ΠΑΥΛΟΣ ΜΑΤΕΣΙΣ «Η λογική κατατροπώνει την τέχνη»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
«Τα πρόσωπα των έργων μου δεν έχουν καμία, μα καμία σχέση με πρόσωπα της ζωής |
Το καινούργιο του θεατρικό έργο «Ενοικιάζεται φύλακας άγγελος» ανεβαίνει σε
λίγες ημέρες στο «Σημείο» σε σκηνοθεσία Νίκου Διαμαντή, με πρωταγωνιστές τον
Κώστα Καστανά και την Ιωάννα Μακρή. Τον επόμενο μήνα το Εθνικό ανεβάζει σε
σκηνοθεσία Διαγόρα Χρονόπουλου και με τον Τάσο Πεζιρκιανίδη στον κεντρικό
ρόλο, στο «Κάππα», το παλαιότερο έργο του «Το φάντασμα του κυρίου Ραμόν
Νοβάρο», που στο Εθνικό – στη Νέα Σκηνή – έχει κάνει την πρεμιέρα του τριάντα
ακριβώς χρόνια πριν, τον Μάρτιο του 1973, με μεγάλη επιτυχία. Ο Παύλος
Μάτεσις, από τα πρώτα ονόματα του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου, κάνει λαμπρά
την επανεμφάνισή του στη σκηνή, ενώ κλείνει τα τριάντα έξι χρόνια συγγραφικής
πορείας. Από τον Απρίλιο του 1967, όταν η βραβευμένη με κρατικό βραβείο 1966
«Τελετή» του παρουσιάστηκε από τον Γιώργο Μιχαηλίδη στο τότε «Θέατρο Νέας
Ιωνίας», που ο νεώτατος τότε σκηνοθέτης είχε δημιουργήσει, για να διακόψει τις
παραστάσεις της σε δύο εβδομάδες λόγω του στρατιωτικού πραξικοπήματος. Και
επανεμφανίζεται ο Παύλος Μάτεσις έπειτα από τέσσερα χρόνια απουσίας.
«Για μένα δεν ήταν “μακρά” η απουσία αυτή. Έτσι κι αλλιώς, κάθε τρία-τέσσερα
χρόνια είναι που γράφω έργο», μου λέει. «Τα έργα δεν τα κυνηγάω. Με
“επισκέπτονται”. Και από το ’90 που άρχισα να γράφω πρόζα, επίσης κάθε τρία
-τέσσερα χρόνια είναι που έχω ένα μυθιστόρημα».
Καθόμαστε, χειμωνιάτικο απογευματάκι, στο πατάρι της «Παλιάς Βουλής» που
είναι, καθώς φαίνεται, στέκι του, και τα λέμε. Είναι ήσυχα και η μουσική
διακριτική.
Ξεκίνησε από υπάλληλος της Εθνικής Τραπέζης, σπούδασε παράλληλα μουσική,
σπούδασε ηθοποιός, μίαν ωραίαν πρωίαν εγκατέλειψε ξαφνικά την τράπεζα, έπαιξε
για πολύ λίγο στο θέατρο, το ’69 ξεκίνησε πορεία και ως μεταφραστής από το
«Θέατρο Τέχνης» και με Πίντερ – το «Πάρτι γενεθλίων»… Σήμερα είναι πια
καταξιωμένος.
«Το φάντασμα…», ένα έργο γραμμένο μεσούσης της δικτατορίας, πόσο ισχύει
σήμερα; Ποιες είναι οι παράμετροι που θα μπορούσαν να το κάνουν ερεθιστικό
στον σημερινό θεατή;
«Αναφέρεται σε συγκεκριμένη εποχή – σε ανθρώπους του ’30 – αλλά μιλάει γενικά
για τον άνθρωπο. Στα έργα μου το κέντρο δεν είναι τα κοινωνικά προβλήματα αλλά
πάντα ο ανθρώπινος ψυχισμός. Και έτσι δεν διατρέχουν, ελπίζω, τον κίνδυνο να
παλιώσουν. Ο «Ραμόν Νοβάρο» είναι έργο διαχρονικό. Έχει, δηλαδή, μέγεθος ως
σύλληψη και, ως εκτέλεση, αρτιότητα».
Εμπιστευθήκατε το καινούργιο σας έργο σε ένα από τα εκτός κέντρου θέατρα,
το «Σημείο». Εκεί πιστεύετε ότι «ανήκει»;
«Ναι. Το έργο έπεσε στον χώρο, στον σκηνοθέτη, στον σκηνογράφο και στους
ηθοποιούς που του πρέπουν. Έχουν πάθει μια τέτοια τελειομανία, που κάνουν
πρόβες από το τέλος του Σεπτέμβρη!»
Και με τις μεταφράσεις σας και με τα έργα σας θεωρείστε «δύσκολος» για τους
θιάσους, με απαιτήσεις απόλυτης ακρίβειας στα κείμενά σας. Φτάσατε εκεί έπειτα
από ατυχείς εμπειρίες;
«Φυσικά. Γι’ αυτό δεν μου προτείνουν πολλές μεταφράσεις πια. Θα ήθελα πάντως
να ολοκληρώσω τον Αριστοφάνη που έχω μεταφράσει οκτώ κωμωδίες του και να πάω
στον Ευριπίδη, που πιστεύω ότι είναι ο Μεγάλος Ευρωπαίος Συγγραφέας».
Η κουβέντα μας, για τις μεταφράσεις.
«Στον χώρο βρίσκεις αγυρτεία πολλή και αλητεία πολλή. Υπάρχουν πολλοί που δεν
ξέρουν τη γλώσσα από την οποία μεταφράζουν. Παραλείπω να χαρακτηρίσω τα
ελληνικά τους…».
Μήπως η αναζήτηση «προσβάσεων» στο εξωτερικό είναι το «κουμπί» για να
εξελιχθεί το ελληνικό θεατρικό έργο; Και η Πολιτεία μπορεί να βοηθήσει;
«Για την Πολιτεία δεν ξέρω. Εγώ πάντως το επιδιώκω. Με αφετηρία το πεζογραφικό
μου έργο, το οποίο τυχαία βγήκε έξω και πέρασε στον Γκαλιμάρ και το όνομα του
Γκαλιμάρ έγινε το διαβατήριο για να έχω μεταφραστεί πια σε έντεκα χώρες με
υμνητικές κριτικές, προσπαθώ να ανοίξω και την πόρτα του θεάτρου. Είναι πιο
δύσκολο, αλλά κάτι διαφαίνεται».
«Ο σαρκασμός μου είναι λύπη»
Και το καινούργιο έργο; Ένα ζευγάρι δεν βρίσκει στη θέση του το σπίτι του
και το παιδί του που ήταν μέσα, όταν γυρίζει από μια έξοδό του, και αρχίζει
μια κατηφορική πορεία, μια πορεία προς την «εξαφάνιση». Μιλήστε μου γι’ αυτό.
Θέατρο του Παραλόγου;
«Αυτό που λέμε “παράλογο”, εγώ το θεωρώ “ορθόδοξο”. Από την αρχή του 20ού
αιώνα που άρχισε να αναφαίνεται ο υπερρεαλισμός τον οποίο ακολούθησε το θέατρο
του Παραλόγου, και μεσολάβησε ο Κάφκα, και μεσολάβησε ο Φόκνερ, για μένα αυτή
είναι μια γραμμή “ορθόδοξη”. Δεν πρόκειται για εκτροπή. Εξάλλου, εγώ πιστεύω
πως πραγματικότητα είναι και ό,τι δεν έχουμε σκεφτεί, ό,τι δεν έχουμε τολμήσει
να σκεφτούμε ή να κάνουμε… Ο υπερρεαλισμός είναι στη ζωή μας.
Μιλώντας για το θέατρό μου αδυνατώ να το υπερασπιστώ με τους κανόνες της
λογικής. Και δεν με ενδιαφέρει να το κάνω. Γιατί θα κατατροπώσει η λογική την
τέχνη».
Και αν κάποιος που θέλει να δει το έργο σάς ρωτούσε τι θέλατε να πείτε μ’
αυτό, τι θα του απαντούσατε;
«Να μην έρθει να το δει, εφόσον μου έθεσε τέτοια ερώτηση. Δεν μπορώ να κάνω
πίσω στη δουλειά μου. Νομίζω ότι από την «Τελετή» μέχρι σήμερα υπάρχει μια
συνέπεια σε ό,τι κάνω: τα έργα μου είναι μια βίαιη αντίθεση στο αναχρονιστικό
θέατρο και σ’ αυτό που εγώ ονομάζω «αντιποίηση θεάτρου». Τους ήρωές μου, όμως,
τους αρνητικούς δεν τους περιφρονώ, δεν τους «μαστιγώνω»… Είμαι μαζί τους. Ο
σαρκασμός μου είναι η δική μου λύπη γι’ αυτό που δεν μπόρεσαν να είναι και γι’
αυτό που είναι πια».
Εσείς αυτοσαρκάζεστε;
«Ναι. Γιατί τον εαυτό μου δεν τον εκτιμώ. Τη δουλειά μου την εκτιμώ όμως.
Εξάλλου, τη ζωή μου την έχω αμελήσει. Όχι όμως τη δουλειά μου».
Αθλητισμός – παρασιτισμός;
Γενικότερα, πώς βλέπετε την κατάσταση στο ελληνικό θέατρο;
«Είναι μια κατάσταση που σε εξωθεί να απομακρυνθείς από το θέατρο. Ναι,
υπάρχει μεγαλύτερος επαγγελματισμός. Αλλά η εικόνα μιας Αθήνας με εκατόν
πενήντα θέατρα είναι φαιδρή. Διότι πρώτον δεν υπάρχουν τόσοι άνθρωποι ικανοί
να επανδρώσουν αυτά τα θέατρα. Έπειτα λείπουν οι ταγοί, οι πραγματικοί ηγέτες
στο θέατρό μας που θα δημιουργήσουν ομάδες ταμένες».
Μιλάμε για τα σχέδιά του – μια κωμωδία και ένα μυθιστόρημα έχει στα σκαριά -,
για το ναυάγιο της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας και του προγράμματος «Άνοιξη του
Ελληνικού Θεατρικού Έργου»…
«Βλέπεις, αυτό που προέχει τώρα είναι ο αθλητισμός. Για μένα όμως το σλόγκαν
“αθλητισμός ίσον πολιτισμός” είναι αναίδεια. Διότι ο αθλητισμός είναι πια
παρασιτισμός. Κάτι σαν τα “κωλάδικα” και τη μόδα και τα μοντέλα. Και όλη αυτή
η ιστορία με το 2004 για μένα διέπεται από μια δουλοφροσύνη. Μου θυμίζει ένα
φτωχό νοικοκυριό που θέλει να κάνει δεξίωση και δανείζεται μαχαιροπίρουνα απ’
τη γειτονιά. Γιατί γελάς;».
INFO
«Ενοικιάζεται φύλακας άγγελος» από 14 Φεβρουαρίου στο θέατρο «Σημείο»
(τηλ. 210-9221.579).
«Το φάντασμα του κυρίου Ραμόν Νοβάρο» από 14 Μαρτίου στη Σκηνή «Κάππα»
του Εθνικού Θεάτρου (τηλ. 210-8831.068).
Google news
