Πρόσωπα Ένα αδύνατο γυναικείο πρότυπο

Αειπάρθενος και μαζί η τέλεια μητέρα: όπως έχει διαμορφωθεί από γενιές και
γενιές αρρένων θεολόγων, η εικόνα της Παναγίας συνιστά μια υπόμνηση προς τις
γυναίκες πως η τελειότητα είναι γι’ αυτές ένα άπιαστο ιδανικό.

Παρθένος Μαρία. Λεπτομέρεια από πίνακα του Φλαμανδού ζωγράφου Γιαν βαν Άικ

Αλλά τώρα η εικόνα αυτή αμφισβητείται. Σύμφωνα με δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε
στη χθεσινή «Σάντεϋ Τέλεγκραφ», ένας στους τέσσερις αγγλικανούς ιερείς στη
Βρετανία δεν πιστεύει ότι η Μαρία – ή Μύριαμ ή Μαριάμ, όπως θα την φώναζαν στα
εβραϊκά οι συντοπίτες της – ήταν παρθένος όταν συνέλαβε τον Ιησού. Και χθες
ντοκιμαντέρ του BBC με τίτλο «Η Παρθένος Μαρία, μια απεικόνιση της πραγματικής
Μαρίας», την εμφάνισε ως ένα φτωχό και καταπιεσμένο κορίτσι που ίσως να
συνέλαβε τον Ιησού ως αποτέλεσμα βιασμού – ίσως πάλι η εκδοχή αυτή ενός
ιστορικού του δευτέρου αιώνα να οφείλεται σε συνωμοσία με στόχο τη δυσφήμηση
της πρώτης χριστιανικής εκκλησίας. Στο ντοκιμαντέρ αμφισβητήθηκε επίσης η
εκδοχή πως ο Ιησούς γεννήθηκε σε στάβλο στη Βηθλεέμ, καθώς και η παρουσία των
Τριών Μάγων.

Σύμφωνα με τη δρα Έλεν Μποντ, υφηγήτρια του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου
ειδικευμένη στην Καινή Διαθήκη, η Μαρία πήρε σύζυγο στα 12 της, μόλις άρχιζε η
εφηβεία της, όπως όλες οι γυναίκες της εποχής της. Ο γάμος της με κάποιον πιο
ηλικιωμένο άνδρα κανονίσθηκε από τους γονείς της και παντρεύτηκαν μέσα σ’ έναν
χρόνο αφ’ ότου λογοδόθηκαν. Στα ευαγγέλια του Ματθαίου και του Λουκά, η Μαρία
ήταν έγκυος πριν εγκατασταθεί στο σπίτι του Ιωσήφ, αλλά το πιθανότερο είναι
πως αμφότεροι οι συγγραφείς χρησιμοποίησαν την άμωμο σύλληψη για να εκφράσουν
τη βαθιά πεποίθησή τους πως πατέρας του Ιησού ήταν ο ίδιος ο Θεός.

Βέβαια οι αντίπαλοι του Χριστιανισμού έβλεπαν τα πράγματα διαφορετικά: μια
παράδοση του δεύτερου αιώνα θέλει τη Μαρία κομμώτρια που διατηρούσε σχέσεις μ’
έναν Ρωμαίο στρατιώτη. Μια άλλη την θέλει πόρνη. Ένας μεσαιωνικός θρύλος
αναφέρεται στον βιασμό της. Μήπως τελικά, αναρωτιέται η δρ Μποντ, προϋπήρχε η
παράδοση πως ο Ιησούς ήταν εξώγαμο και οι ευαγγελιστές θέλησαν να την
ανατρέψουν με τα περί άμωμης σύλληψης; Στις επιστολές τού Παύλου, στα
ευαγγέλια του Μάρκου και του Ιωάννη, δεν γίνεται λόγος για άμωμη σύλληψη ούτε
για ταξίδι στη Βηθλεέμ.

Από την άλλη όμως, το ανθρώπινο πρόσωπο της Μαρίας είναι εκείνο που υπερβαίνει
τους αιώνες και αγγίζει γυναίκες κάθε ηλικίας και κάθε πολιτισμού. Όχι εκείνο
που ανταποκρίνεται στο ανδρικό «ιδεώδες» της αειπαρθένου μητέρας, αλλά εκείνο
της Μαρίας που, όπως εκατομμύρια γυναίκες, παντρεύεται πρόωρα από προξενιό,
αγωνίζεται να κρατήσει την οικογένειά της ενωμένη μετά τον θάνατο του συζύγου
της, λατρεύει τον γιο της και οδύρεται για τον θάνατό του.