοι «δικαιολόγησαν» απόλυτα τους βομβαρδισμούς αμάχων
(Σέρβων, βέβαια), αλλά και κάθε πολεμική επιχείρηση. Στο Σαράγιεβο, σε μια
αίθουσα κατάμεστη από Γάλλους στρατιωτικούς αποκλειστικά, ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί
καλούσε «δημοκρατικά» όποιον ήθελε να σηκωθεί και να μιλήσει υπέρ των Σέρβων.
Δεν βρέθηκε κανείς φυσικά. Αντίστοιχα παραδείγματα θα γέμιζαν ολόκληρες
σελίδες, αν ήθελε κανείς να τα παραθέσει.

Με βάση τα ανωτέρω, θα μπορούσε ο καθένας να αναρωτηθεί για τη σιωπή των
Γάλλων διανοουμένων όσον αφορά τον πόλεμο. Ο Σαντάμ είναι ένας δικτάτορας και
έχει δολοφονήσει δεκάδες χιλιάδες Κούρδους, με δηλητηριώδη αέρια κυρίως. Τα
πραγματικά του εγκλήματα είναι σοβαρότερα και περισσότερα από όσα (ψεύτικα ή
αληθινά) καταλογίζουν στον Μιλόσεβιτς. Θα περίμενε, λοιπόν, κανείς ότι οι
Γάλλοι φιλόσοφοι, πανεπιστημιακοί, συγγραφείς και διανοούμενοι, εν γένει, θα
οργάνωναν μια παρόμοια αντίδραση στο Παρίσι. Η σιωπή τους, όμως, είναι σχεδόν
απόλυτη. Ούτε πύρινα άρθρα, ούτε τηλεοπτικές εκπομπές. Ούτε υπέρ, ούτε
εναντίον του Ιράκ. Οι μόνες διαδηλώσεις και τα μόνα άρθρα εναντίον του πολέμου
γίνονται από αριστερές οργανώσεις και ελάχιστους ανθρώπους των γραμμάτων ή
πολιτικούς. Οι μεγάλες βεντέτες, όμως, απουσιάζουν. Γιατί, άραγε, αυτή η
ξαφνική σιωπή;

Δεν θα δοθεί εδώ απάντηση. Κι αν μια μέρα δοθεί, θα είναι συγχρόνως και
περίπλοκη και απλή. Θα περιοριστώ, μόνο, σε ορισμένες επισημάνσεις, προτού
κλείσω αυτή την παρέμβαση:

1. Η Γαλλία έχει συμφέροντα (πολιτικά και οικονομικά, κυρίως) στα
μουσουλμανικά κράτη. Ένας από τους καλύτερους πελάτες της ήταν και είναι το
Ιράκ. Αν πάρει το μέρος της Ουάσιγκτον, χάνει. Έτσι κι αλλιώς, οι Αμερικανοί
θα δώσουν μερικά ξεροκόμματα – αλλά μόνο στους Άγγλους – και κάποια ψίχουλα
στους Τούρκους.

2. Με τους Σέρβους δεν είχαν συμφέροντα.

3. Η Γιουγκοσλαβία, κράτος ισχυρό, δεν θα έμπαινε ποτέ στο ΝΑΤΟ.

4. Οι Γάλλοι κατάλαβαν, έστω και αργά, τι συμβαίνει πραγματικά και τι
σημαίνει παραπληροφόρηση. Ξέρουν, λοιπόν, ότι ο Σαντάμ είναι ένα πρόσχημα.

5. Αν οι Γάλλοι διανοούμενοι στραφούν εναντίον του πολέμου, στρέφονται
και εναντίον του Ισραήλ, που περιμένει την ευκαιρία αυτή για μια προ-τελική
λύση του Παλαιστινιακού.

6. Αν εκφραστούν υπέρ του πολέμου, πάνε εναντίον των οικονομικών
συμφερόντων της Γαλλίας και εναντίον της κοινής γνώμης.

7. Η Ουάσιγκτον έχει χάσει ηθικά (και πολιτικά) τον πόλεμο. Οι
διανοούμενοι των Παρισίων σπάνια πάνε με τους χαμένους.

8. Τέλος, είναι και ζήτημα χρόνου: Αν οι ΗΠΑ είχαν χτυπήσει στις αρχές
του 2002, μάλλον δεν θα έχαναν ηθικά. Σήμερα όμως… η καθυστέρηση στάθηκε ο
μεγάλος σύμμαχος των Γαλλογερμανών.

Ενώ, λοιπόν, κορυφώνεται η παγκόσμια αντίδραση εναντίον του πολέμου, η σιωπή
των Γάλλων διανοουμένων δημιουργεί πολλά αναπάντητα ερωτηματικά.

Ο Δημήτρης Τ. Άναλις είναι ποιητής, σύμβουλος Διεθνών Σχέσεων σε θέματα
γεωστρατηγικής και μέλος του Συμβουλίου Επιτήρησης της Ομάδας Δικαιωμάτων των
Μειονοτήτων (Παρίσι).