ΧΑΚΑΝ ΓΙΛΜΑΖ Ανάμεσα στο Ισλάμ και το «ευρωπαϊκό όνειρο»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
«Βεβαίως τα σύνορα της Ευρώπης πρέπει να ορίζονται κάπου, αλλά εάν αυτά τα |
Ο Χακάν Γιλμάζ (Hakan Yilmaz) θυσίασε κάποτε το πάθος του για την ποπ μουσική
– συνθέτης δύο μουσικών άλμπουμ – για την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία. Σπούδασε
στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπια στις ΗΠΑ και σήμερα διδάσκει Πολιτικές
Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου (Bogazici University) στην
Κωνσταντινούπολη.
Βρέθηκε πρόσφατα στην Αθήνα, καλεσμένος του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και
Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, για να μιλήσει για τα αποτελέσματα των
τουρκικών εκλογών. Κυρίως όμως για τα αποτελέσματα μιας πολύ ενδιαφέρουσας
έρευνας που συνδιοργάνωσε, σχετικά με τις ευρωπαϊκές αντιλήψεις που επικρατούν
στην Τουρκία. Σε μια εποχή που στον ευρωπαϊκό Τύπο μπορεί να γίνει πρωτοσέλιδη
είδηση το γεγονός ότι η μόνη γυναίκα υπουργός στην τουρκική κυβέρνηση δεν φορά
τη μουσουλμανική μαντίλα…
Μπορεί να ανιχνεύσει κανείς ξεχωριστές «πολιτισμικές» γραμμές σ’ αυτές τις
εκλογές;
«Σαφώς, όσον αφορά τη στάση προς την Ευρώπη. Περισσότερο από το 75% των
ψηφοφόρων προτίμησε τα φιλοευρωπαϊκά κόμματα. Εάν όλοι τους είναι πραγματικά
φιλοευρωπαίοι, αυτό δεν έχω τρόπο να το επαληθεύσω ή να το διαψεύσω. Επίσης,
σύμφωνα την έρευνα, σε ένα υποτιθέμενο δημοψήφισμα για τη συμμετοχή στην Ε.Ε,
το 65% των Τούρκων θα ψήφιζε υπέρ».
Τι σημαίνει «Ευρώπη» για την τουρκική κοινωνία;
«Τρία πράγματα κυρίως: οικονομική ανάπτυξη, ελευθερία κίνησης και δημοκρατική
ανάπτυξη».
Το ΑΚΡ «σάρωσε» σε αυτές τις εκλογές. Ποιο είναι το προφίλ των ψηφοφόρων
του ΑΚΡ;
«Από την έρευνα που προανέφερα, στην πλειονότητά τους αυτοπροσδιορίζονται
πρώτα ως μουσουλμάνοι και μετά ως Τούρκοι. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει
επίσης η αντίληψή τους ως προς το ποιον θεωρούν τον καλύτερο φίλο και τον
χειρότερο εχθρό της Τουρκίας. Ως καλύτερο φίλο της Τουρκίας θεωρούν τις ΗΠΑ,
ενώ ως χειρότερο εχθρό την Ελλάδα και τις ΗΠΑ! … Γενικώς οι ψηφοφόροι του
ΑΚΡ θέλουν την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε., αλλά εκτιμούν ταυτόχρονα ότι
“εμείς οι Τούρκοι είμαστε ένα ανάδελφο έθνος”».
Μπορεί αυτό το κόμμα, με τέτοιο προφίλ ψηφοφόρων, να δώσει θετικές λύσεις
στις σχέσεις με την Ελλάδα και πιο συγκεκριμένα στο θέμα της Κύπρου;
«Η Ελλάδα αποτελεί έναν βασικό παράγοντα στις τουρκοευρωπαϊκές σχέσεις, ενώ η
ηγεσία του ΑΚΡ δείχνει να υποστηρίζει σθεναρά την ευρωπαϊκή κατεύθυνση.
Επομένως, ο Ερντογάν θα προσπαθήσει να έχει καλές σχέσεις με την Ελλάδα και η
λύση στην Κύπρο είναι μέρος αυτής της προσπάθειας. Το κυβερνών κόμμα με λίγο
ταλέντο και αίσθηση του πολιτικού «μάρκετινγκ» μπορεί να προωθήσει τη λύση του
προβλήματος».
Δεδομένου ότι οι ψηφοφόροι του Ερντογάν έχουν σαφή «ισλαμικό
προσανατολισμό», πώς θα ανταποκριθεί στις προσδοκίες για την προώθηση των
ισλαμικών αξιών;
«Το πολιτικό Ισλάμ έχει ως πλατφόρμα τη μεταμόρφωση της κοινωνίας μόλις πάρει
τα ηνία της εξουσίας, είτε επαναστατικά είτε με δημοκρατικά μέσα, όπως ήταν η
περίπτωση του “ερμπακανισμού”. Στην περίπτωση του Ερντογάν δεν υπάρχει τέτοια
πλατφόρμα. Ούτε υπάρχει ο έντονος αντιδυτικισμός του “ερμπακανισμού”. Το
σύνθημα του Ερντογάν ήταν: “Εμείς δεν είμαστε ισλαμιστές, αλλά μοντέρνοι
μουσουλμάνοι”. Εκτός των άλλων, αυτό μεταφραζόταν ότι “εγώ δεν θα κάνω ένα
κόμμα που αύριο θα τεθεί εκτός νόμου και δεν θα μπορέσει να κρατήσει τις
υποσχέσεις του”. Ο Ερντογάν θα προσπαθήσει να δημιουργήσει μια πιο φιλελεύθερη
δημόσια σφαίρα, όπου να αποενοχοποιείται η προβολή της μουσουλμανικής
ταυτότητας. Ειδικά όσον αφορά την κατοχύρωση, ή καλύτερα τη μη δίωξη, της
μουσουλμανικής μαντίλας. Ο Ερντογάν δεν αμφισβητεί τον κοσμικό χαρακτήρα τού
κράτους, αλλά επιδιώκει μια “ευρωπαϊκού” τύπου, “μεταμοντέρνα” θα έλεγα,
συνύπαρξη της θρησκευτικής ταυτότητας και της κοσμικότητας».
Θα είναι όμως ικανός ο Ερντογάν να αποφύγει τη σύγκρουση με τους
πανίσχυρους εκπροσώπους του «κεμαλισμού»;
«Στην Τουρκία υπάρχουν “κεμαλιστές” που δεν διαφωνούν εκ των προτέρων με τη
φιλελευθεροποίηση που επιδιώκει ο Ερντογάν. Υπάρχουν όμωςαρκετοί που ταυτίζουν
τον “κεμαλισμό” με την επαναστατική νεωτερικότητα του 19ου αιώνα, που
παραπέμπει σχεδόν στον ιακωβινισμό. Για να λύσει τη σύγκρουση υπέρ του, ο
Ερντογάν χρειάζεται ένα πλαίσιο. Και αυτό το πλαίσιο είναι η Ευρώπη. Αλλιώς
δεν μπορεί να προχωρήσει ή οι διαφορές μπορεί να οδηγήσουν σε βίαιη σύγκρουση,
πράγμα που θα είχε καταστροφικές συνέπειες».
«Οι άνθρωποι αλλάζουν…»
Πιστεύει πράγματι στη σύγχρονη δημοκρατία ο Ερντογάν, όταν εκτός από το
ποίημα με «μιναρέδες και ξιφολόγχες» έχει πει ότι η «Δημοκρατία είναι ένα
τρένο, το οποίο πρέπει να ξέρεις να το εγκαταλείπεις στη σωστή στάση»…
«Είναι το πιο δύσκολο ερώτημα. Ο Ερντογάν ήταν ένας ακραίος που τώρα λέει ότι
έχει μεταμορφωθεί. Πρέπει να τον πιστέψουμε; Το πρόβλημα είναι ότι εάν οι
κομμουνιστές έχουν το δικαίωμα να αλλάξουν, το ίδιο ισχύει και για τους
ισλαμιστές. Επομένως, ως πρώτη αρχή ας αναγνωρίσουμε το δικαίωμα των ανθρώπων
να αλλάξουν. Εάν ο Ερντογάν λέει ότι έχει αλλάξει ιδέες και έχει μάθει
καινούργια πράγματα, τότε πρέπει τουλάχιστον να του δώσουμε την ευκαιρία να το
αποδείξει… Από εκεί και πέρα, υπομονή…».
Πιστεύετε ότι ο Ερντογάν εκπροσωπεί την εκδοχή ενός πολιτικού Ισλάμ,
ενταγμένου στο σχήμα της πλουραλιστικής δημοκρατίας, που μπορεί να επιδράσει
τις άλλες μουσουλμανικές χώρες;
«Αυτή είναι η ελπίδα μερικών Αμερικανών αναλυτών. Προσωπικά πιστεύω ότι σε
χώρες όπως το Ιράν ή το Ιράκ, το «τουρκικό πρότυπο» του Ισλάμ δεν θα έχει
καμία επίδραση. Εξ άλλου, οι μουσουλμανικές χώρες δεν είχαν την «κοσμική»
ιστορία από την οποία πέρασε η Τουρκία. Μπορεί ενδεχομένως να επιδράσει σε
μερικές χώρες, όπως το Μαρόκο ή την Αίγυπτο, αλλά και εκεί η επίδραση θα είναι
περιορισμένη».
Να σας κάνω την αντίστροφη ερώτηση. Η άνοδος του πολιτικού Ισλάμ στην
Τουρκία σχετίζεται με την άνοδο του πολιτικού Ισλάμ σε άλλες χώρες;
«Αναμφίβολα ναι. Το πολιτικό Ισλάμ στην Τουρκία άρχισε να αναδύεται δυναμικά
στη δεκαετία του 1970, εν μέρει υπό την επίδραση του παλαιστινιακού
προβλήματος. Πολλοί Τούρκοι ισλαμιστές έχουν μάθει το Ισλάμ από ξένες πηγές:
από Παλαιστινίους, Ιρανούς, κ.λπ. Ο τουρκικός ισλαμισμός δεν είναι μια
«ντόπια», αλλά εισαγόμενη ιδεολογία. Στην Τουρκία κυκλοφορούν ισλαμικά βιβλία
και οι συγγραφείς τους είναι σχεδόν όλοι ξένοι. Πριν από δύο χρόνια περίπου, η
τουρκική αστυνομία ανακάλυψε μια ισλαμική οργάνωση που λεγόταν Χεζμπολάχ και
δρούσε κυρίως στις νοτιοανατολικές περιοχές. Δεν γνωρίζουμε πολλά γι’ αυτή την
οργάνωση, γνωρίζουμε όμως ότι είχε σχέσεις με το Ιράν, ότι είχε κάνει αρκετές
δολοφονίες και είχε συγκρουστεί πολλές φορές με την αστυνομία».
Ανάπηρη Ευρώπη
Ο Ζισκάρ Ντ’Εστέν είπε ότι η Τουρκία δεν είναι Ευρώπη και ότι «Τουρκία στην
Ευρώπη θα σήμαινε το τέλος της Ευρώπης»…
«Εάν το Βίλνιους (πρωτεύουσα της Λιθουανίας) είναι στην Ευρώπη, η
Κωνσταντινούπολη, δηλαδή η Ισταμπούλ, είναι πολλές φορές περισσότερο. Εάν μια
πόλη που ήταν για αιώνες η πρωτεύουσα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης δεν είναι
Ευρώπη, τότε για ποια Ευρώπη μιλάμε; Αυτές είναι ερμηνείες α λα “Αγία Ρωμαϊκή
Αυτοκρατορία». Με αυτή τη λογική και τα Βαλκάνια δεν είναι Ευρώπη… Βεβαίως
τα σύνορα της Ευρώπης πρέπει να ορίζονται κάπου, αλλά εάν αυτά τα σύνορα
αφήνουν έξω την Τουρκία, τότε φοβάμαι ότι θα προκύπτει μια ανάπηρη Ευρώπη και
μια επικίνδυνα ανάπηρη Τουρκία. Προσωπικά εύχομαι να μη νικήσουν όσοι
ορέγονται μια Ευρώπη χωρίς την Τουρκία ή μια Τουρκία εχθρική προς την Ευρώπη».
Google news
