Έχει και η έκθεση την αρχιτεκτονική της

Η εξωτερική όψη του κτιρίου που φιλοξενεί την έκθεση «Ύδρα». Η μετάβαση του βλέμματος από το έντονο φυσικό θέαμα των κτιρίων του νησιού στα εκθέματα που το απεικονίζουν χρειάστηκε τη διαμόρφωση των εσωτερικών εκθεσιακών χώρων από ειδικό αρχιτέκτονα, όπως και έγινε

Δεν πάνε πολλά χρόνια αφότου τα έργα μιας έκθεσης τα αντικρύζαμε τριγυρίζοντας
τους γύρω τοίχους της αίθουσας, παρατεταγμένα στη σειρά και χωρίς κάποια άλλη
πρόνοια. Ήταν η εποχή που «σκηνοθέτες» ήταν οι ίδιοι οι ιστορικοί τέχνης οι
οποίοι μεταχειρίζονταν τα εκθέματα σαν εικονογραφήσεις για τις μελέτες τους.

Τώρα όμως μια έκθεση έχει ανάγκη από σύγχρονη επικοινωνιακή στρατηγική.
Χρειάζεται μεταδοτικότητα προς το ευρύ κοινό ώστε να εξασφαλίζει απήχηση,
εισιτήρια, χορηγούς. Τα πετυχημένα μουσεία έχουν καθιερώσει από χρόνια τομείς
δημοσίων σχέσεων και παράλληλα φροντίζουν και τη σκηνογραφική μεταμόρφωση των
εκθεσιακών χώρων ώστε τα έργα να προβάλλονται κατάλληλα, σύμφωνα με την
ιστορική τους ιδιαιτερότητα και με τις διαστάσεις του χώρου. Η νέα αυτή
μουσειακή ανάγκη δημιούργησε και μια νέα ειδικότητα αρχιτεκτονικής, στην οποία
η Ελλάδα δεν υστερεί καθόλου, όπως έδειξαν στα τελευταία χρόνια οι μεγάλες
εκθέσεις (Μπενάκη, Κυκλαδικό, Μέγαρο Μουσικής, Εθνική Πινακοθήκη, Έκθεση
Παλαιοπωλών, κ.ά.). Η «εκθεσιακή αρχιτεκτονική» – όπως ονομάζεται επίσημα –
λειτουργεί όπως η κατά τον Αριστοτέλη «όψις», τα καλλιτεχνήματα χρειάζονται
σκηνογραφία.

Τη θυμηθήκαμε στην έκθεση «Ύδρα» που παρουσιάζεται στον χώρο του
Ιστορικού Αρχείου Ύδρας, με χορηγία της Alpha Bank. Η έκθεση αναδεικνύει τα
δεκάδες έργα που οι Έλληνες ζωγράφοι φιλοτέχνησαν στα τελευταία πενήντα χρόνια
με θέμα το γοητευτικό νησί. Είναι μια εικαστική ιστορία με ξεχωριστό
ενδιαφέρον, ιστορικό καταρχήν διότι περιλαμβάνει τα μεγαλύτερα καλλιτεχνικά
ονόματα του αιώνα που έφυγε, αλλά και ερμηνευτικό-σημειολογικό διότι το βλέμμα
τους δείχνει την Ύδρα υπό πολλές γωνίες, π.χ. ως θέαμα ιδιόμορφων σπιτιών, ως
πολεοδομική συγκρότηση, αλλά και ως σύμβολο, μήτρα ή αγκαλιά. Η έρευνα των
κ.κ. Α. Ραπίδη και Ειρ. Οράτη ολοκληρωμένη και το κείμενο διαφωτιστικό.

Οι πολλαπλές απόψεις των έργων ήταν που μας οδήγησαν στο κύριο θέμα του
σημερινού σημειώματος, καθώς έδειξαν τον συντονιστικό ρόλο της διαμόρφωσης του
χώρου της έκθεσης. Στην Ύδρα έγινε από τον κ. Νίκο Μίχο και την ομάδα
Αρχιτεκτονοφιλία. Τοποθετημένη σε μια φυσική σκηνογραφία άκρως επιβλητική – το
ίδιο το νησί – χαρήκαμε που η εκθεσιακή «όψις» υπηρέτησε τα ίδια τα έργα,
φέροντας τις προκαταρκτικές εικονογραφικές παραστάσεις μας από το αμφιθεατρικό
τοπίο των σπιτιών γύρω απ’ το λιμάνι, να επικεντρωθούν στα εκθέματα,
κλιμακωτά. Το μέσα με το έξω συνδυασμένα διακριτικά και δημιουργικά.

Για τον κ. Νίκο Μίχο ρωτήσαμε και μάθαμε περισσότερα, και κατόπιν
προστρέξαμε και στις ειδικές σελίδες (www. archifilia.gr) στο Ίντερνετ. Είναι
αυτός που ουσιαστικά καθιέρωσε τον όρο «εκθεσιακή αρχιτεκτονική», με εξαρχής
τέτοιες σπουδές στην Ιταλία και με διαμορφώσεις πολλών γνωστών εκθέσεων που
σχολιάσαμε στη στήλη χωρίς να γνωρίζουμε τον αρχιτέκτονά τους. Η δουλειά του
χαρακτηρίζεται από έμπνευση στην ανάδειξη των εκθεμάτων και παράλληλη
ταπεινότητα στην υπογράμμιση του δικού του ρόλου. Το τελευταίο αυτό έχει
πιστεύω ιδιαίτερη σημασία, διότι κατά κόρον οι αρχιτέκτονες (και οι θεατρικοί
σκηνογράφοι, επίσης) συμπεριφέρονται εγωιστικά και συχνά «καπελώνουν» αυτά που
έπρεπε να υπηρετούν.

Στην Ύδρα όπως και σε άλλες αρχιτεκτονικές διαμορφώσεις εκθέσεων από τον ίδιο
(Christies Hellas, Mediaterra, Μουσείο Βορρέ, κ.ά.) εντοπίσαμε και τον
προνοητικό σχεδιασμό του δρομολογίου του επισκέπτη, έτσι ώστε αυτός ν’
αντικρύζει άμεσα μια καθοριστική γενική εικόνα και στη συνέχεια τις
διαδοχικές, με οργανωμένη ανάπαυλα του βλέμματος σε εύλογα διαστήματα ή με
μικρά κείμενα στον τοίχο μεταξύ των έργων τέχνης.

Με αυτό κατά νου, επισκεφθήκαμε κατόπιν και πολλά σάιτ ξένων μουσείων
στο Ίντερνετ για τα οποία γράψαμε παλιότερα. Συνειδητοποιήσαμε ότι και τα
κυβερνομουσεία, όπως ονομάζονται, δεν παραθέτουν απλώς εικόνες ζωγραφικών
έργων αλλά διαμορφώνουν μια σκηνογραφία κατάλληλη για την πρόσληψη του
νοήματός τους. Έτσι, η σύγχρονη επικοινωνιακή στρατηγική του κυβερνοχώρου
καθοδηγεί όλο και περισσότερο την όψη και των παραδοσιακών μουσειακών
εκθέσεων. Άλλωστε, η ίδια η ζωγραφική υπήρξε η πρώτη εικονική πραγματικότητα.
Απλώς τώρα ο ρόλος της επεκτείνεται και στον εκθεσιακό χώρο τριγύρω της.

INFO

«Ύδρα – Εικαστικές αποτυπώσεις από Έλληνες ζωγράφους του 20ού αιώνα», Ιστορικό
Αρχείο-Μουσείο Ύδρας, έως 31 Οκτωβρίου.