Πρόσωπα Ένας… πολιτικός εκπολιτισμός

Αποικιοκρατία ή ιμπεριαλισμός; Σε ποια ιστορική κατηγορία μπορούμε άραγε να
κατατάξουμε την αμερικανική επίθεση στο Ιράκ;

Μαρκ Φερρό. Ο ιμπεριαλισμός έχει σήμερα υποκαταστήσει την αποικιοκρατία

Την εποχή της αποικιοκρατίας, αλλά και αργότερα, στον ναζισμό και τον
κομμουνισμό, η γενική πεποίθηση ήταν πως, για να «εκπολιτιστούν» πληθυσμοί που
θεωρούνταν κατώτεροι, έπρεπε οπωσδήποτε να ασκηθεί βία και η βία αυτή ήταν
θεμιτή, λέει ο ιστορικός της αποικιοκρατίας Μαρκ Φερρό. Ήταν το ίδιο
επιχείρημα που χρησιμοποιούσαν οι κομμουνιστές για τα εγκλήματα του Στάλιν:
«Δεν γίνεται ομελέτα χωρίς να σπάσουν αυγά». Έτσι η ευρωπαϊκή επέκταση, ήδη
από την εποχή που δεν αναφέρεται ακόμη ως «αποικιοκρατία», ξεκινάει με σφαγές,
σε έκταση τέτοια ώστε να εξαφανιστούν τρεις πληθυσμοί: αυτός της Καραϊβικής,
τα τέσσερα πέμπτα των Ινδιάνων της Βόρειας Αμερικής και τα εννέα δέκατα των
Αβοριγίνων της Αυστραλίας. Σήμερα οι Αμερικανοί δηλώνουν πως βομβαρδίζουν για
να απελευθερώσουν τους Ιρακινούς από το αναμφίβολα δικτατορικό και
αιματοβαμμένο καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν – ένα είδος… πολιτικού
εκπολιτισμού μέσω της επιβολής της δυτικής δημοκρατίας. Και ακούμε ξανά τα
περί «θεμιτής βίας», «ομελέτας» και «σπασμένων αυγών». Ο Μαρκ Φερρό πιστεύει
πως ο ιμπεριαλισμός έχει σήμερα υποκαταστήσει την αποικιοκρατία.

Γεννημένος το 1924, καθηγητής Ιστορίας στο Οράν της Αλγερίας από το 1948 ώς το
1958, ο Φερρό είναι διευθυντής σπουδών στη γαλλική Σχολή Ανώτατων Σπουδών στις
Κοινωνικές Επιστήμες. Το 1994 εξέδωσε μια «Ιστορία των αποικισμών» (εκδ.
Seuil), ενώ διηύθυνε επίσης την ομάδα των είκοσι ερευνητών (ιστορικών,
κοινωνιολόγων, εθνολόγων κ.λπ.) που συμμετείχαν στη σύνταξη της «Μαύρης Βίβλου
της Αποικιοκρατίας» (κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο από τις εκδόσεις Robert
Laffont). «Ο ιμπεριαλισμός», λέει στη «Λιμπερασιόν», «χαρακτηρίζεται κατ’
αρχάς από το γεγονός ότι η κοινή γνώμη υποστηρίζει και δικαιολογεί την
επέκταση, στο όνομα του πολιτισμού, της δημοκρατίας πλέον, και όχι του
χριστιανισμού». Οι πρώην αποικιοκράτες είναι πλέον παρόντες στις αποικίες μέσω
των εταιρειών τους. «Είναι αυτό που αποκαλώ “πολυεθνικό ιμπεριαλισμό”, ο
οποίος είναι ένα είδος αποικιοκρατίας χωρίς αποίκους», εξηγεί ο Γάλλος
ιστορικός. «Δεν χρειάζεται πια να υπάρχουν Άγγλοι στις Ινδίες ή Γάλλοι στη
Μαδαγασκάρη».

Γιατί λοιπόν οι Αμερικανοί εισβάλλουν στο Ιράκ, ενώ ο Σαντάμ δεν μπορεί να
απειλήσει την ισχύ τους και θα μπορούσαν να ασκήσουν τον έλεγχο που θέλουν
μέσω των εταιρειών τους; «Οι Αμερικανοί απειλούνται πλέον από την τρομοκρατία
και, μέσω του Ιράκ, ελπίζουν να ελέγξουν στη συνέχεια την αραβική χερσόνησο,
την Σαουδική Αραβία, τα Εμιράτα κ.λπ.», εκτιμά ο Μαρκ Φερρό. «Έχουμε να
κάνουμε με καθαρό ιμπεριαλισμό, αλλά και με έναν ιμπεριαλισμό που δέχθηκε στις
11 Σεπτεμβρίου ένα βέλος στην καρδιά. Στην ιστορία όμως, η αποικιοκρατία και ο
ιμπεριαλισμός είναι που καταφέρουν τα πλήγματα. Δεν δέχονται πλήγματα, και
κυρίως όχι στη μητρόπολή τους».