ΜΑΡΚ ΜΑΖΑΟΥΕΡ Καβάφης, ένας Κάφκα της ποίησης
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
 |
|
Ο Καβάφης προερχόταν από μία οικογένεια Κωνσταντινουπολιτών που είχε και μια |
«Κατά κάποιο τρόπο ο Καβάφης έχει πολλά κοινά με τον Κάφκα», λέει ο Μαρκ
Μαζάουερ. Ο ελληνιστής ιστορικός δίνει ως παράδειγμα «την ισχυρή σύνδεση των
οικογενειακών σχέσεων, την ανιαρή καθημερινή δουλειά γραφείου, την αφαίρεση,
την καθαρότητα του ύφους σε συνδυασμό με την επιφυλακτικότητα στην εξωτερική
συμπεριφορά». Και προσθέτει: «Όπως ο Κάφκα έτσι, ίσως, και ο Καβάφης, ρίζωσε
στη ζωή της πόλης: τη θέα των βουνών την έβρισκε βαρετή. “Η πλατεία Μοχάμεντ
Άλι είναι η θεία μου”, είπε κάποτε. “Η οδός Σερίφ Πασά είναι ο πρώτος μου
ξάδερφος και η οδός Ράμλεχ ο δεύτερος. Πώς θα μπορούσα να τις αφήσω;”».
Στην Αγγλία κυκλοφόρησε ξανά η παλιά, κλασική βιογραφία του Καβάφη που
έγραψε ο Ρόμπερτ Λίντελ, με νέο πρόλογο του ελληνιστή Πίτερ Μάκριτζ. Η
μετάφραση της έκδοσης – συμπεριλαμβανομένου και του νέου προλόγου –
κυκλοφόρησε στην Ελλάδα πρόσφατα, από τον «Γκοβόστη», καθώς η πρώτη έκδοση της
βιογραφίας από τον «Ίκαρο» το ’80 έχει εξαντληθεί.
Ο Μαρκ Μαζάουερ, σε εκτενή κριτική της αγγλικής έκδοσης στο λογοτεχνικό
περιοδικό Literary Review, εξηγεί ότι η γοητεία της συγκεκριμένης βιογραφίας
έγκειται στο ότι μας φέρνει σε επαφή με τον ίδιο τον Καβάφη στην καθημερινή
του ζωή και συμπεριφορά. «Όταν ο Λίντελ πήγε για πρώτη φορά στην Αίγυπτο, κατά
τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο θάνατος του ποιητή ήταν ακόμη
πρόσφατος και υπήρχαν άνθρωποι που τον θυμόντουσαν καλά. Πολλές από τις
αναμνήσεις τους ενσωματώνονται και ζωντανεύουν το πορτρέτο που μας προφέρει το
βιβλίο», λέει ο διεθνούς φήμης ιστορικός.
Και συνεχίζει: «Εκείνο που το κάνει ακόμη πιο γουστόζικο είναι ότι ο Λίντελ
μετέχει ασμένως στο κλίμα οργίλων αξιολογήσεων που φαίνεται να αποτελεί μέρος
των φιλολογικών κρίσεων του Καβάφη. Οι συχνές προσβλητικές παρατηρήσεις του
απέναντι σε άλλους σχολιαστές δίνει μια κάποια αίσθηση του ζωντανού,
κουτσομπολίστικου και συχνά δυσάρεστου χαρακτήρα του πολιτισμικού περίγυρου
στον οποίο κινήθηκε ο ποιητής και από τον οποίο προσπάθησε να παραμείνει σε
απόσταση. Όμως οι μεγάλες αντιπαραθέσεις του παρελθόντος – ο ρόλος του Καβάφη
ως αντίπαλου του βρετανικού ιμπεριαλισμού, ή ως πρωτοπόρου της ομοφυλοφιλικής
συνείδησης – έχουν χάσει τη σπουδή η οποία τα περιέβαλλε. Εκείνο που μένει
είναι ένας γοητευτικός, εκκεντρικός και κάπως μοναχικός άνθρωπος, και τα
ποιήματά του».
Στην αρχή του άρθρου, ο Μαρκ Μαζάουερ εισάγει τον Άγγλο αναγνώστη στο
κλίμα της καβαφικής Αλεξάνδρειας αλλά και στο θέμα της επιρροής της κοινότητας
των Αιγυπτιωτών στα ελλαδικά πράγματα. Με αφορμή την πρόσφατη ανακαίνιση του
Μουσείου Μπενάκη, του «ωραιότερου Μουσείου της Αθήνας», μιλάει για τον πρώτο
ιδιοκτήτη του, η αξία και η εκλεπτυσμένη αισθητική του οποίου «πιστοποιούνται
από το ίδιο το κτίριο και τη συλλογή του». Ο Εμμανουήλ Μπενάκης «υπήρξε ένας
από τους πλουσιότερους εμπόρους βάμβακος στην Αίγυπτο και στυλοβάτης της εκεί
ελληνικής κοινότητας». Έπειτα από μία αναφορά στο Ελληνικό Λογοτεχνικό
Ιστορικό Αρχείο, «τη σημαντικότερη ιδιωτική συλλογή ιστορικών αρχείων» που
«επίσης έχει ελληνοαιγυπτιακές ρίζες», ο Μαζάουερ περνάει στον Καβάφη, «τον
καλύτερο ποιητή που έγραψε στην ελληνική γλώσσα τους τελευταίους δύο αιώνες».
Ήταν συνειδητά διαφορετικός
«Πολλοί από τους Αθηναίους συγχρόνους του Καβάφη έγραφαν ποίηση επηρεασμένη
από τα μεγάλα πολιτικά γεγονότα της εποχής και ο γνωστότερος ανάμεσά τους, ο
Παλαμάς, έγραφε επικά ποιήματα σε ανάμνηση μεγάλων νικών της Ελλάδας έναντι
των εχθρών της», γράφει ο Μαρκ Μαζάουερ. Όμως «ο Καβάφης είχε συνειδητά
ακολουθήσει διαφορετική διαδρομή. Όταν του είπαν ότι ένα ποίημα που έγραψε το
1922 θα μπορούσε να αναφέρεται στη Μικρασιατική Καταστροφή, μετά την οποία η
παρουσία της Ορθόδοξης Χριστιανοσύνης στην Ανατολία έφθασε στο τέλος της,
αγανάκτησε: το ποίημα δεν ήταν εμπνευσμένο από τίποτε άλλο παρά από τα
γεγονότα της αρχαιότητας τα οποία περιέγραφε».
INFO
Ρόμπερτ Λίντελ, «Καβάφης», μτφ Δ. Τσεκούρα, Ευ. Θωμά, «Γκοβόστης» 2002, σελ.
322, τιμή: 15 ευρώ.
Google news
