Χρυσός από τα… σκουπίδια

Αρκετές ταινίες που έγραψαν χρυσές σελίδες καταρρίπτουν τη φιλολογία περί
«ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης». Περίπου… τρίχες κατσαρές. Όταν ο
Σεργκέι Αϊζενστάιν σκηνοθετούσε το «Ποτέμκιν», τον «Οκτώβρη» και την «Απεργία»
– δηλαδή όταν σμίλευε περιδέραια εκατοντάδων καρατίων – τελούσε εν
διατεταγμένη κομματική υπηρεσία. Όταν ο Κόπολα διάβασε το μυθιστόρημα του
Πούζο «Godfather», το επέστρεψε ως ακατάλληλο και εντελώς ανάρμοστο για το
δικό του επίπεδο. Και όταν κάποιος νεοφερμένος Ιταλός σεφ της ιταλικής
(κινηματογραφικής) κουζίνας με το όνομα Σέρτζιο Λεόνε πρότεινε έναν δεύτερο
ρόλο και μάλιστα ρόλο «κακού» στον αριστερό και απαιτητικό Τζαν Μαρία Βολοντέ,
εκείνος δέχτηκε μετά πολλών κόπων, με την προϋπόθεση στα γράμματα να μην μπει
το όνομά του, αλλά το ψευδώνυμό του! Ιστορίες τρέλας.

Το 1963, ένας καλόγουστος και ευτραφής Ιταλός μακαρονάς συλλαμβάνει μια
δευτεροκλασάτη ιδέα. Να φιλμάρει μέσα σε ελάχιστες ημέρες – περίπου σε χρόνο
ρεκόρ Φίνος Φιλμ και λιγότερο – ένα σκουπίδι με περιεχόμενο γουέστερν. Ο λόγος
ήταν εντελώς ταμειακός. Τέτοια σκουπίδια ήταν απαραίτητα, προκειμένου να
βουλώσουν τρύπες αιθουσών β’ προβολής ανά την ιταλική αλλά και την ευρωπαϊκή
επικράτεια. Ο Σέρτζιο Λεόνε, ο σεφ αυτής της πρόχειρης μακαρονάδας, χωρίς να
διακατέχεται από το άγχος ενός καλλιτεχνικού αριστουργήματος (αλλά και του
κύρους ενός καθιερωμένου καλλιτέχνη), αρχίζει να συμπεριφέρεται σαν…
σκουπίδι. Εντελώς ανενδοίαστα αντιγράφει ως σενάριο το «Yojimbo», ένα από τα
αριστουργήματα του Ακίρα Κουροσάβα. Σιγά, σου λέει, που θα μου δώσουν σημασία.

Ύστερα προσλαμβάνει ένα άλλο περιφερόμενο σκουπίδι από την Αμερική, με το
όνομα Κλιντ Ίστγουντ. Έναν ψηλολέλεκα σαν χιλιάδες άλλους που είχε κουραστεί
να κοπανάει πόρτες στην Καλιφόρνια, εκλιπαρώντας για κάποιο ρολάκο. Στη
συνέχεια αποδέχεται τον όρο που του έθεσαν μερικοί συμπολίτες του (όπως ο
Βολοντέ και ο Μορικόνε) να μην μπουν τα αληθινά ονόματά τους στους τίτλους
αυτού του «σκουπιδιού» και στο τέλος βρίσκει μερικά γερμανικά μάρκα και
κάποιες ισπανικές τοποθεσίες που θυμίζουν Μεξικό για να γυριστεί η ταινία.

«Για μια χούφτα δολάρια»: Κλιντ Ίστγουντ, με γεύση αυθεντικού σπαγγέτι-γουέστερν

Είκοσι περίπου ημέρες έπειτα από αυτήν την πλάκα, ένα… απορριμματοφόρο με
τον τίτλο «Per un pugno di dollari» – Για μια χούφτα δολάρια – έμελλε να
αναδειχθεί σε θρύλο. Και η καριέρα τριών… οδοκαθαριστών, του Λεόνε, του
Ίστγουντ και του Μορικόνε, αλλάζει τόσο δραματικά, όσο εκείνη των τυχερών όλων
των Τζόκερ ολόκληρης της υφηλίου!

Όποιος πιστεύει πως η μετατροπή αυτού του σκουπιδιού σε φλέβα χρυσού ήταν μια
τυχαία συνάντηση με τη μοίρα, είναι βλάκας με πατέντα. Ήταν απλώς ζήτημα
τάιμινγκ. Όλα τα υπόλοιπα είναι στυλ. Ο Λεόνε είχε αφομοιώσει πλήρως την
φόρμουλα του αμερικανικού γουέστερν και το μόνο που έκανε ήταν να την εξωθήσει
στα όριά της, να την κοροϊδέψει και να τη στυλιζάρει. Η διαδικασία αυτή
περίπου είναι σαν αυτή που ακολουθεί ο Χέλμουτ Λάνγκ όταν μετατρέπει ένα
αμερικάνικο μπλουτζίν σε βραδινή, «αποψάτη», αμφίεση. Μοιάζει εύκολο, αλλά
πιστέψτε με, είναι τρομερά δύσκολο.

Ο Λεόνε αντί να μιμηθεί ένα αμερικανικό γουέστερν, όπως έκανε ο μακαρίτης
Γεωργιάδης με το «Χώμα που βάφτηκε κόκκινο», αντί δηλαδή να το πάρει στα
σοβαρά και να παραστήσει τον χολιγουντιανό πίθηκο, εξέλαβε την ιστορία ως
πλάκα. Άλλωστε τα ελάχιστα φράγκα της παραγωγής και οι συνοπτικές διαδικασίες
των γυρισμάτων τού απαγόρευαν διά ροπάλου να πάρει τον εαυτό του στα σοβαρά.
Αδιαφορώντας λοιπόν για την δραματουργία κατασκεύασε καρικατούρες και αντί για
δράση χρησιμοποίησε εξάσφαιρα που διαρκώς φτύνουν σφαίρες. Ο Man with no name
(ο πιστολέρο χωρίς όνομα, δηλαδή ο Ίστγουντ) σκοτώνει κάθε τι ζωντανό που
κυκλοφορεί στο οπτικό του πεδίο με την ίδια ευκολία που αγοράζει κανείς
τσιγάρα από το περίπτερο. Έτσι η εντυπωσιακή φιγούρα του ψηλολέλεκα, η αγριάδα
του Βολοντέ, η καρτουνοποίηση του Wild West και το μουσικό μοτίβο του Μορικόνε
μεταμόρφωσαν το σκουπίδι σε μια από τις θρυλικότερες εικαστικές χορογραφίες
στην ιστορία των Β-movies.

Συνωμοσία ηλιθίων

Κόβεις εισιτήριο, μπαίνεις στην αρχή, βλέπεις τα γράμματα – διάρκειας πέντε
λεπτών – και μετά πας προς νερού σου… Η καλύτερή σου είναι να ξαναδείς τα
γράμματα για δεύτερη φορά χωρίς να πληρώσεις δεκάρα τσακιστή.

Αυτή είναι πάνω κάτω η πεμπτουσία μιας… συνωμοσίας ηλιθίων που φέρει τον
τίτλο «Austin Powers, Goldmember» με τον ελληνικό υπότιτλο «Το χρυσό
εργαλείο». Το χιούμορ είναι επιπέδου χα χα χου χα, εξερχόμενο από χείλη
χαζοχαρούμενων Αγγλοσαξόνων, και η πλάκα έχει να κάνει με τον Τζέιμς Μποντ,
τον Χρυσοδάκτυλο, και εν γένει με όλες τις κατασκοπευτικές χαλκομανίες. Τρεις
είναι οι… καινονοτομίες του Μάικ Μάγερς, που η μορφολογία του προσώπου του
παραπέμπει σε διαφημιστικό πόστερ του ’70 για σκελετούς και φακούς μυωπίας
δέκα βαθμών και άνω. Πρώτο το kingsize της παραγωγής. Δεύτερο οι guest stars
και τρίτο ο Μάικλ Κέιν (υποδύεται τον father του Όστιν Πάουερς τον οποίο
απάγει ο διαβολικός… Dr. Evil). Στους guest stars και εν ριπή οφθαλμού,
εμφανίζονται κατά σειρά οι: Τομ Κρουζ, Ντάνι Ντε Βίτο, Στίβεν Σπίλμπεργκ,
Κουίνσι Τζόουνς, Γκουίνεθ Πάλτροου, Κέβιν Σπέισι, Μπρίτνεϊ Σπίαρς και Τζον
Τραβόλτα. Σχεδόν το μισό Χόλιγουντ σφάζεται στην ποδιά του Μάικ Μάγερς, πράγμα
που σημαίνει πως η βιομηχανία του θεάματος προμοτάρει τους… ηλίθιους ως
τρελή.

«Austin Powers, το χρυσό εργαλείο»: Α μπε μπα μπλομ…

Τα μοναδικά διασκεδαστικά πράγματα που δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό πως ο
Όστιν Πάουερς είναι το πιο κιτσάτο καλτ προϊόν της εποχής μας είναι: τα
χορευτικά νούμερα, η ατμόσφαιρα σέβεντις, μερικές ατάκες και ο Dr. Evil. Και
για να μην ψαρώνουμε ως Έλληνες της ψωροκώσταινας, ένα πράγμα θα σας έλεγα. Με
αντίστοιχο δραχμικό budget, με κατάλληλους τεχνικούς και με σταρ του
Χόλιγουντ, ο δικός μας Μητσικώστας θα ανάγκαζε τον Μάικ Μάγερς να τραπεί σε
άτακτο φυγή.

Στα όρια Ράμπο και Ράιαν

Η τραμπάλα της εβδομάδας φέρει τον τίτλο «Windtalkers», δηλαδή «Ο κώδικας των
Ναβάχο». Στη μία άκρη «Η διάσωση του στρατιώτη Ράιαν» και στην άλλη «Ράμπο
first blood».

Στη μέση αυτής της τραμπάλας ο Νίκολας Κέιτζ. Με διπλό ρόλο. Του Ράμπο και του
συμπαραγωγού. Το εγχείρημα μοιάζει με greek salad. Φασόν του σεναρίου είναι το
«Saving Private Ryan» του Σπίλμπεργκ (χωρίς αμφιβολία και παρά τις πατριωτικές
του κορώνες, μέσα στις δέκα καλύτερες πολεμικές περιπέτειες από συστάσεως
εβδόμης τέχνης). Δηλαδή, το στόρι λέει πως στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου
Πολέμου κάποιος γενναίος, βετεράνος και φλογερός Λευκός πεζοναύτης αναλαμβάνει
ρόλο bodyguard ενός Ινδιάνου της φυλής των Ναβάχο. Η εξήγηση είναι
επιχειρησιακή. Το Πεντάγωγο αναγκάζεται να καταφύγει στα αλαμπουρνέζικα των
Ινδιάνων επειδή οι Γιαπωνέζοι είχαν σπάσει όλους τους πιθανούς συνδυασμούς
όλων των κρυπτογραφημένων ενδοεπικοινωνιανών των Αμερικανών. Είναι η πρώτη
φορά στην ιστορία των ΗΠΑ που οι επίγονοι του ινδιανοφάγου Κάστερ καταφεύγουν
στην βοήθεια του… Τζερόνιμο.

«Ο κώδικας των Ναβάχο»: Ο Νίκολας Κέιτζ μεταξύ Ράμπο και «Saving private Ryan»

Το δεύτερο υλικό για την παρασκευή αυτής της πολεμικής περιπέτειας, που
σκηνοθέτησε ο Τζον Γου, είναι η συμφιλίωση Λευκών με Ινδιάνους. Περίπου σα να
λέει «είναι άνθρωποι κι αυτοί» οι Ερυθρόδερμοι! Έτσι, ε; Too late guys. Σας
πρόλαβε ο Κέβιν Κόστνερ. Στο «Dances with the wolves» μάς τα είπε απείρως
καλύτερα και εντιμότερα. Τέλος, τρίτο υλικό αυτής της σαλάτας είναι η
αμερικανική αστερόεσσα. Εδώ τον λόγο έχει ο Νίκολας Κέιτζ σε στυλ Ράμπο. Όχι
μόνο διαφεύγει από εκατομμύρια γιαπωνέζικες σφαίρες που γαζώνουν το σύμπαν,
αλλά στο τέλος ως άλλος Σιλβέστερ Σταλόνε εξολοθρεύει τον μισό στρατό του
Χιροχίτο!

Κατάληξη; Στα όρια τού να φύγεις και να μείνεις. Η ιστορία φιλίας του
Τζερόνιμο με τον Κάστερ προκαλεί ίχνη συγκίνησης. Όμως οι απίθανοι ηρωισμοί
και τα… σφαχτάρια του πολέμου που έρχονται ατόφια από τα πρώτα είκοσι λεπτά
του «Ράιαν» και του Σπίλμπεργκ σε επαναφέρουν στην τάξη. Και το πρώτο πράγμα
που σου ‘ρχεται να πεις είναι το κλασικό, νεοελληνικό επιφώνημα: ε, όχι, ρε
γαμώτο. Και κάτι ακόμα. Για τους δύο συντελεστές. Τον Τζον Γου και τον Νίκολας
Κέιτζ. Ο πρώτος πετάει στο καλάθι των αχρήστων τη λάσπη που λέει πως το μόνο
πράγμα που είναι ικανός να κάνει είναι.. βιντεοκλίπ. Ο άνθρωπος είνα
ετοιμοπόλεμος και τσίφτης. Αντίθετα ο Νίκολας Κέιτζ είναι συνεπής με τον εαυτό
του. Για μία ακόμα φορά ξεχωρίζει από την απορία τρόμου που μονίμως φοράει στο
βλέμμα του. Μεταξύ αυτού και του Τομ Χάνκς (του «Στρατιώτη Ράιαν») μεσολαβεί
απύθμενο χάος. Άλλος έχει το όνομα, άλλος τη χάρη!

Ζηλιαρόγατος α λα γαλλικά

Μεταξύ «Austin Powers» και «Ma femme est une actrice» («Η γυναίκα μου είναι
ηθοποιός») μεσολαβεί το χάος. Αλλά σας βεβαιώ αμφότερες οι κωμικές ομάδες
είναι κατώτερες των προσδοκιών.

Ο Ιβάν Ατάλ, Γάλλος κωμικός, σεναριογράφος και σκηνοθέτης, προσπαθεί να
μεταφέρει το χιούμορ ενός Σακελλάρου στο στυλ ενός Γούντι Άλεν. Γίνεται;
Θεωρητικά μπορεί, πρακτικά όχι. Διότι μόνο η ιδιοφυΐα ενός Γούντι Άλεν είναι
ικανή να μεταμορφώσει το χοντρό σε λεπτό, τον θόρυβο σε ψίθυρο και την φάρσα
σε ψυχιατρική, κοινωνική, νεύρωση.

Ένας κοντός και ασήμαντος στην όψη αθλητικογράφος υποφέρει στην ιδέα πως η
γυναίκα του, το θηλυκό των ονείρων του, είναι σταρ του σινεμά. Μπορεί αυτός
και μόνο αυτός να οργώνει το κορμί που ποθούν όλοι οι Γάλλοι, αλλά από την
άλλη τού είναι αδύνατο να συμφιλιωθεί με την ιδέα πως εκείνη, η διάσημη, η
ωραία, η μοναδική, είναι αναγκασμένη να γδύνεται, να φιλιέται και να κοιμάται,
έστω και στα ψέματα, με τον παρτενέρ της. Ο κόμπος φτάνει στο χτένι όταν το
πλάσμα του αναγκάζεται να μετακομίσει για λίγο στο Λονδίνο προκειμένου να
παίξει στο πλευρό ενός γόη, γκριζομάλλη Άγγλου ηθοποιού.

«Η γυναίκα μου είναι ηθοποιός»: Η Σαρλότ Γκενσμπούρ στον «Ζηλιαρόγατο» α λα γαλλικά

Ο γλωσσοδέτης του Ιβάν Ατάλ αποτελείται από τρεις κόμπους. Πρώτο, η Σαρλότ
Γκενσμπούρ δεν φέρει τα σωματικά προσόντα της «γυναικάρας με τα κόκκινα».
Εξωτερικώς το κορίτσι είναι τόσο ασήμαντο όσο κάθε τυχαία Παριζιάνα. Δεύτερο,
οι γκρίζοι κρόταφοι του Τέρενς Σταμπ δεν είναι ικανοί να κάμψουν την ερωτική
επιθυμία μιας χορτάτης και ερωτευμένης με τον άντρα της γυναίκας, σαν αυτής
που υποδύεται η Γκενσμπούρ. Και τρίτο (το χειρότερο) το σενάριο εξαντλείται
στο πρώτο ημίχρονο και απλώς στο δεύτερο περιμένουμε το φινάλε, κοιτώντας
διαρκώς τους δείκτες του ρολογιού μας!

Τρικυμία εν κρανίω

Το πρώτο πράγμα που σου ‘ρχεται να κάνεις βλέποντας την «Πόλη των φαντασμάτων»
(City of ghosts) είναι να γυρίσεις προς την πλευρά του μηχανικού προβολής και
να τον ρωτήσεις «μεθυσμένος είσαι άνθρωπέ μου; δεν βλέπεις πως έχεις μπερδέψει
τις μπομπίνες;». Άδικο, πολύ άδικο για τον προβολατζή, αλλά δικαιότατο για τον
Ματ Ντίλον, ο οποίος στο σκηνοθετικό του ντεμπούτο μεταμορφώθηκε σε Έλληνα
κινηματογραφιστή του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Αρκεί να σας πω ότι για να
περιγράψει μια πράξη της μισής αράδας, χρειάστηκε να περάσει μισή και πλέον
ώρα.

«Η πόλη των φαντασμάτων». Μετεξεταστέος ο Ματ Ντίλον

Για την ακρίβεια (και μέχρι το σημείο που εγκατέλειψα) λαμβάνουν χώρα οι εξής
κοινοτοπίες: Υπάλληλος αμερικανικής ασφαλιστικής εταιρείας (Ματ Ντίλον), η
οποία έχει εξαπατήσει τους πελάτες της και τους έχει ξαφρίσει μέχρι τα
σώβρακα, φτάνει στην Καμπότζη για να βρει το αφεντικό του (Τζέιμς Κάαν)
προκειμένου να μοιραστούν από κοινού τη λεία. Η τοπική μαφία εξαφανίζει τον
Κάαν, ο Ντίλον τα φτιάχνει με μια αρχαιολόγο (Νατάσα Μακ Έλον) και κάποιος
απατεώνας (Στέλαν Σκάρσγκαρντ) τούς κόβει τον δρόμο. Όταν βγήκα, αισθάνθηκα
πως πως με σέρνουνε στους δρόμους της Πνομ Πενχ.

Τα Oscar της εβδομάδας

Σπαγγέτι αλντέντε: «Για μια χούφτα δολάρια»

Χάμπουργκερ: Κλιντ Ίστγουντ (με τα… δολάρια)

Σεφ ιταλοαμερικανικής κουζίνας: Σέρτζιο Λεόνε

Σερβιτόρου: Τζαν Μαρία Βολοντέ (με ψευδώνυμο)

Μουσικής: Ένιο Μορικόνε (και αυτός με ψεύτικο όνομα)

Πατριωτικής φλόγας: «Ο κώδικας των Ναβάχο»

Ράμπο: Νίκολας Κέιτζ με… Ναβάχο

Απατηλής συμφιλίωσης: Ναβάχο με Νίκολας Κέιτζ

Καρτούν: «Austin Powers, το χρυσό εργαλείο»

Τζέιμς Μποντ: Μα, φυσικά, ο Austin Powers

Ταινίας των 5 λεπτών: Πάλι ο Powers

Συνθήματος: Ψεκάστε – σκουπίστε – τελειώσατε

Στυλ Λάμπρου Κωνσταντάρα: «Η γυναίκα μου είναι ηθοποιός»

Ζηλιαρόγατου: Η ίδια γυναίκα, η ίδια ηθοποιός

Συμπέρασμα: «Για μια χούφτα δολάρια»