Θύματα πολέμου και στην οικονομία

Μπροστά σε μια πολεμική απειλή βρίσκεται για ακόμη μία φορά η ευρωπαϊκή και η
παγκόσμια οικονομία. Το κλίμα αβεβαιότητας που προκαλεί το ενδεχόμενο του
πολέμου στο Ιράκ επιδρά ήδη αρνητικά στις αγορές και προκαλεί επιπτώσεις στην
οικονομία. Αυτό φαίνεται από τη νευρικότητα των διεθνών χρηματιστηρίων, την
εκτίναξη στα ύψη των τιμών του πετρελαίου, τις πληθωριστικές πιέσεις που
επιφέρει στις οικονομίες αλλά και την επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης.

Πρόκειται για επιπτώσεις που αφορούν όλες τις πολεμικές συγκρούσεις. Το
μέγεθός τους, όμως, εξαρτάται κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση του
πολέμου αλλά και από τη φάση της οικονομίας πριν από την κρίση (κύκλος της
οικονομίας), καθώς και από τις ευρύτερες γεωπολιτικές συνθήκες.

Η «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» σήμερα επιχειρεί μια ιστορική ανάδρομη στα σημαντικότερα
πολεμικά γεγονότα του τελευταίου αιώνα και τις επιπτώσεις τους στις οικονομίες
και τις αγορές.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα των ποικίλων επιπτώσεων που σημειώθηκαν αποτελούν
ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και ο πόλεμος στο Βιετνάμ. Ο
τελευταίος είχε σημαντικές αρνητικές συνέπειες στην αμερικανική οικονομία,
καθώς είχε μεγάλη διάρκεια και συνέπεσε με την πετρελαϊκή κρίση το 1973 (από
τα 8 δολάρια έφτασε στα 15 δολάρια το βαρέλι). Όσον αφορά τον Α’ Παγκόσμιο
Πόλεμο, σημειώνεται ότι μετά τη λήξη του οι οικονομίες άργησαν να
ορθοποδήσουν, κυρίως λόγω της υπερχρέωσης. Αντιθέτως, μετά τη λήξη του Β’
Παγκοσμίου Πολέμου οι οικονομίες ανέκαμψαν γρήγορα και παρουσίασαν μεγάλους
ρυθμούς ανάπτυξης. Αυτό συνέβη βασικά στις δυτικές οικονομίες, κυρίως λόγω του
αντίπαλου δέους της σοβιετικής οικονομίας.

Η οικονομική εμπειρία από παλαιότερους πολέμους δείχνει ότι μία από τις
βασικότερες επιπτώσεις στις οικονομίες σε περιόδους πολέμου είναι η εκτίναξη
του πληθωρισμού. Αυτή προκαλείται κυρίως λόγω της μεγάλης αύξησης των τιμών
του πετρελαίου αλλά και της έλλειψης προσφοράς αγαθών. Τα επιτόκια αυξάνονται
λόγω επιδείνωσης των ελλειμμάτων αλλά και του πληθωρισμού. Η τιμή του χρυσού
αυξάνεται διότι το πολύτιμο μέταλλο μετατρέπεται σε καταφύγιο κεφαλαίων, καθώς
το χρήμα και άλλες μορφές επένδυσης (π.χ. μετοχές) χάνουν την αξία τους. Σε
ηπιότερες περιπτώσεις τα ομόλογα αποτελούν επίσης καταφύγιο κεφαλαίων και
παρατηρείται αύξηση των τιμών τους.

Όλα αυτά, όμως, γρήγορα επανέρχονται στα προηγούμενα επίπεδα. Συνήθως ύστερα
από έναν χρόνο οι τιμές του πετρελαίου και του χρυσού έχουν υποχωρήσει
σημαντικά, οι τιμές των μετοχών βρίσκονται σε υψηλότερα επίπεδα (σε σχέση με
εκείνα πριν από τον πόλεμο), ενώ τα ομόλογα προσφέρουν λιγότερες αποδόσεις από
τις μετοχές.

Η αναδρομή στο παρελθόν οδηγεί σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Ύστερα από
τέσσερις μήνες διακοπής των συνεδριάσεων του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης το
1914, λόγω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, άρχισε μια ανοδική πορεία των μετοχών, η
οποία διεκόπη από την κρίση του 1929, όταν ο δείκτης Dow Jones είχε φτάσει στα
υψηλότερά του επίπεδα (γύρω στις 400 μονάδες). Σε αυτά τα επίπεδα επέστρεψε το
αμερικανικό χρηματιστήριο το 1957.

Η ανοδική πορεία των χρηματιστηρίων μέχρι το 1957 διεκόπη λόγω του Β’
Παγκοσμίου Πολέμου. Και σε αυτήν, όμως, την περίπτωση παρατηρήθηκε το ίδιο
σκηνικό: Πτώση των αγορών και στη συνέχεια ανάκαμψη. Έξι μήνες μετά την
επίθεση στο Περλ Χάρμπορ (Δεκέμβριος 1941) ο δείκτης Dow Jones υποχώρησε κατά
16%. Ύστερα από το τέλος του πολέμου, ο δείκτης Dow Jones είχε αυξηθεί κατά
46,5%. Όσον αφορά τα ομόλογα, σημειώνεται ότι προς το τέλος του 1941 οι
επενδυτές βρήκαν καταφύγιο σε αυτά. Όσοι παρέμειναν στα ομόλογα, διότι
φοβήθηκαν τις μετοχές, έχασαν. Οι μετοχές προσέφεραν κέρδη 6,8%, ενώ τα
ομόλογα μειώθηκαν κατά 2,3%.

Η ιστορία επαναλήφθηκε και κατά τον πόλεμο της Κορέας το 1950. Πρώτα πτώση και
γρήγορα άνοδος. Ωστόσο, η ιστορία δεν επαναλήφθηκε στον πόλεμο του Βιετνάμ,
αφού από το 1964 μέχρι το 1975 ο δείκτης Dow Jones μειώθηκε κατά 2,3%. Το 1990
η τιμή του πετρελαίου ξεπερνά τα 40 δολάρια το βαρέλι, λίγο πριν από τον
πόλεμο στον Κόλπο. Με την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων στον Κόλπο η τιμή
του πετρελαίου υποχώρησε στα 20 δολάρια το βαρέλι (50% μείωση), ενώ έξι μήνες
αργότερα ο δείκτης Dow Jones αυξήθηκε κατά 4,9%. Τους πρώτους τρεις μήνες είχε
υποχωρήσει κατά 15,6%. Πρόσφατα, ο πόλεμος στο Αφγανιστάν, μετά το
τρομοκρατικό χτύπημα στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 2001, δεν προκάλεσε
σημαντική πτώση στα χρηματιστήρια.

Το ημερολόγιο των πολέμων

1940. Πόλεμος στη Γαλλία. Μεγάλη, αλλά βραχυπρόθεσμη πτώση των
χρηματιστηρίων.

1941. Περλ Χάρμπορ. Μικρή πτώση των μετοχών και άνοδος των ομολόγων.

1950. Πόλεμος στην Κορέα. Ύστερα από τρεις μήνες οι αγορές είχαν
ξεχάσει το γεγο νός.

1964. Πόλεμος στο Βιετνάμ. Μεγάλη διάρκεια και σημαντικές επιπτώσεις
στις οικονομίες, λόγω πετρελαϊκής κρίσης το 1973.

1979. Η Ρωσία στο Αφγανιστάν. Η δεύτερη πετρελαϊκή κρίση είχε εκτινάξει
την τιμή του πετρελαίου και του χρυσού. Μεγάλη πτώση στο ελληνικό
χρηματιστήριο.

1982. Πόλεμος στα Νησιά Φόκλαντ. Πτώση στα χρηματιστήρια, μεγάλη αύξηση
στην τιμή του χρυσού.

1989. Εισβολή στον Παναμά. Εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, πτώση του
χρυσού.

1991. Πόλεμος στον Περσικό Κόλπο. Ανεπηρέαστο το αμερικανικό
χρηματιστήριο. Έπεσε το ελληνικό.

1999. Πόλεμος στο Κόσοβο. Το ελληνικό χρηματιστήριο επηρεάστηκε
αρνητικά. Τα διεθνή έμειναν σχεδόν αμετάβλητα.

2001. Πόλεμος στο Αφγανιστάν. Η πτώση των χρηματιστηρίων είχε αρχίσει.
Πτώση χρυσού και πετρελαίου.

2003. Επικείμενος πόλεμος στο Ιράκ. Συνεχίζεται η πτώση στα
χρηματιστήρια. Αύξηση τιμών χρυσού και πετρελαίου.