Δυσεύρετοι Έλληνες στο σφυρί των Σόθμπι’ς

Το εξώφυλλο του καταλόγου της δημοπρασίας των Σόθμπι’ς, με την υπέροχη «Πλαγιά» του Σπ. Παπαλουκά, ένα από τα σημαντικότερα έργα της δημοπρασίας

Οι δημοπρασίες έργων τέχνης είναι μεγάλος παράγοντας ανάπτυξης για την τέχνη
την ίδια, για τη μουσειακή έρευνα, για την αγορά. Καταγράφουν σαν βαρόμετρα το
γούστο του φιλότεχνου κοινού ως προς καλλιτέχνες και επιμέρους εικαστικές
περιοχές. Εμμέσως δηλώνουν «προς τα πού βαδίζει η εποχή» αφού αγοραστές είναι
οι πιο πλούσιοι φιλότεχνοι ή όσοι έχουν απλώς ανάγκη να ντύσουν τους τοίχους
τους μ’ ένα μεγάλο καλλιτεχνικό όνομα.

Τα πράγματα στην Ελλάδα αλλάζουν τελευταία σ’ αυτό τον χώρο, μετά το κλείσιμο
των Christies Hellas, το αντίστοιχο ξεκίνημα των Bohnams και το ζωντάνεμα των
Σόθμπι’ς, ιδίως πέρυσι και εφέτος.

Πού απευθύνονται οι πρόσφατες δημοπρασίες; Όχι σε ελλαδικά λεφτά πάντως,
συμπεραίνουν οι έμπειροι συλλέκτες, μελετώντας τα έργα που «βγαίνουν», τις
τιμές που ανεβαίνουν ραγδαία και την ποιότητα των έργων που προσφέρονται.

Πέρυσι γκρινιάζαμε για την τακτική των Σόθμπι’ς που είχε πολλά έργα
χωρίς την απαραίτητη τεκμηρίωση, μερικά μάλιστα χρεώνονταν πλαγίως στη κα Μ.
Λαμπράκη-Πλάκα, στον υπογράφοντα και σ’ άλλους μελετητές, χωρίς να έχουμε
ασχοληθεί καν με αυτά. Εφέτος το πρόβλημα έλλειψης εκτεταμένων αποδεικτικών
στοιχείων συνεχίζεται, μολονότι οι υπεύθυνοι κάνουν φιλότιμες προσπάθειες να
ερευνήσουν και πράγματι απευθύνονται στους ειδικούς γνώστες κάθε ζωγράφου.

Είναι όμως εξίσου σαφές ότι οι οργανωτές της δημοπρασίας δεν ζουν εδώ στην
Ελλάδα και έτσι αγνοούν όχι μόνο τις δημοσιευμένες έρευνες των ειδικών αλλά
και τον μικρόκοσμο της αγοράς των παλιών έργων, τα κουτσομπολιά, τον κόσμο των
αντιγραφέων, τις «φυλές» των αντίπαλων συλλεκτών ή παλαιοπωλών, όλα αυτά που
ένας προσεκτικός παρατηρητής μπορεί να αντιπαραβάλει και να καταλήξει σε
χρήσιμα συμπεράσματα.

Δεν γνωρίζουν π.χ. την πινελιά του Συν. ή του λεγόμενου Αλβανού (ταλαντούχοι
πλαστογράφοι των τελευταίων ετών), ούτε ότι ο Π. Πανταζής και ο Π. Λεμπέσης
ήταν στενοί φίλοι και ζωγράφιζαν από κοινού, καμιά φορά και το ίδιο έργο, ότι
ο Νικόλαος Λύτρας στα μεγάλων διαστάσεων έργα του υπογράφει με φαρδιά πινελιά
και όχι χαράζοντας με την αιχμηρή άκρη του πινέλου, ούτε ότι πολλά ύστερα έργα
του Κ. Παρθένη τα έφτιαξε η γυναίκα του, και τα εκατοντάδες άλλα μικρά μυστικά
που – όλα μαζί – συγκροτούν αμέσως την εντύπωση του γνήσιου ή πλαστού έργου.

Σήμερα ωστόσο οι Σόθμπι’ς κάνουν μία από τις καλύτερες δημοπρασίες
ελληνικών έργων, με έργα κατά κανόνα δυσεύρετα, άξια για τις καλύτερες
συλλογές. Συνοψίζουμε τις επισημάνσεις μας, όπως αισθανόμαστε ότι έχουμε χρέος
έναντι του φιλότεχνου κοινού και με βάση την πολύχρονη ειδική επιστημονική και
μουσειακή πείρα μας.

Τα έργα

Έργα σημαντικά και όμορφα: Ο «Θρήνος» του Νικολάου Γύζη, το «Μετά το
Μπάνιο» και ιδίως το «Μετά τη Λειτουργία» του Θεόδωρου Ράλλη, «Ανατολίτικη
Ομορφιά» του Παύλου Προσαλέντη (από τα λίγα που έχουν ξαναβγεί προ ετών σε
δημοπρασία), «Ιππεύοντας στην Παραλία» του Περικλή Πανταζή, «Λαύριο» και
«Αττική» του Κωνσταντίνου Μαλέα, «Σπίτια σε Βουνοπλαγιά» και «Άποψη του Χωριού
Πλαγιά» του Σπύρου Παπαλουκά, «Άνδρας με Φλάουτο» και «Άγγελος» του
Κωνσταντίνου Παρθένη, το «Εσωτερικό» του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, η «Λάμπα
της Αλίκης» του Σπύρου Βασιλείου, η «Ακρόπολη» και τα «Αλογάκια» του Γιάννη
Γαΐτη, τα γλυπτά του Νικολάου Γύζη.

Έργα ρουτίνας αλλά ενδιαφέροντα: Ο Κωνσταντίνος Βολανάκης («Καράβια στη
Θάλασσα» και «Διασταύρωση»), η «Άποψη Ρόδου» του Ουμβέρτου Αργυρού, ο
«Παίκτης» του Γιάννη Τσαρούχη,

Έργα που δεν μας άρεσαν: «Βραδυνή Προσευχή» του Ν. Κουνελάκη, «Πορτρέτο
Γυναίκας που Πλέκει» του Π. Πανταζή, «Κλώθοντας» του Απ. Γεραλή, «Τοπίο με
Δάσος» και «Εκκλησάκι» του Κ. Παρθένη, «Κορίτσι με ροζ φόρεμα και μαύρο
καπέλο» του Γιώργου Μπουζιάνη, τα «Λουλούδια» του Θανάση Τσίγκου και καθόλου
το έργο «Στον Κήπο», του Νικολάου Λύτρα, το οποίο μάλιστα προβάλλεται
ολοσέλιδα και δύο φορές.

Ο Λύτρας είναι ένας μεγάλος ζωγράφος, διεθνών διαστάσεων, συμμετείχε στην
ίδρυση του εξπρεσιονισμού στο Μόναχο στις αρχές του 20ού αιώνα. Τέτοια έργα
αδικούν κατάφωρα την εικόνα του, την κάνουν υποδεέστερη ακόμη και από Γεραλή ή
Γερμενή, και έχουμε υποχρέωση να το γράψουμε με θάρρος.

INFO

Sotheby’s, The Greek Sale, απόψε στο Λονδίνο. Στο Ίντερνετ: http: //www.sothebys.com