Δρόμοι

Το ημερολόγιο…

… της Άννας Φρανκ και η γερμανική κατοχή είναι μια τραγωδία που φάνηκε
χρήσιμη στην τουριστική βιομηχανία της Ολλανδίας. Αν έχει κανείς την υπομονή
να περιμένει στην ουρά, μπορεί σήμερα να επισκεφθεί το διαμέρισμα του
Άμστερνταμ όπου κρυβόταν η Άννα Φρανκ και η οικογένειά της, με τα σφραγισμένα
παράθυρα και τα ανήλιαγα δωμάτια. Μιαν άλλη εικόνα της Ολλανδίας βλέπει ο
συγγραφέας Σιμόν Κούπερ. Με το βιβλίο του «Ο Άγιαξ, οι Ολλανδοί, ο πόλεμος»
(εκδ. Orion), δείχνει τι βλέπει ο θεατής από την κερκίδα ενός γηπέδου.

Ο Άγιαξ…

… ήταν – και είναι ακόμη – η μεγαλύτερη ποδοσφαιρική ομάδα του Άμστερνταμ.
Οι Άγγλοι έλεγαν περιφρονητικά πως έχει το όνομα «απορρυπαντικού», ώσπου
πέταξε τη Λίβερπουλ έξω από το Ευρωπαϊκό Κύπελλο του 1966. Σήμερα, οι οπαδοί
του Άγιαξ ανεμίζουν ισραηλινές σημαίες και λένε πως είναι «Εβραίοι»,
παίρνοντας σαν τίτλο τιμής τα ρατσιστικά επίθετα που ξεστομίζουν οι αντίπαλοί
τους. Ο Άγιαξ έχει πράγματι «μια εβραϊκή κουλτούρα», διαπιστώνει ο συγγραφέας,
που το βιβλίο του παρουσιάζεται στο «Φιλολογικό Παράρτημα των Τάιμς». Όμως,
κάτι κρύβεται πίσω από αυτές τις σημαίες που ανεμίζουν. Ένα ολλανδικό παρελθόν
καθόλου αντιναζιστικό. Όπως όλες οι ολλανδικές ομάδες, έτσι και ο Άγιαξ έδιωξε
όλους τους Εβραίους του στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Ο αρχηγός της
ομάδας Γιουπ Πέλσερ μπήκε στο Εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα. Στις γειτονιές του
Άμστερνταμ, είδωλο της εποχής ήταν ο Έντι Χάμελ, ένα δεξί χαφ με φοβερή
σέντρα, κάτι σαν τον Ντέιβιντ Μπέκαμ. Δολοφονήθηκε στο Άουσβιτς το 1943. Ποτέ
δεν του έστησαν μνημείο, ούτε σε αυτόν ούτε σε κανέναν άλλο Εβραίο του Άγιαξ
που χάθηκε στην κατοχή.

Οι Ολλανδοί…

… αρέσκονται να τρέφονται με μύθους για τη στάση τους. Δεν είναι οι μόνοι. Ο
Κούπερ υπενθυμίζει τους συμβιβασμούς της αθλητικής Αγγλίας με τον φασισμό. Ο
ναζιστικός χαιρετισμός των Άγγλων ποδοσφαιριστών λίγο πριν από το ματς του
1938 με τη Γερμανία δεν είχε προκαλέσει κατακραυγή. Ένα χρόνο αργότερα, η
αγγλική ομάδα είχε αποδώσει φασιστικές τιμές πριν και μετά το ματς με την
Ιταλία. Και τρία χρόνια νωρίτερα, η σβάστικα είχε κυματίσει στο γήπεδο του
Ουάιτ Χαρτ Λέιν, στο ματς Αγγλίας-Γερμανίας.

… αν και περίκλειστος χώρος, δεν διαφέρει σε τίποτα από το εξωτερικό αχανές.
Αντίθετα, μάλιστα, το συμπυκνώνει όπως ένας καλλιτέχνης συμπυκνώνει τον κόσμο
σε μια μινιατούρα. Μέσα στο γήπεδο, οι στολές και οι σημαίες, οι άνθρωποι που
τις φορούν και οι άνθρωποι που τις ανεμίζουν, αλλάζουν το ίδιο εύκολα όσο και
έξω. Μονάχα ο οπαδός μένει απαράλλαχτος. Πιστεύει για να προδοθεί. Αγοράζει
ενενήντα λεπτά ελπίδας – μια νίκη, επιτέλους – και φτάνει ακόμη και μέχρι το
έγκλημα, γνωρίζοντας πως αυτή θα σβήσει με το σφύριγμα της λήξης.