Ανάμεικτα τα συναισθήματα

Μετά τον θρίαμβο του Ερντογάν, η επόμενη μέρα βρήκε την Τουρκία με ανάμεικτα
συναισθήματα. Η φιλελεύθερη διανόηση δεν ήταν σίγουρη αν θα έπρεπε να ανησυχεί
ή να πανηγυρίζει. «Το βράδυ των εκλογών ήμουν σε ένα πάρτι», διηγείται ο Σαχίν
Αλπάι, διακεκριμένος δημοσιογράφος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπαχτσεσεχίρ
στην Κωνσταντινούπολη. «Οι μισοί υποστήριζαν ότι έρχεται η σαρία, ο ισλαμικός
νόμος, και τσούγκριζαν τα ποτήρια τους σε έναν τελευταίο αποχαιρετισμό της
κοσμικής Τουρκίας. Οι άλλοι πανηγύριζαν, γιατί απαλλαχτήκαμε από μια
διεφθαρμένη κάστα πολιτικών δεινοσαύρων».

Οι Τούρκοι λένε ότι οι προχθεσινές εκλογές έχουν μεγάλη ομοιότητα με εκείνες
του 1950, αλλά και του 1983. «Ένα πολυσυλλεκτικό κόμμα κερδίζει τις εκλογές
κόντρα στις επιθυμίες του καθεστώτος» λέει ο Σαχίν Αλπάι, που δηλώνει πολύ
ευχαριστημένος: «Καταψηφίσαμε τους εκπροσώπους του διεφθαρμένου συστήματος και
βάλαμε στη θέση τους ανθρώπους που μας αρέσουν. Πρόκειται για νίκη της
δημοκρατίας στην Τουρκία».

Επιφυλακτικότητα

Ο καθηγητής Αχμέτ Σετσέν διδάσκει πολιτικές επιστήμες επίσης στο Μπαχτσεσχίρ,
το γραφείο του είναι μια πόρτα από του Αλπάι. Απέναντι στο κόμμα του Ερντογάν
όμως είναι πολύ πιο επιφυλακτικός: «Οι σιίτες έχουν μια συμπεριφορά που θα
μπορούσε να την περιγράψει κανείς σαν μακιαβελική. Όταν ο σκοπός είναι ιερός,
τα μέσα δεν παίζουν ρόλο». Θεωρεί ότι είναι πιθανό ο σκληρός πυρήνας των
ισλαμιστών, η ιστορική βάση του κόμματος Ερντογάν, να μην αποκαλύψει τους
πραγματικούς σκοπούς. «Το ζήτημα είναι αν μπορεί ο Ερντογάν να ελέγξει αυτό
τον σκληρό πυρήνα, όταν ο ίδιος δεν είναι καν βουλευτής».

Εξευρωπαϊσμός

Ο κ. Αλπάι διαφωνεί. «Παρακολουθώ αυτούς τους ανθρώπους εδώ και χρόνια. Έχουν
αλλάξει εντελώς την πολιτική τους στην κατεύθυνση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
της ελεύθερης οικονομίας, του ευρωπαϊσμού. Ξέρω ότι πολλοί υποπτεύονται ότι
έχουν κρυφή ατζέντα, για μια ταλιμπανικού τύπου κοινωνία, αυτά όμως είναι
ανοησίες».

Ο κ. Σετσέν πάντως εκφράζει αμφιβολίες για τη σταθερότητα της πλειοψηφίας.
«Δεν υπάρχει σταθερό ιδεολογικό υπόβαθρο. Στο κόμμα έχουν προσχωρήσει
πολιτικοί από τον Γιλμάζ, την Τσιλέρ, ακόμα και τον Ετζεβίτ. Δεν είναι απίθανο
να διαλυθεί στην πορεία, αν η δυναμική του εξαντληθεί πάνω στα προβλήματα.
Είναι επίσης πιθανό να εκδηλωθούν ηγετικές φιλοδοξίες από εκείνους που θα
μετάσχουν στην κυβέρνηση, αφού ο Ερντογάν δεν είναι μέλος της Βουλής».

Τι θα κάνει το κατεστημένο; Ο στρατός; «Δεν θα αντιδράσουν αν δεν προκληθούν.
Οι ισλαμιστές γνωρίζουν ότι αντιπροσωπεύουν το ένα τρίτο της κοινωνίας. Θα
είναι συναινετικοί και δεν θα προκαλέσουν το σύστημα», εκτιμά ο κ. Αλπάι. Ο κ.
Σετσέν εκτιμά ότι ο στρατός θα υιοθετήσει στάση αναμονής: «θα είναι μια γερή
παρτίδα σκάκι».

Τι σημαίνει όμως το αποτέλεσμα για την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας; Ένας
ειδήμων, ο Λούτγκερ Κίνχαρτ, ο διευθυντής του Κέντρου Έρευνας για την
Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση του Πανεπιστημίου της Βόννης, με ιδιαίτερη επιρροή στο
γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών, εκφράζει συγκρατημένη αισιοδοξία: «Την εξουσία
αναλαμβάνει ένα αξιακά συντηρητικό κόμμα με αναφορές στη θρησκεία, αλλά με
πίστη στη δημοκρατία και στο σύνταγμα, κάτι ανάλογο με τους Ευρωπαίους
χριστιανοδημοκράτες. Για τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αυτό μπορεί
να αποδειχτεί ωφέλιμο. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι πιο οραματικές
μεταρρυθμίσεις στην πορεία της ευρωπαϊκής ενοποίησης έγιναν από συντηρητικές
κυβερνήσεις».

Και ο κ. Αλπάι πάντως είναι αισιόδοξος: «Θα είναι πιο σοβαροί στην υλοποίηση
των μεταρρυθμίσεων. Έχουν κέρδος από αυτές».

Το καθοριστικό τεστ

Απέναντι στο ενδεχόμενο παρέμβασης του στρατού, ο καθηγητής κ. Κίνχαρτ είναι
κατηγορηματικός: «Αυτό δεν θα σήμαινε απλώς αναβολή, αλλά καταστροφή κάθε
ενταξιακής προοπτικής». Όσο για τις πιθανές αντιρρήσεις όσων Ευρωπαίων
επικαλεστούν ότι η Τουρκία έχει ισλαμική κυβέρνηση, ο καθηγητής απαντά: «Αυτό
είναι το καθοριστικό τεστ, αν οι εταίροι είναι ειλικρινείς όταν μιλάνε για την
εμπέδωση της τουρκικής δημοκρατίας, αλλά και για την πολυπολιτισμική Ευρώπη».