Στο άδυτο των Ελλήνων εφοπλιστών

Άποψη του Νεωρίου και των μηχανουργείων της Σύρου (συλλογή Γιάννη Τσατσά)

Τη θάλασσα που ενώνει και δεν χωρίζει, μέσα από δρόμους πλωτούς κι ατέρμονους,
ανάμεσα σε λιμάνια-σταθμούς, διέσχιζαν από αιώνες οι ναυτικοί με πλοία, ξύλινα
ή σιδερένια. Οι ναυτικοί γερνούν, φεύγουν, χάνονται. Τα πλοία χάνονται,
διαλύονται, «κόβονται». Η μνήμη κινδυνεύει να χαθεί κι αυτή μέσα στον χρόνο. Η
ιστορία μένει, για να σώσει με τεκμήρια αυτόν τον κόσμο που ταξίδεψε και
εμπορεύτηκε. Αυτήν τη μνήμη επιχειρεί να διαφυλάξει το Ελληνικό Λογοτεχνικό
και Ιστορικό Αρχείο, καταγράφοντας την ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας.

Ο τίτλος της πολυτελούς εκδόσεως του ΕΛΙΑ «Πλωτώ», είναι το όνομα μιας
από τις τρεις μυθικές Νηρηίδες, (Ποντοπόρεια, Πλωτώ, Ευπόμπη), τις θαλάσσιες
θεότητες που προστάτευαν τους Έλληνες ναυτικούς. Ο καλαίσθητος, ογκώδης τόμος,
προϊόν μιας ενδελεχούς ερευνητικής δουλειάς τεσσάρων ετών, διείσδυσε στη
ναυτιλιακή επιχειρηματικότητα. Κατέγραψε τους «επιθαλάσσιους» οικισμούς της
χώρας. Χαρτογράφησε τους ελληνικούς ναυτότοπους και παρακολούθησε την ανάπτυξη
της οικογενειακής ναυτιλιακής επιχείρησης, από τα τέλη του 18ου αιώνα έως τις
παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

«Ταξιδεύοντας» στις σελίδες ο αναγνώστης παρακολουθεί την σταθερή άνοδο και
επικράτηση των Ελλήνων ναυτικών στις διεθνείς μεταφορές, την οργάνωση
στρατηγικής και λειτουργίας των επιχειρήσεων, την τεχνογνωσία στη ναυτιλία,
την επιχειρηματική και πολιτιστική κουλτούρα που αναπτύσσεται και αναπαράγεται
μεταδιδόμενη από γενιά σε γενιά. Είναι μια σχέση με τη θάλασσα που έχει
διεισδύσει στα «ελληνικά κύτταρα» και έχει αποτυπωθεί στην ελληνική
λογοτεχνία, τη δημοτική ποίηση και μουσική, τα επιχειρησιακά έγγραφα, τις
επιστολές των ναυτικών, τα ημερολόγια των πλοιάρχων.

Μέσα από τα πυκνά κείμενα των συγγραφέων-ερευνητών Τζελίνας Χαρλαύτη, Μάνου
Χαριτάτου και Ελένης Μπενέκη γίνεται φανερό πως η ελληνική ναυτιλιακή
επιχείρηση ήταν και είναι μέχρι σήμερα οικογενειακή. Κι ακόμα, πως η
δημιουργία και η λειτουργία δικτύων στο νησί ή τον τόπο καταγωγής και στη
συγγένεια έχει λειτουργήσει για αιώνες τώρα ως συνεκτικός ιστός στον στέρεο
καμβά της οικογενειακής επιχείρησης.

Η ναυτική οικογένεια είχε την ευελιξία μετακίνησης από τόπο σε τόπο,
χωρίς ποτέ να χάνει τη συνοχή της, αίολη στην εκάστοτε συγκυρία. Για
παράδειγμα, οι Κασιώτες, των οποίων το νησί ήταν υπό οθωμανική κυριαρχία μέχρι
τις αρχές του 20ού αιώνα και υπό ιταλική κυριαρχία μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο
Πόλεμο, εγκαταστάθηκαν στη Σύρο το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, στον Πειραιά
το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη την πρώτη
μεταπολεμική περίοδο και στον Πειραιά το τελευταίο μισό του 20ού αιώνα. Σε όλο
αυτό το διάστημα, κατείχαν πλοία ξύλινα ή σιδερένια, ενώ η στελέχωση των
πλοίων και των γραφείων τους και η εξεύρεση κεφαλαίου γινόταν από
συμπατριώτες, συγγενείς και φίλους.

Ναυτιλιακή «Τριλογία»

Η «Πλωτώ» είναι ο δεύτερος τόμος, μετά την «Ποντοπόρεια», του ερευνητικού
προγράμματος του ΕΛΙΑ με θέμα «Δύο αιώνες ελληνική ναυτιλία, 1750-1950». Θα
ακολουθήσει η «Ευπόμπη» συμπληρώνοντας μια τρίτομη έκδοση, στην οποία θα έχει
αποτυπωθεί η μακρόχρονη σημαντική και γοητευτική πορεία της ελληνικής
εμπορικής ναυτιλίας. Η έρευνα συνοδεύεται από CD-ROM, στο οποίο έχει
περιληφθεί η βάση δεδομένων «Ποντοπόρεια», καθώς και μια εικαστική περιήγηση
στους ναυτότοπους που ανέδειξαν ελληνικές ναυτικές οικογένειες, με επιλεγμένα
έργα Ελλήνων ζωγράφων, παλαιούς χάρτες, ιστορικά έγγραφα, φωτογραφίες και
πρωτότυπο «εφήμερο» υλικό.

INFO

«Πλωτώ», Έκδοση Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου, με τη χορηγία
του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Σελ. 464, Τιμή: 90 ευρώ.