«Φρίκη, τρόμος, ερημιά…» από τη Μόσχα

Οι μεταμορφώσεις μιας ηθοποιού: η Ιρίνα Μιροσνισένκο από τον «Θείο Βάνια» του Κοντσαλόφσκι (1972) ώς την Αρκάντινα στον «Γλάρο» του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας

«”Φρίκη, τρόμος… ” γράφει προφητικά ο Τσέχωφ. Την επαναλαμβάνουμε τη σκηνή
της τραγικής προφητείας και στο τέλος της παράστασης. Τι άλλο να πω…
Φοβάμαι. Πόσα άλλα δεινά θα περάσει αυτός ο λαός. Φρίκη, ερημιά, φόβος»,
επαναλάμβανε εμφανώς συντετριμμένη η σταρ του ιστορικού Θεάτρου Τέχνης της
Μόσχας Ιρίνα Μιροσνισένκο.

Ο «Γλάρος» («μια κωμωδία σε τέσσερις πράξεις», κατά τον ίδιο τον συγγραφέα του
– γραμμένος το 1895 και πρωτοπαιγμένος το 1898 στο νεοϊδρυθέν τότε Θέατρο
Τέχνης της Μόσχας σε σκηνοθεσία Κ. Στανισλάβσκι) κατέστη έκτοτε σήμα του
θεάτρου.

Ο «Γλάρος», που παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο των
Δημητρίων, ήταν βασισμένος στη σκηνοθεσία του 1980 του πρώην καλλιτεχνικού
διευθυντή του θεάτρου Όλεγκ Εφρέμοφ υπό την επιμέλεια τού τότε βοηθού
σκηνοθέτη Νικολάι Σκόρικ (υπέγραψε τη σημερινή σκηνοθεσία, ενώ κρατά και τον
μικρό ρόλο του εργάτη Γιάκοφ στην παράσταση).

Η σκηνή του θεάτρου στην πρώτη πράξη, ουσιαστικά ο μονόλογος της Νίνας
σε κείμενο του επίδοξου συγγραφέα Κονσταντίν Τρέπλιεφ, επανέρχεται ως
«φάντασμα» – όραμα – τρόμος και στην τελευταία πράξη, λίγο προτού κλείσει η
αυλαία. «Εκείνο που γνωρίζω μοναχά, είναι ότι στον επίμονο και άγριο αγώνα μου
με τον Σατανά – τον κυρίαρχο των δυνάμεων της ύλης – είναι γραμμένο να νικήσω
εγώ. Και τότε πνεύμα και ύλη θα σμίξουν μέσα σε δοξασμένη αρμονία και η
βασιλεία της θέλησης του κόσμου θα προβάλει. Αλλά τούτο θα έρθει ύστερα από
πολλές χιλιάδες χρόνια… Ως τότε τρόμος, κρύο, ερημιά, φρίκη, φρίκη…»,
επαναλαμβάνει η νεαρή Νίνα – «Γλάρος» της παράστασης (Μαρίνα Σαλάκοβα).

Ο θίασος (σύνολο 14 ηθοποιοί) υποκλίθηκε στο ενθουσιασμένο κοινό της
Θεσσαλονίκης (στην πλειονότητά του ηθοποιοί, θεατράνθρωποι και πολλοί
ρωσόφωνοι πρόσφυγες από την πρώην ΕΣΣΔ που τους επανέφεραν τρεις φορές στη
σκηνή) και αποσύρθηκε στα καμαρίνια του θεάτρου της Εταιρείας Μακεδονικών
Σπουδών.

«Επικοινωνούμε συνεχώς με συναδέλφους και συγγενείς στη Ρωσία. Κανείς, κανείς
αντάρτης, επαναστάτης, χριστιανός ή αλλόθρησκος, κανείς μέχρι σήμερα δεν
έπληξε θέατρο».

Ο Ευγένιος Μιρόνοφ και η Μαρίνα Σαλάκοβα (Κόστια και Νίνα) στον «Γλάρο» του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας

Η εντυπωσιακή Ιρίνα Μιροσνισένκο (καλλιτέχνις του λαού της Μόσχας,
συμπρωταγωνίστρια του Ινοκέντιου Σμοκτουνόφσκι στον «Θείο Βάνια» που γύρισε το
1971 ο Κριστόφ Κισλόφσκι) βρίσκει το κουράγιο να απαντήσει σε ερωτήσεις για το
θέατρο, τη Σχολή Στανισλάβσκι, τον Τσέχωφ, την πατρίδα της, το σύγχρονο
θέατρο…

«Αρέσει ο Τσέχωφ στην Ελλάδα. Τον νιώθετε. Το ξέρω. Είναι αυτά τα κοινά των
λαών μας, των ονείρων τους που ποτέ δεν πραγματοποιούνται. Η ευτυχία, η
ελευθερία, η γαλήνη… Είναι οικουμενικός ο Τσέχωφ. Επανέρχεται το έργο του ως
“αίτημα” ζωής, παίρνει με τα χρόνια που περνούν βαθύτερες διαστάσεις. Οι ήρωές
του αναζητούν απλά πράγματα… Τόσο απλά και τόσο σύγχρονα. Η μοναξιά, η
ανελευθερία, η γαλήνη που δεν κατάφερε να βρει ο λαός μου ούτε και σήμερα. Ο
Τσέχωφ παρέπεμπε στο… μέλλον. Το μέλλον ήρθε αλλά η γαλήνη όχι…».

«Ο Στανισλάβσκι, η σχολή μας, η “θέση” μας για το θέατρο δεν θα
ξεπεραστεί ποτέ. Ναι, είναι κλασικό το θέατρο που υπηρετούμε… Τόσο κλασικό,
που φτάνει η υποκριτική, δεν χρειάζεται η γλώσσα για να επικοινωνήσουμε με το
κοινό. Το νιώθουμε στις παραστάσεις μας στο εξωτερικό. Είναι βαριά η ευθύνη
αυτού του θεάτρου και η δική μας που ταχθήκαμε να το υπηρετούμε».

Η πρώτη πράξη αρχίζει με αντιστροφή της «ιστορικής» σκηνής. Την αυλαία ανοίγει
διάλογος του υπέροχου Κόστια (Ευγένιος Μιρόνοβ) με τον επιβλητικό – απόλυτο,
σχεδόν τσεχωφικό ήρωα – Σόριν (Βιατσεσλάβ Νεβίνι). Η χαριτωμένη, γκροτέσκα
σχεδόν, Μάσα της Εβγκένια Ντομπροβόλσκαγια, «που φοράει πάντα μαύρα γιατί…
πενθεί τη ζωή της», ακολουθεί…

Στα δύο σκηνικά (λιγοστές ψάθινες καρέκλες για τον κήπο, παλιά τριμμένα έπιπλα
για την τραπεζαρία-γραφείο της τέταρτης και τελευταίας πράξης) υπάρχει πάντα
κινούμενο στο κέντρο το αίθριο-σκηνή θεάτρου για την παράσταση του δυσοίωνου
ημιτελούς έργου του Κόστια. Γίνεται χώρος για τους σημαντικότερους διαλόγους
(Τριγκόριν – Νίνα, Αρκάντινα – Τριγκόριν, Αντρέγιεβνα – Ντόριν, Νίνα – Κόστια)
και επανέρχεται απροειδοποίητα στο τέλος με την αέρινη Νίνα να προφητεύει το
μέλλον, να περιγράφει ουσιαστικά τα όσα διαδραματίζονταν στη μακρινή πατρίδα
του Τσέχωφ, του Στανισλάβσκι, του Θεάτρου Τέχνης εκείνο το βράδυ…

«Τρόμος, ερημιά, κρύο, φρίκη, φρίκη, φρίκη…», έγραφαν και οι ελληνικοί
υπέρτιτλοι που έως το τέλος της παράστασης κράτησαν ψηλά τα κεφάλια των θεατών…