ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΑΛΑΦΑΣ Εβδομήντα χρόνια ασπρόμαυρα καρέα

Κώστας Μπαλάφας (στη φωτογράφισή του): «Κι εδώ που κάθομαι καλά είναι… Δεν σου αρέσει το φως; Μη δίνεις σημασία. Το φόντο είναι που παίζει τον σπουδαιότερο ρόλο στη φωτογραφία. Βγάζει φως το φόντο… Αυτό που νιώθεις τώρα που βλέπεις, αυτό θα βγει στη φωτογραφία…» (φωτ. Γιώργος Γιακουμίδης)

Φωτογραφίζεται η αλήθεια; Γίνεται εικόνα η εξέλιξη, καταγράφεται ο θάνατος; Τι
χρώμα έχει η ψυχή των ανθρώπων; Τι χρώμα η ιστορία, η τεχνολογία, ο ήλιος.
Πόσα φίλτρα χρειάζεται το όνειρο;

Ένα ασπρόμαυρο φιλμ και μια παλιά «Nikonmat» φτάνουν στον 82χρονο σήμερα Κώστα
Μπαλάφα που συνεχίζει με το ίδιο πάθος να ανοίγει το διάφραγμα της ψυχής του,
να κάνει «κλικ» στη ζωή όπου τη συναντά.

Τα χέρια του τρέμουν αλλά… «όχι δεν χρησιμοποιώ ποτέ τρίποδα. Αυτά τα λίγα
εκατοστά που σου επιβάλλει να σκύψεις, αυτή η “στημένη” οπτική που σου
προδιαγράφει την εικόνα, δεν σου επιτρέπει να μεταφέρεις τη δική σου
συγκίνηση, έστω κι αν είναι “τρεμάμενη”…».

Όσο για το χρώμα; «Η έγχρωμη εικόνα έχει μειονεκτήματα. Ξεθωριάζει με τον
χρόνο, σου φεύγει από τα μάτια. Δεν είναι η αλήθεια. Η αλήθεια είναι
ασπρόμαυρη. Τα χρώματα είναι πρόσθετα. Εμείς τα βάζουμε».

Κι η τεχνολογία, οι ψηφιακές κάμερες;

«Α, σ’ αυτά είμαι εντελώς αγράμματος. Εγώ ξέρω πως για να κάνεις λογοτεχνία
χρειάζεται ένας στυλογράφος και πολλή ψυχή. Ε, για να κάνεις φωτογραφία
χρειάζεται ένα ασπρόμαυρο φιλμ, μια μηχανή που να κάνει αυτό που θες εσύ, και
πολλή ψυχή. Τα “άλλα” μπορεί να κάνουν τη διαδικασία πιο προσιτή αλλά… έτσι
χάνεται η ποιότητα. Η τεχνολογία μπορεί να έκανε “προσιτά” τα προϊόντα της
αλλά ποτέ δεν τους πρόσθεσε “ψυχή”. Εγώ φωτογράφισα τον κοινωνικό
προβληματισμό. Γίνεται αυτό σε… ψηφιακή μορφή;».

Οι μοναδικές έγχρωμες φωτογραφίες που τράβηξε ήταν στις αρχές της δεκαετίας
του ’60, για λογαριασμό της ΔΕΗ, αποτυπώνοντας το τεράστιο έργο εκτροπής του
Αχελώου για τον εξηλεκτρισμό της χώρας.

«Τα αντίρροπα ρεύματα του Αχελώου» τιτλοφορείται η πρώτη μεγάλη έκθεση με 160
και πλέον έγχρωμες φωτογραφίες του, ηλικίας 40 και πλέον ετών, που συγκέντρωσε
και παρουσιάζει το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης.

Ο μόχθος χιλιάδων ανθρώπων για να δαμαστεί η αρχέγονη δύναμη του νερού του
Αχελώου για το αγαθό του ηλεκτρικού ρεύματος, η αναγκαιότητα της προόδου και η
απαιτούμενη συγχρόνως σμίλευση του τοπίου και των ανθρώπων. Το τσιμέντο, το
σίδερο, τα φράγματα, αλλά και τα πέτρινα γεφύρια, οι παλιές εκκλησιές, ο
πολιτισμικός ιστός που χάθηκε κατω από τα νερά, στον βωμό του τεχνικού
πολιτισμού, καταγράφονται ανυπέρβλητα από τον Κώστα Μπαλάφα.

«Τα αντίρροπα ρεύματα του Αχελώου» και τα αντίρροπα ρεύματα της εξέλιξης
«ζωγράφισε» με τον φακό του ο Κώστας Μπαλάφας καταγράφοντας με χρώματα τις
αναπόφευκτες συνιστώσες – αντίρροπες ροπές της προόδου…

Γεννήθηκε το 1920 στην ορεινή Κυψέλη της Άρτας. Οι πρώτες του
φωτογραφίες (κυκλοφορεί το λεύκωμα «Το αντάρτικο στην Ήπειρο» από τις Εκδόσεις
Τολίδη) αφορούσαν την Εθνική Αντίσταση 1941-1945 στην οποία πήρε μέρος.

Ο Κώστας Μπαλάφας ζει σήμερα με τη σύνταξη της ΔΕΗ (εργάστηκε από το 1960 έως
ο φωτογράφος της δημόσιας επιχείρησης).

«Δεν πούλησα ποτέ φωτογραφίες. Το ψωμί μου το βγάζω με τη σύνταξη της ΔΕΗ.
Θέλω τη φωτογραφία εντελώς καθαρή. Αν τις πουλήσω είναι σαν να εκπορνεύω τα
συναισθήματά μου…».

«Αγαπημένη είναι η φωτογραφία που δεν έκανα…»

Ποια είναι η αγαπημένη του φωτογραφία; «Είναι εκείνη που δεν έκανα ακόμη…»,
είναι η πρώτη του απάντηση. Στο σπίτι του παρ’ όλα αυτά, στο δωμάτιο του,
επέλεξε να κρατήσει τη φωτογραφία ενός παιδιού. «Είναι ένα μωρό που το ‘χουν
οι γονείς του φορτωμένο πανωσάμαρο στο γαϊδουράκι. Σ’ αυτό το γαϊδουράκι έχουν
φορτωμένα κι όλα τα υπάρχοντά τους. Και πάνω απ’ όλα το παιδί που κοιμάται…
Η οικογένεια κινείται προς τα χειμαδιά. Είναι στην Ήπειρο τραβηγμένη η
φωτογραφία πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια…».

«Στην Ήπειρο είναι οι πιο αληθινές φωτογραφίες μου. Εκεί ξέρω το “μέσα” των
ανθρώπων. Αυτό επιχειρώ να φωτογραφίσω. Στα άλλα μέρη είμαι λίγο τουρίστας
φωτογράφος. Καταγράφω εικόνες».

Η συγκίνηση, η ψυχή, ο Θεός φωτογραφίζονται;

«Τα μορφολογικά τους στοιχεία, νομίζω ναι. Η ουσία τους, το “κουκούτσι”, όχι.
Αυτό το βλέπεις (και ο φωτογράφος και εκείνος που βλέπει τη φωτογραφία) αν
μπορείς, αν ξέρεις να “διαβάζεις” τη φωτογραφία».

INFO

Η έκθεση «Τα αντίρροπα ρεύματα του Αχελώου» θα είναι ανοιχτή καθημερινά (πλην
Δευτέρας) στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης (Αποθήκη Α – Λιμάνι) έως 11
Φεβρουαρίου. Το ομότιτλο λεύκωμα πωλείται στο Μουσείο προς 40 ευρώ. Κυκλοφορεί
το λεύκωμα «Μετέωρα» (Εκδόσεις Ποταμός, τιμή: 58,99 ευρώ).