Η αδελφή του μετανάστη

Με το ηλιόβγαλμα, ένα ορφανό παλικαράκι δεκαεφτάχρονο, ο Μήτρος Ζερβογιώργης,
Μπήτρος για το σόι του και τους συγχωριανούς, εξεκίνησε απ’ το χωριό του τα
Λιθαρίτσια, χαμηλά σε δυτικιά ράχη του Παρνασσού, να φτάσει στην Αμερική.
Αψηλός άμε γεροδεμένος, μ’ έναν τορβά το κολατσιό κι ένα σακί τα ρούχα του,
δρασκέλισε τους όργους των χωραφιών, επερπάτησε στην πάχνη τις πουρναριασμένες
πλαγιές και τα λουλουδιασμένα λιβάδια και κατηφόρισε τα μονοπάτια μέχρις ν’
απαντήσει τον χωματόδρομο όπου οδηγούσεν από ‘κει που θα επέρναγε η εκ Φραντζή
σιδεροδρομική γραμμή.

Τότες ήνταν άνοιξη του έτους 1865 κι άφηνεν οπίσω του στα Λιθαρίτσια την
δεκατετράχρονη αδερφούλα του την Μαγδάλω στη φρόντιση της χήρας θειάς τους της
Λένης της Κοντογιάνναινας, όπου ίσα με τότες είχεν αναθρέψει τα ορφανά.

Στους τέσσερους χρόνους απ’ τον χαμό του κύρη τους και μέχρις να ξενητευτεί, ο
Μπήτρος κουμαντάριζε με σύνεση και ίδρωτα το φτωχικό κοπάδι τους, κάπου
πενήντα με εξήντα αρνοκάτσικα, με τη βοήθεια και της παιδίσκης Μαγδάλως. Σαν
έπεφτεν ο ήλιος και κουρνιάζαν τα σπουργιτόπουλα στα δεντριά ύστερ’ από ‘να
δεκάλεφτο συναυλία οργισμένα τιτιβίσματα, έρχονταν τα παιδιά απ’ το μαντρί και
δειπνούσαν με τη θειά, ό,τι είχανε.

Άντε όμως που, όπως ο Μπήτρος αντρειώνονταν, αρχίνησαν ν’ αλλάζουν και τα
μυαλά του. Ένα αηδόνι κελάιδαγε για κάποιον άλλον κόσμο στην κεφαλή του μέσα.
Κι ήρθεν εκείνο το ξημέρωμα του χωρισμού.

Κι άμα πέρασαν κάπου οχτώ μήνες, ύστερα από καζίκια και βάσανα, κατάληξε μέρες
Χριστουγέννων στην πόλη Τσικάγκο σ’ ένα παγωμένο υπόγειο, ψωμολυσσόντας μαζί
με μερικούς άλλους συμπατριώτες με πέντε λέξεις αγγλικά όλοι τους, αναμένοντας
έναν πατρόνο Έλληνα, πότε θα τους κλείσει μεροκάματα. Ετούτη την πόλη την
ονομάτιζαν και πόλη των αέρηδων οι αμερικάνοι. Έτσι χειμώνα μάλιστα,
λυσσομανούσαν οι βοριάδες στους δρόμους και σφάχνανε σα χίλιοι σουγιάδες και
σήκωναν τους ανθρώπους και τους απόρριχναν στον γλιστερό πάγο στα πεζοδρόμια.

Ο Μπήτσος Ζερβογιώργης ήνταν τώρα Τζιμ Ζέρβος γιατί έτσι τον εκατέγραψαν όταν
πάτησε το πόδι του στον Νέο Κόσμο, φορώντας κάτι κρεμανταλάδικα ρούχα όπου
έμοιαζε τον ζητιάνο τον Σακουλέ.

Όπως απέρναγεν ο καιρός και με τα πολλά, από τύχη επέτυχεν πιο μόνιμο λαβόρο
ν’ απλώνει ράγες για τις λοκομοτίβες, τα σιδεράλογα, όπως ονομάτιζαν οι
Ιντιάνοι τα τραίνα. Πρώτα τον εστείλαν στο Σενλούι στην πολιτεία Μιζούρα κι
αρχίνησε ν’ απλώνει ράγες για την εταιρία σιδεροδρόμων Γουάμπας, που η
γραμμή τους συναντιόνταν με τη γραμμή της Ιλλινόις Σέντραλ απ’ το
Τσικάγκο. Διαβιούσε σε αντίσκηνα κι έτσι επροχώραγεν αυτή η δούλεψη όπου
βάστηξε κάπου δυο χρονιές, χειμώνα καλοκαίρι.

Πέρα μακριά, στην άλλην άκρη του κόσμου, η κοπελιά η Μαγδάλω, δεκαξήμιση χρονώ
με μάτια τσαχπίνικα, γαϊτανοφρυδούσα και γαργαρολαιμούσα, κουμαντάριζε από
μόνη της τα γιδοπρόβατα και με τη θειά πορεύονταν όπως εδύναντο.

Τότες επέρασεν απ’ τα Λιθαρίτσια ο γυρολόγος ο Τριαντάφυλλος του Μαρκαντώνη
απ’ το χωριό Γιοφυράκια, που ‘χε το θαυμαστό Πανόραμα. «Τρέξτε κόσμε!»
διαλαλούσεν ο Τριαντάφυλλος, «Εδώ βλέπετε τα μεγάλα νοσοκομεία της Αυστρίας!
Χιλιάδες νεκροί και τραυματίες νοσηλεύονται!». Επέρασεν κι η Μαγδάλω γυρνόντας
απού ‘χε σφαλίσει το κοπάδι και την ελιμπίστηκεν αυτός και με γλυκολαλιές την
ετούμπαρε να περπατήσει συνάμα του μέχρις, τις τσαγαλιές τις αγριαμυγδαλιές κι
εκειδά, όσο το χωριό κοιμόνταν, ενωθήκανε τ’ αρσενικό με το θηλυκό υπό το
σεληνόφωτο.

Ταχιά, όπου απ’ το ύφος της το μυρίστηκε το χουνέρι, η θειά επήγε στον Αντώνη
τον Τσουκνίδα και τ’ ανήψια του πού ‘νταν συγγένεια της κι ετούτοι αμολήθηκαν
καβάλα και φτάξαν και στριμώξανε τον φίλο και την παράλλη Κυριακή πάρθηκαν με
στεφάνι αυτός κι η λυγερή Μαγδάλω. Άμα όμως κι εγεννήθηκεν μια κόρη που
εβαφτίστηκε Ρηνιώ, σε λίγον καιρό ματαξεκίνησεν αυτός τις περιοδείες και μετά
δεν εξαναγύρισεν ο σουρουκλεμές, έγινεν άφαντος από παντού.

Η νια μάνα σαλάγαγε τα πρα, άνοιξες, καλοκαίρια, φτινόπωρο, χειμώνες, κι η
θειά Λένη φρόντιζε το νήπιο τη Ρηνιώ και την ετάιζε γαλατοτριψιάνα και την
ενανούριζε «Νάνι, νάνι, νάνι του / το κουνάει η νάνα του / ώσπου να ‘ρθει η
μάνα του / να του φέρει δυο κοκά / κι ένα κόσκινο φλουριά».

Στο αναμεταξύ ο Μπήτρος ή Τζίμυ Ζέρβος, ξερακιανός τώρα και νευρώδης απ’ τη
σκληραγωγία, εσυνέχιζε στη δούλεψη στους σιδεροδρόμους κι ως είχεν αποχτήσει
εμπειρία κι είχε πιάσει τσάτρα – πάτρα τα εγγλέζικα, ώου γιες, τον παίρναν
πάντα τα συνεργεία. Εργάστηκε πολλούς χρόνους στη γραμμή της Γιούνιον
Πατσίφικ που αρχίναγεν απ’ την πολιτεία Νεμπράσκα και πέρναγε στο
Γουαϊόμιγκ και θα συνέχιζε δυτικά μέχρις τον ωκεανό. Στις αναδουλειές έμενε σ’
εργατικά πανδοχεία στα μικρά χωριά αράδα στον σιδερόδρομο. Στις πόλεις
εσύχναζεν σε αμερικάνικα σαλούν με ονόματα όπως: Οριεντάλ και
Αλάμπρα και σ’ αυτά πέρναγε ώρες πίνοντας και παίζοντας πόκερ. Κι
έστελνε στη χάση και στη φέξη και τίποτις ντόλλαρ στο χωριό.

Όντας εδούλευε όξω απ’ την Τσεϊέν κείνον τον καιρό, είχανε φουντώσει οι
πόλεμοι με τους Ιντιάνους σ’ όλους τους γύρω τόπους και μετά στο Γούντεντ Νη,
και μπάντες πολεμιστών Σιού και Αράπαχος τριγύριζαν βαμμένοι και αγριεμένοι
στην ύπαιθρο. Άλλη χρονιά ο Τζίμυ Ζέρβος ευρέθηκε στην πολιτεία Κάνσας κι απ’
το Φορτ Ντοντζ βρήκε λιγόχρονη δουλειά στις ράγες της Άτσισον,
Τοπέκα και Σάντα Φε. Μετά δεν βρισκόταν άλλη δουλειά στις γραμμές και
στη Γουΐτσιτα, σ’ ένα υπνάδικο, εγνωρίστηκε μ’ έναν άλλον Έλληνα πονηρόν κι
αλογομούρη απ’ την Ευρυτανία, τον Τζώνυ Τζουρνά ή Τζώνυ Τζόυ.

Σε λίγον καιρόν, αφού εγίνανε φίλοι και πίνανε μαζί, όπου συζήταγαν κατά πώς
δεν θα ματαγύρναγαν ποτές στην πατρίδα, στους σοναμπίτσες τούς παλιοκερατάδες,
αρχίνησε να του μπιστεύεται το πώς ετούτος ήξερεν το μυστικό, από ‘ναν γέρο –
στα νιάτα του παληκάρι της συμμορίας του ματωβαμμένου μπαντίτο Τιμπούρκιο
Βάσκεζ, που τον είχανε κόψει στην χαρμαγκιόλα κάμποσες χρονιές πριν, στο
Ντουράγκο – για το χρυσάφι αυτουνού του Βάσκεζ, όπου ήνταν καταχωμένο στη
βλάστηση κοντά σε Αζτέκικα ερείπια στην πολιτεία Σονόρα του Μεξικού. Στο
τέλος, έν’ απομεσήμερο που μπαρμπερίζονταν για να πάνε να πιούνε σ’ ένα
ξυλόχτιστο σαλούν, του πρότεινε ο Τζουρνάς να κινήσουνε οι δυο τους να πάρουν
τον θησαυρό. Και το λοιπόν τον έπεισε κι άντες εκίνησαν μετά λίγες μέρες πριν
την αυγή με δυο αλόγατα και μια παλιοκαραμπίνα Μάυναρντ και δυο χαντζάρες
ματσέτες που κόβουν τις κλάρες.

Άμα και διασχίσαν και το Νιου Μέξικο μπήκανε στη Σονόρα και τράβηξαν νότια. Ο
τόπος, κατά που τού ‘πεν ο γέρος του Τζουρνά πριν ξεψυχίσει στα χέρια του προ
λίγους μήνους, ήνταν στ’ αψηλά της Σιέρρα Μάδρε Οτσιντεντάλ, σε κάποια
κατσάβραχα γνωστά σαν Σιέρρα Απάτσε στα 4.000 πόδια.

Οι ρουράλες της χωροφυλακής τους είχαν ιδεί στο χωριό Μπατακόζα, πιο χαμηλά
στα βόρεια κι αυτή ήνταν τελευταία φορά που τους είδαν ζωντανούς. Την άλλη
μέρα ήνταν κιόλας ξεγραμμένοι απ’ τα κιτάπια. Μετά κάτι βδομάδες οι ρουράλες
μαγκώσαν δυο ‘πάτσιδες που τους έψαχναν για φόνους και προσέξαν ότι τ’ αλόγατά
τους ήνταν αυτά που καβάλαγαν οι δυο μπλάνκος. Τους ‘πάτσιδες σύντομα τους
εκρέμασαν στην Σιουδάδ Ομπρεγκόν τον Οχτώβρη του 1893. Τότες που τον χάλασαν,
ο Μπήτρος ή Τζίμυ Ζέρβος θα ήνταν σαρανταπεντάρης.

Ύστερα από δεκαοχτώ μήνους εγύρισεν πίσω απ’ τις Αμερικές ο Χρήστος ο Πλατάς
απ’ την Κρεμαστή κι ήρθεν στα Λιθαρίτσια κι έφερε τα κακά μαντάτα στη Μαγδάλω
καθότι ήνταν παρών στη Γουΐτσιτα κι άκουσε τα συμβάντα όταν γύρισε ο σερίφης
φέρνοντας τ’ αλόγατα πού ‘χαν δανεισμένα και είχανε παραδώσει οι Μεξικάνοι στα
σύνορά τους. Μαύρη μέρα κατάμαυρη για τις δυο γυναίκες. «Τό ‘λεγα Μπήτρομ μια
και δυο» εβόγγαγε κι ούρλιαζε ξανά και ματαξανά η Μαγδάλω, «τό ‘λεγα τρεις και
πέντε». Μ’ αναφιλητά έσφιγγε την εικοσιεφτάχρονη θυγατέρα δίπλα της. «Ωχ
καϊμένημ, ωχ καϊμένημ, ωχ!» έσκουζε, «Πού πήες να σαπείς, αδερφέ μου;».

Από τότες κι ύστερα, έβαινε απ’ το κακό στο χειρότερο η αδερφή του μετανάστη.
Άρχισε να κουβαλάει στο βόσκημα ένα κουμαράκι μπρούσκο μαζί με το ψωμοτύρι για
κολατσιό και στο σπίτι με την κανάτα μέχρις να πέσει για ύπνο. Εφόραγεν, μέρα
μπαίνει μέρα βγαίνει, ένα ξεθωριασμένο μαύρο γύφτικο μουτάφι ρούχο κι ήνταν
υποδημένη κάτι ξεφθαρμένα κατσάρια σκεπασμένα κολλητσίδες, της θειάς της καλής
οπού ‘χεν αναπαυθεί πριν κάτι χρόνους. Τώρα εβόσκαγε τσαπατσούλικα κι
αφρόντιστα τ’ αρνοκάτσικα κι εχρειαζόταν να τη συντροφεύει η Ρηνιώ, να
προσέχει κι αυτήνε και το κοπάδι και ν’ αρμέγει στη στρούγγα και να φροντίζει
τα ριμαδιακά τα ζωντανά τα τσιμπουριασμένα κι απεριποίητα.

Το βραδύ καθόνταν η Μαγδάλω στην πεζούλα δίπλα στο κατώφλι, μασουλώντας
ποτισμένο ψωμί απ’ τη γαβάθα με την κρασοβρεξιά και τίποτις τσιγαρίθρες από
ξύγκι, θωρόντας τ’ άστρα απανωθιό.

Μετά από κάπου δυόμιση χρόνους τέτοια ζωή, μιαν ημέρα των ημερών, γιόμα
κατακαλόκαιρο, καθόνταν η Μαγδάλω με τα γιδοπρόβατα πέρα σ’ ένα γρασιδομένο
χωράφι γούπατο, όπου άξαφνα άκουσεν αλαλαγμό ταμπουράδες και τούμπανα να
βροντάνε μέσ’ την κεφαλή της. Κι έγλεπε τότες τις προβατίνες και τα γίδια και
τα κριάρια με τα κυπριά σαν φουτανελλάδες, πλην Ιντιάνους της Αμερικής
άγριους, πού ‘ταν ολόγυρά της κι είχαν βαλθεί να της ορμήξουν να την
ξεκάμνουν. Στη ζούρλα της τους επέταγε ξινόμηλα απ’ τον τορβά με στριγγλιές
και κατάρες και λάκησαν εδώ κι εκεί το λιγοστό κοπάδι ενώ αυτή έτρεχεν
ουρλιάζοντας και τραβόντας ξέπλεκα τ’ ασπρισμένα της μαλλιά. Απ’ τις
στριγγλιές έτρεξεν ο πάσα εις οπούταν στο χωριό και την πετύχανε νάρχεται
πιλαλόντας ξεμαλλιασμένη με σκισιές στα ρούχα κι ανυπόδητη. Έτρεξεν η Ρηνιώ με
την κερα-Χρυσαυγή και την εσυγκράτησαν και στο μεταξύ άλλοι χωριανοί
ξαμολύθηκαν να συμμαζώξουν τα γιδοπρόβατα απ’ τη ραχούλα, να δυνηθούν να τα
σφαλίσουν στο μαντρί.

Τη Μαγδάλω την επήγαν οι γυναίκες στο κρεββάτι της και ξαπλωμένη αρχίνησε να
γυρνάει το κεφάλι της ζερβά – δεξιά και να τραγουδάει κλαψιάρικα «Μαρκαντώνη,
Μαρκαντώνη, σήκω πλύνε το σεντόνι…».

Δυο και τρεις βδομάδες έμεινε στην κλίνη με πυρετό και ντελίριο η Μαγδάλω και
μετά εσηκώθει, πλην δεν πάγαινε άλλο στη βόσκηση. Μαγείρευε και κάθονταν μ’
ένα μαξιλάρι στην πεζούλα. Ήνταν μακριά απ’ το παρόν του κόσμου.

Σαν επέρασε μιάμιση χρονιά απ’ την αρρώστεια της κι ήρθεν άνοιξη του 1899,
μιαν ημέραν εσηκώθει κι εδήλωσε στη θυγατέρα της πως θα βοσκίσει αυτή τα λίγα
τους τα ζωντανά – γιατί «τ’ αρνοκάτσικα θέλουν κλαρί να φαν, άνοιξη πού ‘ναι».
Τα οδήγησεν ένα τσιγάρο δρόμο πέρα στον Δεντροπόταμο, σ’ ένα λουλουδιασμένο
λιβάδι με χαρουπιές και ξάπλωσε στην άκρη στις παπαρούνες με τα ζούμπερα να
βουΐζουν από λούλουδο σε λούλουδο κι εκεί της έδωκεν ο αστρίτης, η έχιδνα,
δαγκωματιά βαθιά στη φλέβα, λες κι είχεν κανονίσει η τυραγνισμένη για να τον
ανταμώσει. Στα στερνά της είχε φτάσει τους σαρανταοχτώ χρόνους, μόλις πριν
μπει καινούργιος αιώνας.

Έτσι, ειρηνεμένη, την εύρεν η θυγατέρα της όταν πήρε σβάρνα τις βοσκές να την
ψάχνει. Μετά την ταφή της μάνας η Ρηνιώ ξεπούλησε τα γίδια και τα πρόβατα και
το μαντρί και το σπιτικό, όλα κοψοτιμής, κι εταξίδεψε στην Αθήνα, τριανταένα
χρονώ ανύπαντρη, για να κοιτάξει το μέλλον της.

Επιμέλεια: Μικέλα Χαρτουλάρη