Ένας «Μάκβεθ» για τις «μέρες Ιράκ»

Ο Ρόμπερτ Χάιμαν και η Τατιάνα Σερζάν, σπουδαίοι Μάκβεθ και Λαίδη στον «Μάκβεθ» του Βέρντι – σταθμό της Εθνικής Λυρικής Σκηνής

Δυο σανίδια κι ένα πάθος είναι αρκετά για να κάνεις θέατρο. Ποιος το
είπε; Ο Σαίξπηρ; Δεν το θυμάμαι. Πάντως ο «Μάκβεθ» του Βέρντι που παρουσιάζει
η Εθνική Λυρική Σκηνή σε συμπαραγωγή με το Δημοτικό Θέατρο Βέρνης – της
ελβετικής πρωτεύουσας – επιβεβαιώνει τη μεγάλη κουβέντα. Διότι η παράσταση
αυτή σε δυο σανίδια – άντε σε κάτι περισσότερο από δυο… – και σε ένα πάθος
«ακουμπάει». Και δεν είναι «μόνον» όπερα. Είναι θέατρο. Θέατρο μουσικό. Όπως
οφείλει να είναι η όπερα και το ξεχνάμε.

Ένα «πατάρι» με ασύμμετρα καρφωμένα σανίδια στερεωμένο από τα σταγκόνια
της σκηνής με χοντρά αλλά «ευλύγιστα» συρματόσκοινα – υλικά που εκφράζουν
απόλυτα την αδρότητα του έργου – είναι ο «άξονας» της παράστασης του Άικε
Γκραμς (που πρωτοπαρουσιάστηκε πέρσι στη Βέρνη και την οποία εδώ «υλοποίησε» η
δική μας Αναστασία Βαρέλη).

Σωριασμένα, ματωμένα κορμιά, κρεμασμένος από τα χέρια ο προδότης του
βασιλιά της Σκωτίας Ντάνκαν, Θάνης του Κάουντορ, άντρες γυμνοί από τη μέση και
πάνω, ματωμένοι, με τα σπαθιά στα χέρια που τον συντρίβουν περικυκλώνοντάς
τον, τα σπαθιά που υψώνονται, το ακέφαλο κορμί που σύρεται αργά προς τα πάνω
και οι άντρες αποσύρονται προς το βάθος της σκηνής όπου ξεπλένουν τα αίματα
καταιονιζόμενοι. Η σκηνοθετική «ανάγνωση» της βερντιάνικης εισαγωγής της
όπερας, πυκνή, ουσιαστική, συναρπαστική – και τόσο, μα τόσο κοντά στις μέρες
πολέμου που ζούμε… – δίνει αμέσως το στίγμα της παράστασης. Μιας παράστασης
που, κρατώντας μια αληθινά και όχι δήθεν μοντέρνα γραμμή, σεβάστηκε το έργο
του Βέρντι και το ήρε στο ύψος της σαιξπηρικής τραγωδίας την οποία και ο
Βέρντι είχε αγωνιστεί να σεβαστεί. Μιας παράστασης που υποστηρίζεται μουσικά
από μιαν αγνώριστη Ορχήστρα της Λυρικής και τον νέο μαέστρο Χρύσανθο Αλισάφη
που ισορρόπησε ηχητικούς όγκους, ορχήστρα και σολίστες με ικανότητες
αξιοθαύμαστες για αρχιμουσικό που διευθύνει για πρώτη φορά πρεμιέρα
παράστασης.

Η Ρωσίδα Τατιάνα Σερζάν, ψηλή, όμορφη, με το ζεστό, αισθαντικό μέταλλο
– αχ, αυτή η ρώσικη σχολή… -, της ευρείας δραματικής φωνής της που ανοίγει
σαν λουλούδι, ως Λαίδη Μάκβεθ, ο διεθνής μας Δημήτρης Καβράκος (που θυμάμαι
στο πρώτο ανέβασμα του «Μάκβεθ» στην Ελλάδα από τη Λυρική, το ’69, στο
Ηρώδειο, να κάνει τα πρώτα – πρώτα του βήματα στον μικρό ρόλο του Γιατρού),
Μπάνκο σε μεγάλη φωνητική φόρμα και οι νεώτεροι έχουν αρθεί στο ύψος των
περιστάσεων.

Όσο για τον Μάκβεθ της παράστασης, τον Αμερικανό Ρόμπερτ Χάιμαν,
αποδεικνύει ότι πέρα από το γλυκό, σκοτεινό φωνητικό του μέταλλο και την
τεχνική του, είναι ερμηνευτής δεινός. Ο παραπαίων Μάκβεθ του, ένας
σπαρασσόμενος άντρας που το έγκλημα στο οποίο αφήνεται, δηλητηριασμένος από το
δηλητήριο της εξουσίας, τον υπερβαίνει και τον συντρίβει, δίνει μια
εσωτερικότατη, σχεδόν ντοστογιεφσκική ερμηνεία, ασυνήθιστη για τον χώρο της
όπερας. Και η τελευταία του άρια, πάνω στο πολύ ψηλά υψωμένο πατάρι – τείχος
του κάστρου του είναι από τις στιγμές που «γράφουν». Στα μαύρα, με το
παντελόνι της στρατιωτικής φόρμας και το μαύρο φανελάκι του μόνο,
συντριμμένος, είναι τόσο, μα τόσο κοντά, στις μαύρες «μέρες Ιράκ» που ζούμε –
ένας αρχιστράτηγος, ένας Τόμι Φρανκς, που, όμως, έχει συνειδητοποιήσει το κακό
που ενορχήστρωσε…

Και η Χορωδία; Η αίσθησή μου ήταν ότι ποτέ δεν την έχω ακούσει καλύτερη
υπό τη διεύθυνση της Φανής Παλαμίδη. Άλλο όμως είναι το γεγονός. Όταν η Γκρέτα
Γκάρμπο έκανε για πρώτη φορά κωμωδία στον κινηματογράφο το γεγονός προβαλλόταν
επιγραμματικά: «Garbo laughs! – Η Γκάρμπο γελάει!». Κατ’ αντιστοιχία θα έλεγα
ότι εδώ ένα είναι το γεγονός: «Chorus moves! – Η Χορωδία κινείται!».

Το κατάμεστο θέατρο και το βροντώδες χειροκρότημα στο τέλος απέδειξαν
ότι και το κοινό ξέρει να επιβραβεύει.

INFO

Στο θέατρο «Ολύμπια» (Ακαδημίας 59, τηλ. 210-3612461, 210-3643725). Τελευταίες
παραστάσεις: Τετάρτη, Παρασκευή 7 μ.μ. Εισιτήρια: 50, 40, 33, 32, 25, 20,
(φοιτητικό) 20 ευρώ.