Η εργατική τάξη πάει μιούζικαλ

Σκηνή από την παράσταση «Άνδρες με τα όλα τους», στο θέατρο «Πόρτα»

Στην Αμερική διαμορφώθηκε πλήρως δανειζόμενο στοιχεία από το μιούζικ χολ, την
οπερέτα και τη μουσική κωμωδία. Όπως όλα τα μουσικά έργα (πλην εξαιρέσεων που
επιβεβαιώνουν τον κανόνα) έχουν ισχνή υπόθεση, υποτυπώδη, απλοϊκή γραφή και
επιδερμική ποίηση, παρ’ ότι είναι ποιητικού γένους και ιδιοσυγκρασίας. Έχουν
πάντως λυρικά μέρη και ως εκ τούτου στίχο.

Όπως όλα τα δημοφιλή είδη που προσελκύουν ένα ευρέος φάσματος κοινό,
αισθάνεται κατά καιρούς την ανάγκη να ανανεώνεται, να αλλάζει θεματική, να
διαπλάθει καινούργιους χαρακτήρες και τύπους και να ακολουθεί, σαφώς, τη
μουσική μόδα. Η οπερέτα, π.χ., δεν εξελίχθηκε διότι έμεινε παγιδευμένη στο
θεμελιώδες θεματικό και μουσικό της ιδίωμα. Τα τελευταία χρόνια το μιούζικαλ
στην Αμερική περνάει κρίση, πιστεύω περαστική, ψάχνοντας να βρει τη νέα μορφή
του ώστε να προσελκύσει το νεώτερο «ψηφιακό» και διαδικτυακό κοινό. Έτσι στη
Μέκκα του Μιούζικαλ στο Μπροντγουέι και λιγόστεψαν προσφάτως τα μιούζικαλ και
συχνά επαναλαμβάνονται παλαιότερες δημοφιλείς παραγωγές. Επίσης εισάγονται στο
Μπροντγουέι ευρωπαϊκές επιτυχίες, προσφέροντας μιαν άλλη θεατρικότητα και το
ευρωπαϊκό χιούμορ και γούστο. Και «Οι τρίχες» και οι «Γάτες» και το «Φάντασμα
της Όπερας» και οι διασκευές σε μιούζικαλ από διάσημα κλασικά ευρωπαϊκά
μυθιστορήματα του Ντίκενς, του Ουγκώ, του Θερβάντες, του Σαίξπηρ στην Ευρώπη
πρώτα δοκιμάστηκαν.

Ιδού, τώρα, ένα σπουδαίο αγγλικό φιλμ του φρι σίνεμα, το «Άνδρες με τα όλα
τους», έδωσε το λιμπρέτο για να γίνει ένα αμερικάνικο μιούζικαλ.

Εν πρώτοις, επιχειρήθηκε μια θεματική επανάσταση. Πουθενά η ροζ
ιδεολογία του αμερικάνικου είδους και όταν ακόμη θέμα είναι οι Γκάνγκστερς του
Σικάγου. Στο αγγλικό κινηματογραφικό φιλμ κυριαρχεί η αγγλική εργατική
γειτονιά που την μελέτησε με κύρος από τη δεκαετία του εξήντα και το αγγλικό
θέατρο και η αγγλική εκδοχή του νεορρεαλισμού. Έτσι στο μιούζικαλ το θέμα για
το είδος είναι σκάνδαλο. Έξι άνεργοι άνδρες, έξι προλετάριοι βιομηχανικοί
εργάτες απελπισμένοι, άφραγκοι αποφασίζουν ως έσχατο σωσίβιο να εκθέσουν τη
λυμφατική, κακοθρεμμένη, καχεκτική γύμνια τους στα λιμασμένα, υστερικά,
περίεργα και αδηφάγα (μάλλον παμφάγα) μάτια των γυναικών των λαϊκών παμπ ως
επιδειξίες του στριπτίζ!

Το εγχείρημα της μετάλλαξης ενός νεορρεαλιστικού εργατικού βιομηχανικού
τοπίου σε μιούζικαλ με όλα τα προαπαιτούμενα του είδους – φαντασμαγορία,
πλούσια σκηνικά, μουσική, χορός, τραγούδι, γοργοί ρυθμοί, εναλλαγές – θέλει
μεγάλη γνώση και των δύο ειδών. Ο Τέρενς Μακ Νάλλυ που ανέλαβε τη διασκευή
είναι γνωστός επαγγελματίας στην αμερικάνικη πιάτσα. Εδώ τον γνωρίσαμε ως
«ντοκιμαντερίστα» του Μάστερ Κλας που ανέβασε η Δανδουλάκη και από ένα
χυδαιογράφημα προφητικό και προβοκατόρικο, τη «Στάση κουταλιού», που ανέβασε ο
Κοραής Δαμάτης. Μέτριος συγγραφέας, αλλά διεκπεραιωτής. Σεβάστηκε τους
χαρακτήρες, τους τύπους, τις συγκρούσεις του σεναρίου, κράτησε αρκετό από το
αγγλικό χιούμορ παρ’ όλο που μετέφερε τη δράση στο αμερικανικό Μπάφαλο!

Το μιούζικαλ, στερημένο από το μίζερο εργατικό τοπίο της Αγγλίας, τους υγρούς,
βροχερούς ουρανούς, τους έρημους δρόμους, το νεκρό εργοστάσιο, παλεύει να
δημιουργήσει ενδιαφέρον και το καταφέρνει όχι βέβαια χάρη στην υποτυπώδη
υπόθεση που γρήγορα αποκαλύπτει το τέλος και προχωρεί χωρίς ανατροπές, αλλά
χάρη στο χιούμορ και στις έξυπνες ατάκες και μια σκληρή, ωμή ειρωνεία, μια
κοινωνική απελπισία, πλήρες αδιέξοδο. Το αγγλικό χιούμορ με γερή δόση
αυτοσαρκασμού σώζει το λιμπρέτο. Και βέβαια η μουσική. Η μουσική και οι
αγγλικοί στίχοι έχουν γραφεί από ένα νέο, νεοφερμένο στο Μπροντγουαίη
ταλαντούχο συνθέτη τον Νταίηβιντ Γιάσμπεκ, χωρίς να απιστεί στο γνωστό
μιουζικαλικό πλαίσιο, στο ήθος του είδους, έχει μια σκληρότητα και συνάμα μια
κρυφή τρυφερότητα. Πάντως κατόρθωσε να αποσπάσει την προσοχή από το φλύαρο
λιμπρέτο, δημιουργώντας ωραίες αστραπές μουσικών παρεμβάσεων.

Ο Σταμάτης Φασουλής είναι εγκρατέστατος μάστορας του είδους. Έχει ήδη
και στον τόπο μας αυτό το έως πριν «ξένο» πράγμα να έχει θαυμάσιες παραγωγές,
ικανούς συντελεστές και επαρκέστατους παίχτες. Ο Φασουλής έχει εν πρώτοις
γούστο, δεν φτηναίνει ποτέ ένα θέαμα, δεν λαϊκίζει και δεν εξελληνίζει παρ’
όλο που διασκευάζοντας τα κείμενα με τα θαυμάσια ελληνικά του και την αίσθηση
του ελληνικού ρυθμού δεν μας ξαφνιάζουν. Μετέφρασε και διασκεύασε το μιούζικαλ
με μέτρο, χιούμορ και ακρίβεια. Ο Γιώργος Πάτσας τού πρόσφερε ευφάνταστες
λύσεις χωρίς να υποκύψει στη γοητεία του υπερθεάματος. Η Ντέννη Βαχλιώτη
σχεδίασε ωραία κοστούμια με έντονη θεατρικότητα, αλλά όχι «εξωτικά».

Ο Δημ. Παπάζογλου είναι χορογράφος ουσίας, σέβεται το ύφος και το ήθος
της μουσικής και των χαρακτήρων και χορογραφεί δραματικά, δηλαδή εντός του
θεατρικού σχεδίου, όχι μπαλετίστικα, αφηρημένα. Κυρίως με χιούμορ, ζητώντας
από τους ηθοποιούς να μη μιμούνται χορευτές, αλλά να παίζουν τον ρόλο τους και
με εμμέλεια.

Δεν γνωρίζω την πρωτότυπη ενορχήστρωση για να εκτιμήσω την ανάλογη δουλειά του
Αλέξιου Πρίφτη. Θαύμασα άλλη μια φορά τις ποιητικές λύσεις του φωτισμού τού
Παυλόπουλου. Εκτιμώ πάντα τις στιχουργικές επιτεύξεις του Δαβαράκη. Φοβάμαι
πως στα καθαρά ρεαλιστικά τραγούδια υστέρησε και τα ισοπέδωσε. Ίσως να ήταν το
είδος της μουσικής τέτοιο που δυσκόλευε να ενταχθούν οι πολυσύλλαβες ελληνικές λέξεις!

Τα ατού

Η παράσταση έχει δύο ατού: τον Λουδάρο και τη Σοφία Φιλιππίδου. Ο πρώτος
μπαίνει πλέον πλησίστιος στον δύσκολο χώρο της κωμωδίας, και μάλιστα της
μουσικής, με φόντα ολοκληρωμένου πρωταγωνιστή. Έχει τη λιτότητα του Αυλωνίτη,
την κίνηση του Τζιφού και την ατάκα του Γκιωνάκη χωρίς να μιμείται κανέναν.

Η Φιλιππίδου, σ’ έναν ρόλο που δεν υπήρχε στο φιλμ, δίδει γενναιόδωρα
μαθήματα προς νέους αλαζόνες πώς από το λίγο, το σχέδιο, το μικρό φτιάχνεις
ρόλο, τύπο και εμμένουσα φιγούρα που σβήνει τις άλλες. Τι οικονομία μέσων
(αυτή η πριν πληθωρική), τι τσακπινιά και πόση υποκριτική διαθεσιμότητα.

Ο Αθερίδης, καίριος στα δραματικά και κωμικά, φάνηκε θαμπός στα αδόμενα
πιθανόν διότι το λιμπρέτο ζητούσε έγγαμο θύμα. Η Χαρά Κεφαλά έλαμψε με τη
γνωστή της άνεση στο είδος. Ανερχόμενος και χρήσιμος ηθοποιός ο Χρήστος
Πλαΐνης. Χωρίς φιοριτούρες στους επικίνδυνους ρόλους τους ο Χρανιώτης και ο
Χάρης Ασημακόπουλος. Η Γεωργία Καλλέργη έφερε στην παράσταση το χυμώδες
ταμπεραμέντο της. Ο Νεκτάριος Λόκο Μπολέκο αυτονόητα έξοχος για το είδος λόγω
ράτσας!

Η Αλίνα Κοτσοβούλου προοιωνίζεται για λαμπρή καριέρα. Έχει παρουσία που
«γράφει», ειδικευμένη καλλιεργημένη φωνή για το είδος και γνώση του στυλ.

Ο μικρός Λεωνίδας Λαγιάκος, όπως όλα τα παιδιά, κλέβει καρδιές.

INFO

«Άνδρες με τα όλα τους» στο Θέατρο «Πόρτα» (Μεσογείων 59, τηλ. 210-7711.333)