Διαστάσεις Η νέα αποικιοκρατία

Κάποτε μιλούσαμε για τις Επτά Αδελφές που ήλεγχαν την αγορά του πετρελαίου.
Οι καιροί άλλαξαν. Σήμερα, μια ντουζίνα (διαφορετικές) αδελφές αποφασίζουν για
το μέλλον του Τρίτου Κόσμου.

Αθέμιτος ανταγωνισμός: ο αναπτυσσόμενος κόσμος παίζει με άνισους όρους στο τεραίν της παγκοσμιοποίησης

Στην Μπουρκίνα Φάσο οι αγρότες ζουν με λιγότερα από 100 δολάρια τον χρόνο. Ένα
στα πέντε παιδιά πεθαίνει πριν συμπληρώσει τα πέντε του χρόνια. Όλες οι
ελπίδες της χώρας βρίσκονται στο μοναδικό εξαγώγιμο προϊόν της, στη μοναδική
πρώτη ύλη που της επιτρέπει να παίζει στο τεραίν της παγκοσμιοποίησης. Αλλά οι
όροι αυτού του παιχνιδιού είναι άνισοι. Ο Αμερικανός αγρότης, χάρις στις
κρατικές επιδοτήσεις, εισπράττει 1,5 δολάριο για κάθε κιλό βαμβάκι που
παράγει. Κι έτσι μπορεί να το πουλάει κάτω του κόστους. Την ίδια ώρα τα έσοδα
του αγρότη της Μπουρκίνα Φάσο μειώνονται συνεχώς: φέτος παίρνει μόλις 25 σεντς
για κάθε κιλό βαμβάκι, ενώ πέρυσι έπαιρνε 28 και πρόπερσι ακόμη περισσότερα.

Μερικές χώρες της ανατολικής Αφρικής εξάγουν αποκλειστικά καφέ. Από το 1997
μέχρι σήμερα τα έσοδα των παραγωγών έχουν μειωθεί κατά 80%, τη στιγμή που η
τιμή του καφέ στα αμερικανικά σούπερ μάρκετ έχει μειωθεί μόνο κατά 27%. Ποιος
κερδίζει τη διαφορά; Οι τέσσερις πολυεθνικές που ελέγχουν το 85%-90% της
διεθνούς αγοράς του καφέ: η ελβετική Nestle (με ετήσιο τζίρο 50,6
δισεκατομμύρια δολάρια) και οι αμερικανικές Procter & Gamble (40,2 δισ.),
Kraft/Philip Morris (33,8 δισ.) και Sara Lee (17,6 δισ.). Οι εταιρείες αυτές,
που πρωταγωνιστούν βέβαια και σε άλλους τομείς, όχι μόνο ελέγχουν την
παγκόσμια αγορά των γεωργικών προϊόντων, αλλά ασκούν και άμεση επιρροή στο τι
και πόσα προϊόντα παράγουν οι χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου.

«Το 85% του παγκόσμιου εμπορίου δημητριακών, καφέ, κακάο, γιούτας, ξύλου,
τσαγιού και καπνού βρίσκεται στα χέρια μερικών πολυεθνικών», υπογραμμίζει ο
ΟΟΣΑ. Ο οργανισμός των βιομηχανικών χωρών, τον οποίο κανείς δεν μπορεί να
κατηγορήσει για συμπάθεια προς το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης,
χρησιμοποιεί στις εκθέσεις του τον όρο «μονοψώνιο», δηλαδή την ύπαρξη ενός
αγοραστή που ελέγχει το μάρκετινγκ, τη μεταφορά και τη διανομή ενός προϊόντος.
Ο ετήσιος τζίρος των τριών μεγάλων της μπανάνας (Dole, Chiquita και Del Monte)
είναι μεγαλύτερος από τις συνολικές εξαγωγές (μπανάνας και όλων των άλλων
προϊόντων) των 15 χωρών του Ομίλου για την Οικονομική Συνεργασία Ασίας –
Ειρηνικού (APEC). Όταν ο ανταγωνισμός αποδεικνύεται βλαβερός, οι πολυεθνικές
ενώνουν τις δυνάμεις τους: το 75% του παγκόσμιου εμπορίου χημικών προϊόντων
για τη γεωργία ελέγχεται έτσι από τους κολοσσούς Cargill/Monsanto και Archer
Daniels Midlands/Novartis. Το αποτέλεσμα είναι η αγοραστική δύναμη των
αναπτυσσόμενων χωρών που δεν παράγουν πετρέλαιο να έχει μειωθεί τα τελευταία
τριάντα χρόνια στο μισό.

Ένα από τα θέματα της συνόδου που αρχίζει σήμερα στο Γιοχάνεσμπουργκ είναι και
αυτή η νέα αποικιοκρατία των πρώτων υλών. Αν δεν κλείσει αυτή η «μαύρη τρύπα»,
οι εξαγγελίες για την καταπολέμηση της φτώχειας θα παραμένουν κενό γράμμα.