Τα κουμπάκια απειλούν τις χορδές

Δεν είναι τόσο δυναμικές. Σίγουρα δεν είναι τόσο σέξι. Και από θέαμα στη
σκηνή, μην περιμένετε πολλά πράγματα. Ωστόσο, οι μηχανές στη μουσική όχι μόνο
απείλησαν την παντοδυναμία της κιθάρας, αλλά απέκτησαν ακόμη και τη θέση τους
στη μυθολογία της νέας μουσικής.

Κουμπιά και πλήκτρα απέναντι στις χορδές, παραλληλόγραμμα απέναντι στις
καμπύλες. Ο νέος σταρ της μουσικής, ο μουσικός του «λάπτοπ», δεν στέκεται
αγέρωχα πίσω από την κιθάρα του. Είναι σκυμμένος πάνω στην οθόνη. Αλλά από
αυτή τη θέση έχει ήδη πολλά να αφηγηθεί. Όπως ότι η νέα μουσική βγήκε από
τα… άχρηστα. Από τα άχρηστα και τα μεταχειρισμένα. Εκεί, κάπου στη δεκαετία
του ’80, οι μουσικοί της εποχής είχαν αρχίσει να ξεφορτώνονται τα «ντραμ
μασίν» και τα «κίμπορντ», τα οποία είχαν προμηθευτεί για να κάνουν πρόβες όταν
έλειπε ο μπασίστας ή να γράφουν τα δοκιμαστικά τους. Άχρηστος ήχος, έλεγαν,
αφού δεν είχε με τίποτε τη ζεστασιά του ανθρώπινου παιξίματος, ήταν – πώς να
το πούμε; – πολύ μηχανικός. Ε, αυτό το… πολύ μηχανικός όχι μόνο δεν ενόχλησε
κάποιους, αλλά τους άρεσε κιόλας.

Ανάμεσα στους κάποιους ήταν ο Χουάν Άτκνις και ο Ντέρικ Μέι, που από τα
«μεταχειρισμένα» του Ντιτρόιτ εξασφάλισαν κάτι τέτοιες μηχανές.Ο ήχος που
«βγήκε» από αυτά τα μηχανήματα και τα χεράκια του Άτκνις, λίγο βρώμικος και
λασπωμένος, ήταν γραφτό να γίνει το «αποτύπωμα» της ντανς από την τέκνο και τη
χάουζ ως το big beat και την jungle. Το λέει πια η ιστορία της «ντανς». Όπως
λέει και για άλλα «μηχανήματα», για τον «303», το «808», και άλλα «ατυχήματα»
ανάμεσα στην τεχνολογία και την ευρηματικότητα του ανθρώπου. Κάπως έτσι δεν
πηγαίνουν όλα;

Ο άνθρωπος τώρα ετοιμάζεται να φτιάξει τον κλώνο του, αλλά πριν από λίγα
χρόνια οι Ιάπωνες, συγκεκριμένα, σχεδίαζαν το συνθεσάιζερ ΤΒ 303 Bass Line για
να χρησιμοποιείται από μουσικούς που θα ηχογραφούσαν πρόχειρες εκδοχές του
τραγουδιού τους και που αργότερα θα ξαναηχογραφούσαν με κανονικά όργανα.
Μεταξύ μας (ή καλύτερα μεταξύ εκείνων που είχαν την εμπειρία), το 303 δεν
ακουγόταν και τόσο σαν μπάσο. Και οι κάτοχοί του άρχισαν πάλι να το
ξεφορτώνονται – το 1985 σταμάτησε και η παραγωγή του.

Ο Ερλ Σπάνκι Σμιθ, όμως, πρόλαβε και αγόρασε ένα «303» στο Σικάγο και με τον
συνεργάτη του Ναθαναήλ Τζόουνς άρχισαν να πειραματίζονται… Η ιστορία λέει
πως χωρίς καλά καλά να το συνειδητοποιήσουν πρόσθεσαν αυτόν τον ήχο στα
στάντραντ των κλαμπ και «χρεώθηκαν» έτσι την «ανακάλυψη» της acid house. Το
πείραμά τους το βάφτισαν Acid trax. Ένας «καυστικός» μηχανικός ήχος, που έβαζε
ενέργεια στα κομμάτια και πέρασε ακόμη πιο εύκολα στην Ευρώπη, ενώ συνήθιζε
ακόμη περισσότερο τα αυτιά στους οξείς ήχους. Κατά έναν περίεργο τρόπο, όσο οι
μηχανές και η ηλεκτρονική μουσική έκαναν καριέρα τόσο οι απέναντι, του
ακουστικού ήχου, να πω φολκ χωρίς να τρομάξω τους πιστούς των κομπιούτερ,
έβλεπαν τη μουσική τους να γνωρίζει άνθηση επίσης.

Η εταιρεία Roland στο μεταξύ έριξε στην αγορά το MC 303 Groovebox, που έκανε
ό,τι και το ΤΒ 303 bass Line και άλλα πολλά. Και όλοι άρχισαν να ψάχνουν για
λάθη και ατέλειες. Επανάσταση ξεκίνησε και το φανκ κομμάτι τού Άφρικα
Μπαμπάατα Planet Rock, όταν εκείνος μαζί με τον παραγωγό Άρθουρ Μπέικερ
χρησιμοποίησαν τον κομπιούτερ «808» για να ηχογραφήσουν το κομμάτι. Ο δρόμος
για τη διασημότητα της εν λόγω κατασκευής δεν επρόκειτο να σταματήσει εδώ. Από
πού πήραν, λέτε, το όνομά τους, οι Βρετανοί 808 State;

Η λατρεία των πικάπ

Μηχανήματα όπως το MC 303 Groovebox απειλούν την παντοδυναμία της κιθάρας

Δύσκολα μετακινείς τους φανατικούς τού πικάπ «Technics Sl 1200» από τις θέσεις
τους. Από την εμφάνισή του στην αγορά, 30 χρόνια πριν, έρχεται πρώτο στις
προτιμήσεις των ντιτζέι, αλλά και στους μουσικούς που δουλεύουν με σάμπλς (να
εξηγήσω: κομματάκια μουσικής – ρεφρέν, κουπλέ, μια κιθάρα, μια φωνή που κόβουν
από ένα τραγούδι και «ράβουν» μέσα σε άλλο – τόσο απλά). Πάνω εκεί έγιναν
θαύματα. Οι ντιτζέι ανακάλυψαν το «σκράτσινγκ», όταν είδαν πως ο δίσκος
εξακολουθούσε να γυρίζει σωστά, ακόμη και όταν τον έσπρωχναν με το χέρι τους
μπρος – πίσω στο πλατό. Από αυτό το σημείο αρχίζει το τρελό παιχνίδι με τις
ταχύτητες – γρήγορα, ακόμη πιο γρήγορα. Ή απλώς παρεμβατικά. Όσο για τον τρόπο
που μερικοί ντιτζέι μεταχειρίζονται τα πικάπ – να λέγεται πως δεν χαροποιεί
πάντα τους ιδιοκτήτες της κοσνόλας… «Μερικές φορές, πρέπει να το αναφέρω στο
συμβόλαιο. Να ξέρει ότι θα ζορίσω λίγο τα πικάπ του», μου έλεγε φίλος τζόκεϊ
με πείρα στις ημέτερες κονσόλες. «Θα έλεγα πως το σάμπλινγκ για την
ηλεκτρονική μουσική είναι τόσο σημαντικό όσο οι Stratocaster κιθάρες για το
ροκ εν ρολ», λέει ο άνθρωπός μας στα πικάπ. Ειδικά ο Akai S950 όμως έπαιξε
έναν πολύ ιδιαίτερο ρόλο. Το λένε όλοι όσοι έχουν ανακατέψει τις εμπνεύσεις
τους με την ηλεκτρονική μουσική. Ένα τέτοιο μηχάνημα σκάλιζε όταν
πρωτοξεκινούσε ο dj Shadow, οι μέθοδοι του οποίου είχαν μιμητές, καθώς
χρησιμοποίησε την κονσόλα για να τελειοποιήσει μία μέθοδο ανακατέματος του
ενός σαμπλ μέσα στο άλλο, αντί να παραθέτει το ένα μετά το άλλο.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΗΤΑ

«Η ηλεκτρονική μουσική έγινε παιχνίδι»

«Η τεχνολογία από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 μέχρι και σήμερα δημιούργησε
επαναστατικά κινήματα. Καθόρισε τον δρόμο της μουσικής, απλοποίησε τα μέσα».
Κι αυτό το λέει ο άνθρωπος που κατάφερε, όσο λίγοι έχουν πετύχει, να «βγάλει»
συναίσθημα από τις «μηχανές», να χρησιμοποιήσει το λεξιλόγιο της ηλεκτρονικής
μουσικής και να μεταφέρει στο ακροατήριό του τη δύναμη του τραγουδιού. Ο
Κωνσταντίνος Βήτα που με τους Στέρεο Νόβα όρισε από νωρίς το απέραντο τοπίο
της electronica στην Ελλάδα.

«Η τεχνολογία βοήθησε ηχολήπτες και μουσικούς να κερδίσουν χρόνο στο στούντιο,
από την άποψη ότι δεν χρειαζόταν πλέον να σπαταλούν χρόνο στα αναλογικά
μηχανήματα με τις παλιότερες μεθόδους ηχοληψίας. Ένα καλό στοιχείο, νομίζω,
ήταν η έξυπνη κίνηση να αφομοιωθεί όλη η μαγεία της αναλογικής τεχνοτροπίας
μέσα στον ψηφιακό κόσμο, κάτι σαν… σεβασμός στο παλιό».

«Η φύση του ανθρώπου», λέει ο Κ. Βήτα, «είναι να πηγαίνει μπροστά, όμως είναι
ωραίο όταν συνδυάζει και ένα φλερτ με το παρελθόν».

Τα πράγματα αλλάζουν και προς διαφορετικές κατευθύνσεις. «Μια τάση που τα
τελευταία χρόνια έχει ενδιαφέρον είναι ο σχεδιασμός νέων μηχανημάτων, τα οποία
είναι φιλικά στη χρήση λόγω της ψηφιακής τους καταγωγής». Και πόσο άλλαξε ο
ρόλος του μουσικού σήμερα; «Απλοποιήθηκαν πολλά πράγματα, η ηλεκτρονική
μουσική έγινε ένα πανεύκολο παιχνίδι στα χέρια οποιουδήποτε. Ο μουσικός είναι
τόσο γυμνός και έκθετος, τόσο σούπερ σταρ και εύκαιρος. Κι επειδή όλα είναι
τόσο εύκολα, νομίζω ότι είναι πραγματικά πολύ πιο δύσκολος ο δρόμος για έναν
αληθινό καλλιτέχνη να έχει προσωπικό ύφος. Τώρα, είναι πιο δύσκολο να κάνεις
μουσική επειδή ακριβώς όλα είναι στην οθόνη σου. Τα μηχανήματα καταργούνται
σιγά σιγά και το προβάδισμα παίρνει ουσιαστικά μια μνήμη σε έναν υπολογιστή.
Όλος ο μουσικός κόσμος που απαρτιζόταν από χιλιάδες σιδερικά, θα κλειστεί σε
ένα φτηνιάρικο τσιπ…».

Το… λάθος που άφησε εποχή

Ένα… λάθος άφησε εποχή στην ηλεκτρονική μουσική, και συνέβη όταν ο Τζος
Γουίνκ ύστερα από μερικά ξενύχτια στη σειρά βάζοντας μουσική σε κλαμπ, μπήκε
στο στούντιο να ηχογραφήσει. «Είχα κοιμηθεί μόλις τρεις ώρες σε τρεις μέρες
που ταξίδευα και έπαιζα και το μόνο πράγμα που μπορούσα να κάνω ήταν να
γελάω…», αφηγείται ο Γουίνκ στο περιοδικό «Wired». «Έτσι ηχογράφησα το γέλιο
μου».

Μετά έβαλε μερικές πινελιές από τα μηχανήματά του και χειροκρότησε. Αυτό, πάνω
– κάτω, ήταν το κομμάτι. Το ατύχημα συνέβη όταν το σαμπλ άρχιζε να αλλάζει
θέση. Κατά λάθος πείραξε κάτι και το σαμπλ κατέβηκε. «Αλλά μου άρεσε. Μετά
έβαλα ένα εφέ με ένταση που γινόταν κάπως τρομακτικό – πράγμα που πρέσεξε και
ο κόσμος όταν βγήκε το τραγούδι…». Το Don’t Laugh έμεινε κλασικό. Και
βοήθησε τον Γουίνκ να διατυπώσει τη θεωρία του… «μερικές φορές, τα καλύτερα
πράγματα προκύπτουν από λάθη. Τα ωχ! γίνονται Αααα επιδοκιμασίας!», έλεγε στο
περιοδικό για τον κυβερνοχώρο.

«Άλλωστε, το μέλλον των μηχανών στη μουσική», λέει ο ντιτζέι Tom F (τον οποίο
κάθε Σαββατοκύριακο ακούμε και στη συχνότητα του RadioDJ για δύο ώρες μετά τα
μεσάνυχτα), «είναι να κάνουν τη μουσική ακόμη πιο εύκολη και φτηνή». Αυτό
είναι και το θέμα των «μιούζικ μασίνς». Από τη θέση του στα πικάπ και την
καθημερινή επαφή του με τις νέες μουσικές, έτσι όπως καταφθάνουν από παντού
πια στην Ελλάδα, ο Τοm F περιγράφει τα νέα δεδομένα. «Με τα μηχανήματα στη
μουσική δεν χρειάζεται καν να παρακολουθήσεις ακόμη και κάποια μουσική σχολή
για πολύ καιρό ώστε να μάθεις να παίζεις κάποιο όργανο, γιατί δεν χρειάζεται
πια να έρθεις σε επαφή με το ίδιο το όργανο…». «Παίζεις» κιθάρα, χωρίς να
έχεις πιάσει κιθάρα στα χέρια.

Και ποια είναι η πιο σημαντική… μηχανή; «Κατά τη γνώμη μου, σίγουρα τα
προγράμματα που είναι διαθέσιμα για PCs και MACs. Κι αυτό πάλι δίνει στον μέσο
άνθρωπο τη δυνατότητα να φτιάξει μουσική με λίγα σχετικά χρήματα, σε σύγκριση
με όσα χρειαζόταν παλιά».

«Θρύλοι» στο σφυρί

Ο Τζον Ακουαβίβα με ένα Roland ΤΒ 303 Bassline, θρυλικό μηχάνημα που σκορπά συγκινήσεις στους φανατικούς τής «ελεκτρόνικα»

Στην πραγματικότητα οι άνθρωποι της ηλεκτρονικής μουσικής δεν έπαψαν να
λατρεύουν τον αναλογικό ήχο. Τον ήχο των φυσικών οργάνων κι ας μην μπορούσαν,
λόγω χαρακτήρα πια, να διακόψουν σχέσεις με τον ψηφιακό κόσμο. Ο κ. Τζον
Ακουαβίβα και το νέο σύστημά του, το FinalScratch, γεφυρώνει τον αναλογικό και
τον ψηφιακό κόσμο.

Η προγραμματισμένη στο κομπιούτερ μουσική στερούσε από τον ντιτζέι τη χαρά να
σπρώξει ή να φρενάρει τα βινύλιά του, χαρά που το FinalScratch ξαναφέρνει,
αφού πάνω σε ένα ειδικό πλατό ο ντιτζέι «χορεύει» με τα χέρια του και οι
φυσικές κινήσεις του έχουν ανταπόκριση στην ψηφιακή μουσική.

Ο Τζον Ακουαβίβα μάλιστα – που σημειωτέον καταφθάνει στα μέρη μας οσονούπω,
στις 27 Δεκεμβρίου στο «Decadence» της Θεσσαλονίκης και στις 28 στο U-matic
της Αθήνας – μες στη χαρά του βγάζει στο… σφυρί μέσα από το Ίντερνετ
πολύτιμα κομμάτια της ιστορίας τής τέκνο, θρυλικά μηχανήματα… Στο http:
//www. xenoweb.com/jacq.

LINK

Θρυλικά μηχανήματα από την ιστορία της μουσικής, στην ηλεκτρονική διεύθυνση http: //www.xenoweb.com/jacq