Κάτι λίγα κλασικά απωθημένα

Είναι μια σχέση απωθημένη για λόγους πολιτικούς: μέχρι πριν από μερικά χρόνια
η κλασική αρχαιότητα ήταν ο πρώτος από τους πόλους του ελληνοχριστιανικού
πολιτισμού, του άκαμπτου συντηρητικού απολιθώματος που στήριζε όλα τα
εθνικιστικά μας ανακλαστικά.

Είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο η Αριστερά προσπάθησε να απεμπολήσει τους
συγγενικούς μας δεσμούς μ’ αυτό το κομμάτι της ιστορίας μας και, όπως όλοι
γνωρίζουμε, κατάφερε να κερδίσει και σ’ αυτό το ιδεολογικό μέτωπο. Από τους
συγγραφείς της γενιάς μου, για παράδειγμα, κανείς, ή σχεδόν κανείς, δεν τολμά
να επικαλεσθεί πλέον τις αρχαιοελληνικές διαπλοκές της νεοελληνικής ύπαρξης σε
αντίθεση με τη γενιά του τριάντα η οποία τη σχέση αυτή την είχε τοποθετήσει σε
κεντρικό σημείο των πνευματικών της αιτημάτων.

Σήμερα, η σχέση έλξης και απώθησης με την αρχαία Ελλάδα έχει περιορισθεί στη
γλώσσα, αφήνοντας ακόμη και τη «φυσική παρουσία» του αρχαίου πολιτισμού στον
σύγχρονο κόσμο, τα ερείπια και τα μουσεία για τους ειδικούς, τους αρχαιολόγους
ή τα τουριστικά γραφεία.

Η ιδεολογική νίκη που κατήγαγε η ελληνική Αριστερά εναντίον της αρχαίας
ελληνικής σκέψης ήταν τόσο ευρεία που έφτασε να επηρεάσει ως και τα
νεοσυντηρητικά απολιθώματα που τα τελευταία χρόνια έχουν κάνει την εμφάνισή
τους: αυτά, που ξέρουν να μιλάνε τη «γλώσσα του λαού», δεν ενδιαφέρονται πια
για τις μετώπες και τα κιονόκρανα. Από το δίπολο του ελληνοχριστιανικού κόσμου
έχει μείνει μόνον ο δεύτερος πόλος για να διεγείρει τις εθνικιστικές μας
παρορμήσεις.

Από τους αλήστου μνήμης «αρχαίους ημών προγόνους» των μαθητικών μας θρανίων
κρατάμε μόνον τον Μεγαλέξανδρο του μύθου – ελέω Μακεδονικού – ως πλησιέστερο
στα βυζαντινά μας ιδανικά και αφήνουμε τους «κλασικούς» είτε για τους
επιδοτούμενους θιάσους της Επιδαύρου, είτε γι’ αυτούς οι οποίοι μπορούν
πραγματικά ν’ ασχοληθούν μαζί τους. Γράφε, τους δυτικόφρονες γραικύλους και
τους εν γένει Δυτικούς του κόσμου τούτου που δεν κατάλαβαν ποτέ τι εστί
καθ’ημάς Ανατολή.

Αυτό βέβαια δεν μας εμποδίζει να διεκδικούμε τα πνευματικά μας δικαιώματα
όποτε μας πέφτει πρόχειρο, όπως με την υπόθεση των Ελγινείων και με τους
Ολυμπιακούς που υποτίθεται επιστρέφουν στην κοιτίδα τους. Για να αποδειχθεί εν
τέλει ότι η απόσταση που χωρίζει την προγονολατρία από την απώθηση του
παρελθόντος δεν είναι και τόσο μεγάλη: και στη μία και στην άλλη περίπτωση η
αρχαία ελληνική σκέψη αντιμετωπίζεται ως ένα ενιαίο σύνολο που κρέμεται πάνω
μας, για καλό και για κακό, κάτι σαν σαβούρα της ύπαρξής μας.

Όμως αν αξίζει να ασχοληθεί κανείς με τις εθνικές μας νευρώσεις εν έτει
2002 δεν είναι τόσο επειδή παίζουν τον ρόλο τους στα απολιθώματα του νέου
εθνικισμού. Αυτά τα «κάτι λίγα απωθημένα μας» δεν σταματούν ούτε στα εθνικά
μας σύνορα, ούτε στα σύνορα της γλώσσας μας: στον τρομολάγνο και
τρομοκρατημένο κόσμο μας η αρχαία ελληνική σκέψη αξίζει μια τουλάχιστον
δεύτερη σκέψη μας.

Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος είναι συγγραφέας