ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Απαγορεύεται ένα κόμμα;

Η ισπανική Βουλή πήρε αυτή την εβδομάδα, με διακομματική πλειοψηφία που
αγγίζει την ομοφωνία, μια απόφαση με επιπτώσεις στην πορεία της δημοκρατίας σε
όλη την Ευρώπη: η υιοθέτηση της πρότασης να κατατεθεί στο Ανώτατο Δικαστήριο
αίτηση για την απαγόρευση του βασκικού εθνικιστικού κόμματος Μπατασούνα
ισοδυναμεί με την ίδια την απαγόρευση, εφόσον η δικαστική εξουσία έχει ήδη
διατάξει τριετή αναστολή των δραστηριοτήτων του. Με την ψήφο όλων των
εκπροσώπων του ισπανικού λαού ορισμένοι εκπρόσωποι του βασκικού λαού δεν θα
έχουν πλέον το δικαίωμα ούτε να εκφρασθούν ούτε να δράσουν ούτε, φυσικά, να
διεκδικήσουν την επανεκλογή τους.

Το Μπατασούνα δεν είναι βεβαίως ένα απλό, ή έστω ένα φυσιολογικό κόμμα, όπως
το βασκικό δεν είναι ούτε απλό ούτε αποκλειστικά ισπανικό ζήτημα. Θεωρούμενο
ως η πολιτική προέκταση της ΕΤΑ, της ένοπλης αυτονομιστικής οργάνωσης που
αδιάλειπτα κηλιδώνει με αίμα την ισπανική δημοκρατία, κατηγορείται στις μέρες
μας, τώρα που η εκστρατεία τρόμου της ΕΤΑ έχει για τα καλά ξαναρχίσει έπειτα
από μια σύντομη φάση ανακωχής, ότι μη καταδικάζοντας τη βία συμμετέχει, έστω
εμμέσως, σε αυτή. «Όταν η ΕΤΑ σκοτώνει και το Μπατασούνα επικροτεί, δεν μπορεί
κανείς να μιλάει για δημοκρατικές αρχές» συνόψισε ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος
Λαϊκού Κόμματος σε μια φράση στην οποία κρύβεται ακριβώς ο δρόμος που θα
έπρεπε να αποφευχθεί να πάρει η συζήτηση. Γιατί κανείς δεν αμφιβάλλει ότι η
ΕΤΑ, επιλέγοντας την τυφλή βία – έστω και στο όνομα ενός «πολιτικού» ιδανικού
-, έθεσε εαυτήν εκτός δημοκρατίας και κοινωνίας και συνεπώς το επίσημο κράτος
έχει υποχρέωση να την πολεμήσει με όλα τα μέσα. Κανείς δεν αυταπατάται – ούτε
καν η πλειοψηφία των Βάσκων – ότι βάζοντας βόμβες σε πολυσύχναστους δρόμους
δημοφιλών θερέτρων μια οργανωμένη ομάδα ανθρώπων είναι δυνατόν να κάνει κάποια
«δήλωση» με πολιτικές προεκτάσεις ή να προωθήσει τον οποιοδήποτε κοινό σκοπό.

Κανείς δεν ξεχνά ότι, ειδικά χάρις στη συνταγματική διαρρύθμιση του ισπανικού
κράτους και, ακόμα ειδικότερα, μέσα από την υφιστάμενη οργάνωση του βασκικού
κρατιδίου, η αυτονομία είναι σε μεγάλο βαθμό μια πραγματικότητα, υπάρχουν
μάλιστα περιθώρια να πλατύνει με ειρηνικά μέσα. Κανείς δεν χαίρεται, τέλος,
που υπεύθυνοι και νόμιμα εκλεγμένοι εκπρόσωποι ενός τοπικού κοινοβουλίου δεν
βρήκαν τα λόγια να καταδικάσουν τη βία, που είναι το απολύτως αντίθετο της
δημοκρατίας στην οποία οφείλουν την ύπαρξή τους. Όλα αυτά όμως άραγε
συνεπάγονται τέτοιο βαθμό συνενοχής που να δικαιολογεί την απαγόρευση; Κι
ακόμα βαθύτερα: έχει την πολυτέλεια η σύγχρονη δημοκρατία – αν υποτεθεί ότι
έχει το δικαίωμα – να αντιδρά με τέτοιου είδους κατασταλτικά μέτρα;

Ο σκεπτικισμός απέναντι στην απόφαση της ισπανικής Βουλής δεν οφείλεται στην
ευκολία της απόστασης (μπορούμε να φαντασθούμε τι θα πει ένας ολόκληρος
πληθυσμός να ζει υπό το φόβο της επόμενης βομβιστικής επίθεσης) αλλά ούτε και
επικεντρώνεται στο επιχείρημα της αποτελεσματικότητας (παρόλο που πράγματι
κάθε απαγόρευση ενέχει τον κίνδυνο της ηρωοποίησης και άρα της νομιμοποίησης
και ενδυνάμωσης των απαγορευθέντων). Ο δημοκράτης, όσο κι αν δεν αρέσει στον
κυβερνητικό εκπρόσωπο, οφείλει να θέτει θέματα αρχής. Ο διάλογος, η πολιτική
απομόνωση και η λαϊκή ψήφος είναι οι τρόποι να τεθεί στο περιθώριο ένα κόμμα
που λειτουργεί νόμιμα – και όχι η απαγόρευση (που μπορεί να γίνει αποδεκτή
μόνο ως προληπτικό μέτρο, για την έναρξη λειτουργίας ενός κόμματος που εκ
προοιμίου αρνείται τους κανόνες και τις βάσεις της δημοκρατίας). Ακόμα και για
τους σιωπηλούς υπέρμαχους της βίας η δημοκρατία πρέπει να βρει το θάρρος να
επιβληθεί με τα δικά της όπλα – και όχι με τα δικά τους.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.