Δρόμοι

Υπάρχουν παντού…

… στον Βορρά και τον Νότο, στα βουνά και τις πεδιάδες, στα ποτάμια και τις
λίμνες, ακόμη και σε μέρη που δεν υπάρχει νερό. Δέντρα διαφορετικά το ένα με
το άλλο συναντώνται από ήπειρο σε ήπειρο, από εποχή σε εποχή. Αρχαιότερα από
τον άνθρωπο, συνόδεψαν πάντα τις σκέψεις του και τα όνειρά του. Συνηθίσαμε
τόσο πολύ να τα βλέπουμε δίπλα μας, που ξεχάσαμε την ύπαρξή τους. Επειδή
ακριβώς τα δέντρα υπάρχουν παντού, μοιάζουν να έχουν γίνει αόρατα – κρυμμένα
μέσα σε ένα άλσος, κρυμμένα μέσα σε ένα δάσος. Αν αρχίζουμε να τα διακρίνουμε
πάλι, είναι επειδή κάτι νιώθουμε να τα απειλεί.

Οι συγγραφείς…

… και οι φιλόσοφοι πάντα έδιναν στο δέντρο τη θέση που του άξιζε. Από
διήγημα σε μυθιστόρημα και από ποίημα σε ποίημα, πιο πολλά δέντρα βρίσκει
κανείς στη λογοτεχνία παρά στη φύση, παρατηρεί εύστοχα ο Ροζέ Πολ-Ντρουά στην
εφημερίδα «Μοντ». Πάνω στο δέντρο, η επιστήμη και η φιλοσοφία στήριξαν την
οργάνωσή τους, Ο Αριστοτέλης το τίμησε δεόντως, το ίδιο και ο Καρτέσιος:
«Ολόκληρη η φιλοσοφία μοιάζει με ένα δέντρο, που οι ρίζες του είναι η
μεταφυσική, ο κορμός του είναι η φυσική και τα κλαδιά του είναι όλες οι άλλες
επιστήμες…». Από τους φιλοσόφους, πιο προχωρημένος φαίνεται ο Χέγκελ. Με την
παρατήρησή του «Κάθε κλαδί είναι ένα δέντρο» έρχεται κοντά στα σύγχρονα
μαθηματικά των «φράκταλ» (κάθε σύστημα αποτελείται από όμοια και
επαναλαμβανόμενα μοτίβα: δέντρο-κλαδί, ποταμός-παραπόταμος, νερό-σταγόνα).

Το δέντρο…

… ζει όπως η φιλοσοφία σκέφτεται, λέει ο φιλόσοφος Ρομπέρ Ντιμά. Ο Δαρβίνος
θα ποτίσει και αυτός τις ρίζες του στο «δέντρο της εξέλιξης», με το οποίο
διαιρεί σε κλάδους τα είδη. Ίσως, εκείνοι που ενδιαφέρθηκαν τελευταίοι για το
δέντρο ήταν οι περισσότερο αρμόδιοι, οι βοτανολόγοι – πώς να το κόψουν και να
το φυλάξουν στο βοτανολόγιό τους;

Η ανθρώπινη ματιά…

… που κοιτάζει το δέντρο δεν είναι πάντα ίδια. Αλλιώς το βλέπει η επιστήμη
και η φιλοσοφία και αλλιώς η ζωγραφική και η λογοτεχνία. Αυτή η ματιά έχει
αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της οικολογίας. Σε μια εποχή
που καίγονται ολόκληρα δάση, η νοσταλγία για το δέντρο μεγαλώνει. Είναι άραγε
μάταιο το έργο του πυροσβέστη που παλεύει να σώσει ένα μοναχικό δέντρο, ενώ
ολόγυρα όλα τα άλλα έχουν πάρει φωτιά; Όσο και το έργο του νοικοκύρη που
φροντίζει μια μοναχική γλάστρα με ένα αγαπημένο φυτό. Είχαμε μάθει να
κοιτάζουμε το δέντρο και να χάνουμε το δάσος. Είναι προφανές πως δεν κοιτάζαμε
σωστά. Γιατί και το δάσος μπορεί να κρύβει το δέντρο, όταν όλα μέσα στο δάσος
τα θεωρούμε δεδομένα. Τώρα που χάνουμε το δάσος, καταλαβαίνουμε τι μπορεί να
κρύβει πίσω του ένα δέντρο.