Διαστάσεις Εθνικός ναρκισσισμός

«Μπορούμε, παρακαλώ, να κοιμηθούμε μία φορά χωρίς τον εθνικό ύμνο;» (από το «Νιου Γιόρκερ»)

Άπληστοι άνθρωποι οι Αμερικάνοι, όλα δικά τους τα θέλουν. Δεν τους φτάνει η
παντοδυναμία στον στρατιωτικό τομέα, διεκδικούν τώρα την κυριαρχία και στο
πεδίο της λογοτεχνίας. «Από το προνομιούχο παρατηρητήριο που κατέχω, μπορώ να
αναφέρω 20 Αμερικανούς γίγαντες του μυθιστορήματος», λέει στην Κοριέρε ντέλα
Σέρα ο Ντέηβιντ Ρέμνικ, διευθυντής του περιοδικού Νιου Γιόρκερ. «Μπορώ να πω
το ίδιο για τους Γάλλους; Όχι. Για τους Άγγλους; Ούτε. Αναγνωρίζω ότι υπάρχει
ένας γλωσσικός περιορισμός, αλλά εγώ μιλώ και ρωσικά, και σας διαβεβαιώ ότι
ακόμη και στη χώρα του Τολστόι το τοπίο είναι μέτριο».

Υπάρχουν οι γίγαντες: Φίλιπ Ροθ, Σωλ Μπέλοου, Ουίλιαμ Στάιρον, Ρόμπερτ Στόουν,
Τόνι Μόρισον, Τζων Απντάικ, Άρθουρ Μίλερ, Νόρμαν Μαίηλερ. Υπάρχουν και οι
σημαντικές φωνές της νέας γενιάς: ο ηλικίας 41 ετών Τζόναθαν Φράνζεν, η
45χρονη Λόρι Μουρ, ο ελληνικής καταγωγής Τζεφ Ευγενίδης. Το Νιου Γιόρκερ δεν
διστάζει να δημοσιεύει άγνωστα ονόματα δίπλα στους αναγνωρισμένους. Να, την
περασμένη εβδομάδα, είχε μια ιστορία κάποιας Τζέσικα Στουκ. «Δεν γνωρίζω
σχεδόν τίποτα γι’ αυτήν, αλλά είμαι πεισμένος ότι θα έχει λαμπρό μέλλον», λέει
ο Ρέμνικ. Ανάμεσα στα λογοτεχνικά κείμενα και τις πολιτικές αναλύσεις (πάντα
μακροσκελείς και πάντα ενδιαφέρουσες), δεν λείπουν και τα ποιήματα, όσο κι αν
η ποίηση δεν βρίσκεται πια στο κέντρο της αμερικανικής και ευρωπαϊκής
κουλτούρας, όπως παλιά. «Δεν λείπουν οι ποιητές, αλλά το κοινό. Μα, μερικές
φορές συμβαίνουν περίεργα πράγματα: πεθαίνει ο Φίλιπ Λάρκιν και τα ποιήματά
του γίνονται μπεστ-σέλερ στην Αγγλία».

Το αμερικανικό μυθιστόρημα φαίνεται να ακολουθεί ακριβώς την αντίθετη πορεία
από την αμερικανική πολιτική: αν η δεύτερη είναι μονομερής και αλαζονική, το
πρώτο ενσωματώνει επιρροές από τον μαγικό ρεαλισμό των ισπανόφωνων χωρών ή από
ορισμένα είδη της γαλλικής λογοτεχνίας. Αυτή είναι, άλλωστε, και η συνταγή της
επιτυχίας του. Πιο ρεαλιστές από τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους, οι
Αμερικανοί μυθιστοριογράφοι δεν διστάζουν να μπλεχτούν και με την
επικαιρότητα. Η Σούζαν Σόνταγκ εκφράζει όπου σταθεί κι όπου βρεθεί την απόλυτη
αντίθεσή της στον σχεδιαζόμενο πόλεμο κατά του Ιράκ. Ο Φίλιπ Ροθ διαμαρτύρεται
γιατί δεν μπορεί πια να παρακολουθήσει έναν αγώνα μπέηζ-μπωλ χωρίς να
προηγηθεί το God Bless America. «Το μόνο που συγκρατώ από την 11η
Σεπτεμβρίου», έλεγε προχθές στη Φιγκαρό, «είναι το κιτς σε όλη του τη φρίκη,
φρίκη όχι γι’ αυτό που συνέβη, αλλά για την παραμόρφωσή του. Από την ημέρα
εκείνη παρακολουθούμε ένα όργιο εθνικού ναρκισσισμού και μια γενικευμένη
θυματολαγνεία, που είναι αποκρουστική. Λένε πως χάσαμε την αθωότητά μας. Ποια
αθωότητα; Από το 1668 ώς το 1865 αυτή η χώρα γνώρισε τη δουλεία, κι από το
1865 ώς το 1955 ταλανιζόταν από βίαιες φυλετικές διακρίσεις…».